componere

componere [CL] 1 to put together, set in order, arrange, embellish. b to adorn. c (of land) to ‘stir’, replough; cf. binare. d (?) to manure; cf. compostare. e (p. ppl. compositus) orderly, refined. f (w. aurum) (?) refined. dissolutam mihi emicranii juncturam conponere atque alligare jussit Bede HE V 6 (cf. ib. III 9: crines conposuit); 8‥ cuncta conponens, ealle geglengende WW; haec omnia ‥ in unam concordiam colligit atque ~it Eriug. Per. 577C; pallium assumptum ‥ pontifex ‥ humeris composuit W. Malm. GP I 49 p. 91; in lectulo suo a me recenter composito R. Cold. Godr. 218; s1324 (v. custodia 4e); duos abacos perpulchre sculptos ‥ composuit Ferr. Kinloss 76. b varia componor imagine pennae Aldh. Aen. 31 (Ciconia) 2; ista ‥ concinnorum crinibus ‥ crispantibus delicate ~i ‥ satagit Id. VirgP 17; filia ‥ suis ornamentis, redimiculis ac monilibus composita Gosc. Aug. Maj. 43. c 14‥ xiij acre cum aratro composite erant, A. steryde Reg. Merton 90. d c1300 debent vij acras ‥ metere, si terra non fuerit composita; quod si composita fuerit, una acra computabitur pro ij acris Reg. S. Aug. 195. e ‥ ~a, geglengede WW; materia carens forma ‥ dicitur ‥ incomposita ‥, accidente vero forma ‥ dicitur ~a Eriug. Per. 548B; inter eos quorum fuerint emendati mores, vita ~a, ordinati affectus Ailr. Spir. Amicit. III 12. 680D; ad sic interrogata enuntiatione ~a respondetur Balsh. AD rec. 2 151; primum argumentum mentis bene ~e est posse consistere et secum morari Neckam NR II 186; quod, sicut nonnullos regio ~a malos educat et incompositos, sic aliquem interdum regio barbara bonum producere possit et eruditum Gir. PI pref. 1 p. lviii; regis clericus ‥ et elegans corpore et sermone ~us M. Par. Maj. V 464. f gemmas, aurum ~um, argentum purgatum Holy Rood-Tree 48n. 2 a to put together (mentally), synthesize, envisage. b to set beside, compare. a 845 (11c) diem tremendum ‥ ante oculis cordis mei componens CS 450; vis estimativa et vis memorialis, que apprehendunt res et ~unt eas ad invicem vel dividunt J. Blund An. 252; proposicio mentalis ‥ aliquando capitur pro intencionibus ‥ inclinantibus ad aliqualiter ~endum vel dividendum Wycl. Log. I 14; Id. Ente 7 (v. compositivus b). b ut magnis ~i parva solebant Gir. TH III intr.. 3 a to construct, build. b to compose (literary works or sim); c (absol.). a de salicis trunco pecoris quoque tergore raso / componor Aldh. Aen. 87 (Clipeus) 2; ecclesiam de robore secto totam conposuit Bede HE III 25; 963 (14c) preter arcem construendam atque pontem ~endum CS 1112; ante domos alias unam compone remotam V. Merl. 555; c1280 recipiet a domino aream ad ~endum messuagium Crawley 238. b centenas enigmatum propositiones ~ere nitebatur Aldh. Met. 6; Bede HE IV 22 (v. carmen 1a); quod ad explicandum ‥ oporteret magnum volumen ~ere Ockham Pol. III 204; 1383 liber iste compositus est de reliquiis in feretro S. Cuthberti per dominum R. de S. Ac. Durh. 425. c alii ‥ Anglorum librarii ‥, qui melius ‥ conponere valuerunt Felix Guthl. prol.. 4 to compose (of elements or sim.); b (w. ref. to words). c to compound (drugs or sim.). d (pass.) to be made up, consist (of units). e (pr. ppl. as sb. n.) component. corpus ex forma materiaque compositum Eriug. Per. 490C; omne compositum, ut subsistat, indiget iis ex quibus ~itur et illis debet quod est Anselm (Mon. 17) I 31; sic ‥ composita est humana natura Gir. TH I 15; C ad D et D ad E et E ad D ~unt eam [proporcionem] que est C ad D Wallingf. (Quad.) I 68 (v. compositio 2a); D tota multitudo composita ex B et C Bradw. CD 186A. b Columba nunc a nonnullis conposito a ‘cella’ et ‘columba’ nomine Columcelli vocatur Bede HE V 9. c compositum vinum vel conditum, gewyrtod win Ælf. Gl.; possumus artificialiter ~ere ignem comburentem, sc. ex sale petre et aliis Bacon NM 536; ydromel est mel compositum cum aqua frigida SB 44. d 805 est terra illa conposita in occidentali parte v manentium CS 322. e cum in singulis compositis illa ~entia existant Adel. QN 1; alterius legis sunt componentia prima / quam corpus quod ab his contrahit esse suum Neckam DS IV 746; si anima est composita, ipsa est divisibilis in ~entia J. Blund An. 332. 5 (p. ppl. compositus), composite. b (w. numerus or as sb. m.) composite number. c (as sb. n.) compound (esp. of matter and form); d (w. ref. to drugs). 9‥ confectos, i. ~os, mixtos vel bewelde WW; in humano corpore, quod omnibus terrestribus ficticiis elementari conjunctione ~ius est Adel. QN 14; cum utraque eorum, tam aqua quam aer, sit corpus ~um et non simplex Ps.-Ric. Anat. 25; quatuor humores, qui quidem respectu membrorum dicuntur simplices, quamvis respectu elementorum quorum sunt filii ~i inveniantur Bart. Angl. IV 6; de humoribus simplicibus et ~is Bacon Tert. 39. b numerorum alius est digitus, alius articulus, alius ~us. ‥ ~us amplectitur digitum et articulum, ut xj, xij, xiij et sic de aliis usque ad xx, qui est secundus articulus Bart. Angl. XIX 121; omnis numerus perfectus ‥, par aut impar, digitus, articulus, ~us Bradw. CD 120C. c Anselm (Mon. 17) I 31 (v. 4a supra); Adel. QN 1 (v. 4d supra); simplex non habet agere in ~um, immo ~um in ~um J. Blund An. 226; corpus organicum ibi vocatur totum ~um ex corpore et anima Bacon XI 182; sicut ~um non potest esse actu nisi materia prius formam recipiat Knapwell Not. 192. d quid facit herbarum gradus hic, opiata, syrupus, / compositum, simplex? Garl. Tri. Eccl. 94. 6 a to compose, bring to rest. b to allay. c (p. ppl.) appeased. a quieti membra simul et animum conpone Bede HE II 12; degrediens mundo, passus componit in arvis / non notis Æthelwulf Abb. 324. b sagapinum ‥ causas thoracis medicando ~it Alph. 160. c 1104 est illi erga vos animus compositior quam plerique homines aestiment (Lit. M. Reginae) Ep. Anselm. (320) V 249. 7 to compound, agree on terms of settlement; b (for payment, penalty, or offence). c (w. acc.) to compound for (debt). d to pay as composition. e to conclude (an agreement). f to fix or appoint by agreement. 1004 ego Ælfric archiepiscopus composui. ego W. archiepiscopus conclusi CD 710; si quis ~at pro virgata terre [AS: gepingað gyrde landes] ‥ ad gablum et arabit (Quad.) GAS 119; c1228 composuerunt inter se amicabiliter, ita quod ‥ Feod. Durh. 248; 1236 cum controversia mota fuisset ‥, tandem inter omnes ‥ partes amicabiliter est compositum in hunc modum Ch. Sal. 239. b qui sepe furtum fecerit ‥, penitentia ejus est ‥ juxta quod componi possit quibus nocuit Theod. Pen. I 3.3; si quis pro ordalio ~ere velit [AS: gif hwa pingie for ordal], ~atin captali quod poterit (Quad.) GAS 163; nec ~at [AS: ne bete] aliquis pro ulla tyhla, nisi ‥ Ib. 219; mægbotam et manbotam plene emendet et saltem erga [v. l. apud] Deum sedulo ~at [AS: wið God ‥ pingie] Ib. 282; ~at erga regem pro membris Leg. Angl. Lond. 20; heres cum rege in quam potest summam ~it ut paterni juris mereatur ingressum Dial. Scac. II 24; 1267 cum ‥ transgressores cum ‥ Petro ‥ composuerint super transgressionibus Cl 297; s1268 omnes episcopi, singuli pro episcopatu suo, cum rege composuerunt Fl. Worc. Cont. C 202; s1328 composuerunt cum eo, dando ei c m. Graystanes 41; 1420 persolvere ‥ xij d. de libra vel saltem ~ere pro eadem Conc. Scot. II 78; 1444 omnes eorum [episcoporum] successores solverunt capas professionales vel pro eis composuerunt Lit. Cant. III 186; 1446 noluit solempnizare matrimonium ‥ quousque idem B. composuit cum ipso ‥ pro xx d. Eng. Clergy 235; 1546 summis illis pecuniarum que a ~entibus in susceptione graduum ‥ universitati solvuntur StatOx 340. c 1448 catalla ‥ utlagatorum pro prodicione, felonia, contemptu, transgressione, debito composito vel alia occasione quacumque Reg. Whet. I 31. d pro temeritate nongentos solidos ~at Bart. Exon. Pen. 87. e 789 (11c) ita finem composuerunt et reconciliaverunt ut ‥ CS 256; s1153 archiepiscopus cum rege de concordia cum duce ~enda ‥ tractabat H. Hunt. HA VIII 37. f Romani ‥ posuerunt imperatores in Brittannia et composito imperatore cum ducibus revertebantur exercitus ad Romani usque Nen. HB 170; a1271 per metas compositas die confeccionis presencium (Ch.) EHR XVII 294. 8 to make up for or (?) accomplish. quod re non poterat, verborum suavitate ~ebat Gir. EH I 27.

, Fimo impinguare. Vide Compostare post Compostum.

, Delictum transactione et compositione interveniente expiare, ac luere, et cum læso, aut ejus hæredibus, de mulcta ac pœna propter illud irroganda, pacisci. Vide Grimm. Antiq. Juris German. pag. 649. sqq. Nam apud Germanos quævis delicta certa pecuniæ summa æstimabantur, neque homicidia ipsa morte lui lex erat, præterquam in Majestatis crimine, ut docemur ex leg. Bajwar. cap. 1. tit. 7. § 3. cap. 2. tit. 1. § 4. quod et pridem observarat Tacitus : Luitur homicidium certo armentorum ac pecorum numero, recipitque satisfactionem universa domus. Gregorius Turon. lib. 3. Hist. cap. 31 : Ad Theodatum legationem dirigunt, exprobrantes de morte ejus, atque dicentes : Si hæc quæ egisti nobiscum non Composueris, regnum tuum auferemus, et simili pœna te damnabimus. Tunc ille timens quinquagena eis millia aureorum transmisit. Lib. 7. cap. 3 : Composuit tamen filiis Saxo ille mortem ejus. Lib. 9. cap. 18 : Tamen quæ contra rationem gessimus, cuncta Componere non moramur. Et cap. 19 : Magnas mihi debes referre grates.... eo quod interfecerim parentes tuos, de quibus accepta Compositione, aurum argentumque superabundant in domo tua. Juramentum Ordinum regni Daciæ de fidelitate Regi Christierno præstanda apud Ludewig. tom. 5. Reliq. MSS. pag. 329 : Quod vir bellator Militem in domo communis scorti, inconsulta ira, vulneraverit, cum quo sese etiam priusquam arriperet, amiciter Composuit et concordavit. Amicabiliter Componere, in Statutis Massil. lib. 1. cap. 6. § 3. De vita Componere, in Capit. Caroli C. tit. 31. cap. 25. Edict. Pistens. ann. 864. Quod si in judicium crimen vocaretur, nec partes de compositione inter se convenirent, tunc judex reum cum accusatore componere cogebat. Idem Gregor. lib. 7. cap. 2 : Comitibus pax usque in audientiam data est ; scilicet ut in die quo judicium erat futurum, pars quæ contra partem injuste exarserat, justitia mediante, Componeret. Quandoque et crebro mulctam ipsam pecuniariam definiebat judex pro delicti vel criminis modo et qualitate, nisi mulcta ipsa a lege definita esset. Tunc enim mulcta quæ a lege præscripta erat reo irrogabatur. Unde legem et bannum Componere, Secundum legem Componere, dicunt Leges antiquæ et Capitularia passim. Compositio legalis in Cap. Caroli C. tit. 29. cap. ult. Synod. Pistens. ann. 862. quæ Compositio secundum legem suam, dicitur in Cap. Caroli M. lib. 3. cap. 65. et alibi. Interdum etiam mulcta a lege definita, secundum criminis atrocitatem multiplicabatur, idque Bannum dupliciter aut tripliciter Componere, Bannum aut legem in triplum Componere, dicunt Capitularia. Gregorius Turon. lib. 4. Histor. cap. 38 : Quid plura ? quatuor millibus solidorum Archidiaconum condemnavit. Quod in præsentia Regis Sigeberti veniens, quadrupla satisfactione, insequente Jovino, Composuit. Compositio simpla, in Legib. Frisicis, quæ non duplicatur aut triplicatur. Compositio duplex, quæ ad Regem spectat ex Lege Astulphi Regis Longob. cap. 8. apud Heroldum pag. 256. Compositio tripla, in Capitul. Caroli M. lib. 3. cap. 63. et alibi non semel. Quadrupla satisfactio, apud Gregor. Turon. lib. 4. Hist. cap. 38. Vide Bannum 2. Niungeldum, Triniumgeldum. Quod si crimen vel delictum, de quo mulctam pecuniariam lex statuit, publicum esset, id est, Regem vel Principem spectaret tunc reus cum fisco, vel ærario Componere tenebatur, mulcta a lege definita, vel a judice statuta. Sæpe etiam duplicem mulctam in delictis privatis statuunt leges antiquæ, alteram actori, alteram ærario et fisco, quod passim observare est. Si denique compositionem complere non posset reus, tunc semetipsum inwadiare tenebatur, usque dum plenam Compositionem adimplesset, ut est in Lege Longob. lib. 1. tit. 14. § 10. Carol. M. cap. 31. et in Capitulis Caroli M. lib. 3. cap. 65. Compositio non semper læsum, vel occisi hæredes, sed et ipsos agnatos et cognatos spectabat, inter quos dividebatur, ut ex Tacito docuimus. Andreas Suenonis lib. 5. Leg. Scaniæ cap. 5 : Secundum antiqua jura, sic est persolutæ pecuniæ facienda distributio, ut unaquæque tertia principalis in tres tertias principales divisa, per vices singulas una semper partialium cadat in commodum hæredis occisi, et agnatis secunda, cognatisque tertia debeatur. Sic per agnatos omnes et cognatos distributio pecuniæ facienda, ut semper prior gradus duplo majorem partem quam posterior consequatur, etc. At Lege Longob. lib. 1. tit. 9. § 18. Liutpr. 13. (2, 7.) compositio ad propinquiores parentes, seu agnatos vel cognatos pertinebat, siquidem filia occisi tantum superesset. Nostri Composer quelqu'un, pro Pecuniam ei irrogare, Gall. Le taxer, dixerunt. Lit. remiss. ann. 1409. in Reg. 164. Chartoph. reg. ch. 54 : Le suppliant et Jehan Lolier dirent qu'ilz avoient Composé cellui, sur qui se devoit faire ledit chalivari, à xij. solz pour le boire des compaignons à iiij. solz Par. pour la chandelle, que les femmes mettent ardent l'image de Nostre Dame dudit lieu. Vide infra Compositio. Componere etiam haud raro cogebantur conventionum et pactorum violatores perturbatoresque, ut discimus ex variis instrumentis. Charta Pontii Comitis tom. 1. novæ Gall. Christ. pag. 5. Instrum. col. 1 : Sane si quis, ego, aut ullus de heredibus nostris, qui contra carta ista donationis temere aut usurpare, aut inquietare venerit, non hic valeat vindicare quod requirit, sed Componat tibi hæc omnia superius scripta dupla meliorata ; et in antea donatio ista firma et stabilis permaneat omnique tempore. Ejusdem tomi pag. 83. col. 1. in Charta Willelmi Provinciæ Comitis : Sane si quis, nos aut hæredes nostri, vel ulla opposita persona, quæ contra hanc guirpicionem ire voluerit, non valeat vindicare quod repetit ; et Componat illi, cui litem intulerit, auri optimi libras x. Interdum verbo Componere additur in vinculo, quo major, si bene conjecto, indicatur obligatio Componendi, sive Vinculum istud seu obligatio Componendi a lege sit, sive a voluntate illius, qui sua constituta cupit firma esse et stabilia. Charta Gancelmi Episc. Forojuliensis ann. 1038. in nova Gall. Christ. tom. 1. pag. 83. col. 1 : Sane si ego aut quispiam de supra dictis personis vel successoribus nostris, qui contra hujus donationis cartulam aliqua fraude tentaverit, aut eam irrumpere... Componat in vinculo centum libras auri et mille argenti. Charta Pontii Ruthenensis Episc. ann. 1079. ejusd. tomi pag. 50. col. 1 : Si quis autem Episcoporum, Clericorum vel secularium, hanc auctoritatis nostræ cartam annulare tentaverit... a consortio fidelium Dei alienus existat nisi resipuerit ; insuper Componat in vinculo auri pondus centum librarum. Eadem habes in Charta seq. ab eod. Pontio data ann. 1082. ex quibus conjicit D. Dionysius Sammarthanus Componere in vinculo idem esse, quod Componere ante solutionem vinculi excommunicationis, quo irretitur quisquis laudatas chartas violare præsumeret. Sed aliæ sunt chartæ in quibus, nulla facta excommunicationis mentione, imponitur illa necessitas in vinculo Componendi : quare vinculum istud non videtur esse vinculum excommunicationis ; verum potius legis vel voluntatis ejus qui vult inviolatum id quod constituit, ut dictum est. Charta Guarachonis pro Imberto regnante Chonrado Rege Indict. vi. in Chartulario Aptensi fol. 22 : Sane si quis..... contra hanc donationem inrumpere voluerit..... Componat in vinculo auri libras decem. Altera Charta ejusd. Chartular. fol. 46 : Si quis sane... velit hanc perfringere venditionem, non valeat, sed in Vinculo Legis Componat hoc ad duplum... Acta est hæc venditio in Abbadia S. Petri tertio Kal. Januarii, anno a Domini nostri totius Regis Incarnatione 1041. Remæ, imperante Domino nostro Jesu Christo. Ibidem fol. 52. legitur : Convictus per leges res ipsas in duplum Componat : quod idem est atque in vinculo Legis. Vinculum igitur aliud ab excommunicatione significat : quod iterum confirmari potest Charta Guinamandi Archiep. Ebredun. anno 1066. in nova Gall. Christ. tom. 3. col. 205. ubi sic legere est : Si quis autem hanc chartam inrumpere aut contradicere voluerit... Componat ipsis hereditariis in vinculo auri optimi libras xv. et insuper excommunicatus et ab Ecclesia Dei separatus nisi resipuerit, etc. quibus, nisi fallor, satis patet, Vinculum esse ab excommunicatione distinguendum. . Chartularium Aptense fol. 47 : Si quis volens irrumpere hanc donationem... Componat tantum et aliud tantum et incurrat maledictiones Dei, etc.

componere

Saved

Recent