curare

curare [CL] 1 (in neg. context) to care (for), desire, bother (about): a (w. de or ex or absol); b (w. inf); c (w. acc. & inf); d (w. indir. qu); e (trans., w. act or event as obj.). a non ~amus [AS: we ne reccaþ] de arte tua nec nobis necessaria est Ælf. Coll. 98; Gilb. IV 177. 2 (v. cynanchia); s1250 de quo ‥ honore non multum ~avit episcopus M. Par. Maj. V 122; s1299 dabantur ex eis [pollardis etc.] pro j sterlingo v vel vj, nec ~abant ex eis homines propter vilitatem monete W. Guisb. 333; Gad. 113 v. 1 (v. cilicium b); c1340 quidam ‥ de fama sua nec animarum suarum salute ~antes FormOx 164; 1356 coronator jubend’ [sic] ipsum quod ad pacem domini regis se redderet, qui minime ~avit SelCCoron 103.  b numquam ipsa vestimenta uda ‥ deponere ~abat Bede HE V 12 p. 310; post annos plures—numerum ne querere cures R. Cant. Malch. I 163; Romani ‥ sine ordine eruperant nec ~abant suos per turmas disponere G. Mon. X 5; 1262 pars [chirographi] Roberti ‥ quam habere non ~avit, quia nichil retinuit AncD A 440d.; s1283 (v. 2 caristia a); 1293 licet salvus conductus ei oblatus fuerit, ibi per duas leucas venire non ~avit, eo quod felo domini regis fuit et non ad pacem RParl Ined. 41; s1321 quorum requisicioni ‥ rex adquiescere non ~avit Ad. Mur. 34.  c s1123 episcopi archiepiscopum nostrum electioni illi interesse non ~averunt H. Cantor 26 v.  d nil ~ans utrum haec [celebratio] Sabbato an alia qualibet feria proveniret Bede HE III 25 p. 185; non multum ~ans que sepelitio peremptis suis fieret G. Mon. XI 2; non ~at cui similis fiat dummodo sibi dissimilis Map NC III 4; non ~arunt [ME: ne nomen heo never yeme] quid sanum, quid infirmum reciperent AncrR 144.  e per aliquot dies aliis actionibus, quasi infortunium pignoris non ~asset, specie tenus intendit Ord. Vit. VIII 13 p. 337; detestans crimina aliena, sed non ~ans propria G. Hen. V 1; V. Ed. Conf. Metr. I 214 (v. carneus 3b). 2 to take care, take steps: a (w. inf); b (w. acc. & inf); c (w. acc. & gdv); d (w. ut). a c705 quemadmodum te ‥ de aliquibus ammonere ~avi Aldh. Ep. 8 (11); Romam adire ~avit Bede HE IV 21 p. 255; c760 (v. capsa b); a785 (12c) signum sanctae crucis ‥ facere ~avi CS 260; nec causas inferiores, / immo causarum curat perpendere causam H. Avr. Hugh 71; prior ‥ infirmum ~abit inungere Obed. Abingd. 410; 1343 ea ‥ ~abit [v. l.: †curabiliter] misericorditer reformare (Lit. Regis) Ad. Mur. 143.  b ea potius ~avi celsitudini vestre mitti Gir. EH pref. p. 21.  c dux Apulie, apud quem rex Anglie illum [Anselmum] litteris insimulandum ~averat W. Malm. GP I 52.  d videris mihi quasi non ~are ut me doceas sed tantum ut rationes meas obstruas Anselm (Gram. 11) I 155. 3 to care for, tend, look to or after: a (trans); b (w. super); c (absol., as legal guardian). a [Cuthbertus] in sindone cerata ~atus [gl.: vel volutus] V. Cuthb. IV 13; haec ego curabo quae dixi jamque parabo; / ‥ cetera curabis R. Cant. Malch. IV 166–8; Doris, / cui sub Neptuno dedit esse deam dea Juno / et curare deas quas continet unda napeas Ib. 219; s1088 Deus, qui semper res humanas ~at Ord. Vit. VIII 2 p. 273; longos crines ‥ summopere ~abant Ib. 10 p. 324.  b hostiliarius ~et super omnia, ut hospitibus omnis exhibeatur humanitas Obed. Abingd. 411.  c qui ~are debet et custodiam habere Bracton 43b (cf. (v. curator 1b)). 4 (med.) to tend, treat, cure (also fig): a (person or part of body); b (ailment, wound or sim); c (absol.). a hic Constantini curavit lurida membra Aldh. VirgV 557; Alcuin WillP 27 (v. cooperari 1b); jussit peremptos sepeliri, vulneratos ~ari G. Mon. VIII 7; 1255 fisico qui laudabiliter nuper ~avit ‥ Jordanum ‥ a quadam gravi infirmitate Liberate 31 m. 2; speratur quod in proximo est ut a Deo magno languore ~emur DCCant. p. 273; si a reumate vos ~are et preservare duxeritis Kymer 3.  b quanto graviorem Dominus in electis suis peccatorum languorem ~avit Bede Hom. I 21. 250; qui medicus meus es, mea spes, mea vulnera cura R. Cant. Malch. VI 309; [cithare modulatio] cunctis confert, multis medetur, dum doloris angustias et nullas non mitigat et nonnullas ~at Gir. TH III 12; major emitriteus ~atur ut quartana continua Gilb. I 60v. 1; Gad. 121. 2 (v. caprifolium); [lilii] folia cocta ‥ vexaciones serpencium ~ant Alph. 98.  c da bis vel ter: proculdubio ~at Gilb. I 49v. 1. 5 (w. animas or absol.) to have ‘cure of souls’. b (p. ppl.) involving a cure of souls. c (of persons) charged w. a cure of souls. d (as sb. m.) ‘curate’, parish priest or his deputy. Cf. cura 5, curator 3. neque alia ipsis sacerdotibus ‥ vicos adeundi quam praedicandi, baptizandi, infirmos visitandi et, ut breviter dicam, animas ~andi causa fuit Bede HE III 26; 1268 ipsi ‥ multas super innumeros curas sibi congregant ‥ et ‥ miseras animas quas ~andas acceperunt necessario negligunt Conc. Syn. 774; set modo qui curaut ipsa statuta negant Gower VC III 1344 (cf. (v. cura 4e)).  b s1274 Gregorius ‥ pluralitatem beneficiorum ~atorum damnavit Rish. 81; s1316 ut ‥ duo beneficia, unum videlicet ~atum et aliud incuratum, sibi de ceteris contenti eligerent pinguiora Flor. Hist. III 178; 1316 tecum specialiter dispensamus super non residencia tua facienda ad ecclesiam de K. ~atam Reg. Glasg. 224; 1335 ~atis et non ~atis ecclesiis Mon. Hib. & Scot. 270a; 1403 (v. beneficium 3b); 1454 [prioratus] ~ati Mon. Hib. & Scot. 391b (v. electivus 2b).  c s1274 statutum est [apud Lugdunum] ‥ quod omnes rectores ~ati deinceps forent sacerdotes Rish. 81; s1316 unico beneficio per ~atum rectorem acceptato G. Ed. II Bridl. 49; prelati ‥ vigilarent ad constituendum ydoneos prelatos et ~atos et presbiteros simplices non ~atos [ME: curatis and simple prestis that haven not cure] Concl. Loll. XXXVII 749; 1409 singulis rectoribus, vicariis, capellanis, ~atis et non ~atis Reg. Bath I 65; c1520 (v. capellanus 3c).  d 1300 parochiales ecclesie ac ipsarum ~ati seu rectores Reg. Carl. I 127; ut cum pastoribus et ~atis coadjutores essetis ad procurandum salutem fidelium animarum R. Bury Phil. 6. 86; 13‥ cum ecclesie parrochiales ‥ monasterio de L. annexe in se habent ~atos qui subsunt episcopo loci, qui ad modum patrie dicuntur vicarii set pocius veri rectores sunt Cart. Lindores 150; c1363 quod nullus tenetur dare decimas vel oblaciones ~is discolis (Collectae haereses) Ziz. 3; 1369 quod parochiani ‥ prefato J. M. et suis successoribus tanquam eorum ~atis obediant Cart. Boarstall 844; 1381 major plebis coercio / ‥ / vocalis est confessio, / per quod curati dicio / magne fit efficiencie (In Lollardos 26) Pol. Poems I 239; s1381 [J. Ball] docuit plebem decimas non esse dandas ~ato nisi is qui daturus esset foret ditior quam vicarius qui acciperet sive rector Wals. HA II 32; presulis errorē, curarum qui caput extat, / errat curatus, presulis ipse manus Gower VC III 1321 (cf. ib. VII 1247: curatus cure dudum servivit); 1432 processionaliter occurrerunt ei primo circiter cxx rectores et ~ati civitatis capis ditissimis ‥ induti (J. Carpenter) MGL III app. 458; 1425 verba ‥ heretica declaramus ‥ ‘decime personales non cadunt sub precepto divino, saltem ut solvantur parochiali ~ato’ EpAcOx 16; 1452 (v. collegiatus c); 1534 (v. amovibilis). 6 to scour. Cf. excurare. 1211 in fossatis ~andis et sede molendini facienda Pipe Wint. 157; 1221 in una pela ad quirandum stabulam karettariorum Ac. Build. Hen. III 40; 1221 item ad quirendum maram juxta furnum vj d. Ib. 60; 1245 (v. caenovectorium a).