custodire

custodire [CL], ~iare 1 to guard, preserve, keep (partly fig); b (w. compl.). c to keep, store, house (w. ref. to container or cover). d to preserve from decay (also refl.). e to watch over, keep under observation. f (refl. w. ab) to guard oneself against (cf.Deut. xxiii 9). g to keep away, fend off. illaesae puritatis coronam usque ad metam sortis supremae ‥ ~isse Aldh. VirgP 27; beatitudinem tuam divina gratia ~ire dignetur Ep. Aldh. 1 (6); 8‥ ~itur, bid gehealden WW; 957 (12c) quam mirabiliter omnia supernus rector ‥ gubernat et ~it CS 994; tercia [cellula cerebri] ‥ est memorativa, que ea que apprehensa sunt ‥ in thesauro memorie retinet et ~it Bart. Angl. III 10.  b 634 Deus te incolumem ~iat (Lit. Papae) Bede HE II 18; c1218 precipimus quod ‥ ipsa corporalia nitida et munda ~iant Conc. Syn. 81; humores omnia corpora ‥ ~iunt in debita consistencia sanitatis Bart. Angl. IV 6.  c 1221 in j lok ad domum ~ientem utensilia operationis Ac. Build. Hen. III 30; 1307 (v. cleta 1c); 1335 gerneria ‥ ubi victualia salvo ~iri possunt RScot 323a; preter ‥ cornu ac crucibolum ‥ que in petrinis scriniis ~iebantur Croyl. 98; 1444 j pressur pro pannis ~iendis Test. Ebor. II 100.  d 1377 (v. balsamum); 1390 vj bus. salis pro ‥ ovis ~iendis Ac. H. Derby 25; 1322 ea [victualia] que se ~ire non possunt vendi ‥ faciatis Cl 139 m. 13.  e hostiarii ‥ aecclesiae ostia ‥ †~iri [? l. ~ire] jubentur Egb. Pont. 10; hora ‥ quando maxime introitus et exitus obserari solent et ~iri Lib. Eli. III 117; 1381 quod ‥ ignis incaute ~itus in domo Willelmi B. lectum ejus cremasset SelCCoron 107.  f regem ‥ ammonuit ‥ ut ab impiis actibus ~iret se Byrht. V. Osw. 402; 1311 cum essent juvenes, fratres communiter clamabant in scolis: ‘~iatis vos ab osculo Templariorum!’ (Proc. Templar.) Ann. Lond. 190 (cf. Conc. II 360: ~iatis †vobis).  g 1400 unum mastinum ad ~iendum bestias feras de bladis suis IMisc 272/31 (cf. (v. canis 1b)). 2 to keep, have charge of, watch over or guard (persons): a (novices); b (minors in wardship); c (hostages); d (prisoners); e (var.). a juvenes ‥, qui magistris ~iendi commendantur, in multis sicut infantes ~iantur Lanfr. Const. 178.  b justicie ‥ regis tradiderunt eam ~iendam Michaeli ‥ et Hereveo ‥, qui eam tenuerunt per annum et dim. RDomin 2; 1260 cum ‥ rex ‥ filios et heredes W. ‥ quondam mariti mei commisisset fideliter ~iendos et nutriendos, ipsos sub amissione omnium terrarum et tenementorum que de ipso teneo nomine dotis in mea suscepi custodia Cl 195.  c 1253 quod recipiat Arnaldum ‥ hostagium regis ‥ et apud Burdegalam ipsum salvo ~iri faciat Cl 191.  d 1202 A. et H. ~iantur donec habuerint plegios SelPlCrown 21; 1221 (v. auxilium 1b); 1252 (v. curialiter 2a); 1274 carceres non habent ubi capti valeant ~iri Conc. Syn. 812; 1303 servicium ‥ ~iendi prisones et latrones Reg. Carl. I 198; 1313 fuit ‥ traditus cuidam T. clerico ‥ in custodia, qui eum ~ivit per unam horam diei et postea eum abire permisit Eyre Kent 150.  e 1284 tenet ‥ per serjanciam ~iendi domino regi sex damisellas, sc. meretrices, ad custum domini regis JustIt 48 r. 28d.; 1430 inveniet ‥ j hominem ad ~iendum messores Feod. Durh. 66. 3 a to keep, take care of, look after (animals). b to tend (wounds). c to guard (objects entrusted for safe-keeping). d to take charge of, be responsible for (things, var); e (harvest operations; cf. custos 3d). a R. custos apium [tenet] vj acras pro servitio suo in apibus ~iendis Boldon Bk. 28; Dial. Scac. II 25 (v. 1 cavea b); c1230 si bercarius est ‥, debet ‥ salvo oves ~ire a lupo, cane et latrone Doc. Bec 31 (cf. ib. 34: debet ~ire xl boves in tecto et extra de lupo et latrone); 1236 R. M. tenet j cotsetlum ‥ pro duobus canibus loverez ~iendis ad custum domini regis Fees I 586; 1314 cuidam ~ienti dextrarium domini regis Ac. Durh. 512; 1321 in liberacione j ancille ‥ ~ientis aucas et gallinas MinAc 992/11; 1517 quod nullus tenens ‥ ~iet meas [sic] incastratas vocatas a salte biche MS Northants RO IL 10 m. 3d..  b s1199 vulnus [regis R.] ‥ male ‥ ~itum tumescere incipiens Wend. I 283.  c vadium ‥ ~ire Glanv. X 6 (v. creditor a); 1209 tradidit Hugoni ‥ canes et venacionem ~iendos ‥ usque ad placita foreste SelPlForest 8.  d ~ire [AS: weardian] GAS 363 (v. 2 clavis 1c); 12‥ tenentes tenebunt et fugabunt et ~ient carrucas prioris Reg. Pri. Worc. 66a; 1322 (v. auxilium 1a).  e a1212 serjantiam de W. que bedeleria appellatur, viz. seminandum semina et in autumpno ad ~iandum [sic] messes Kal. Samson 113; 1273 custodes electi ad campum ~iendum CourtR Ramsey 268; 1321 ~ientes statutorum autumpnalium (CourtR Halton) EHR XLV 224. 4 (mil. or sim.) to guard, defend. homines de his terris ~iebant regem apud Cantuariam vel apud Sanuuic per iij dies, si rex illuc venisset DB I 1 (cf. DB I 252: ~iebant eum [regem] cum armis meliores burgenses caballos habentes); si rex ad mare ~iendum sine se mittere suos voluisset DB I 26; s1264 (v. curialiter 2a); 1316 officium serjantie ~iendi costeram de Boge RGasc IV 1593; 1336 servienti regis ad arma ~ienti barreras ante hostium aule Ac. Durh. 531; Ps.-Elmh. Hen. V 120 (v. castellum 2a); 1420 ad ~iendum mare ‥ recusaverunt KR Ac 49/33. 5 (w. ref. to national administration or royal household) to keep, be responsible for: a (seal); b (peace, v. et. 8b infra); c (pleas of the crown or sim); d (statutes); e (records); f (var.). a Fleta 75 (v. custos 5a); Ib. 83 (v. cancellarius 1b).  b 1295 per servicium inveniendi x servientes ad ~iendam pacem in com. Cestr’ IPM 71/12 r. 5.  c c1130 ita quod cives [London’] ponent vicecomitem ‥ et justiciam ‥ qualem voluerint ‥ ad ~iendum placita corone mee et eadem placitanda (Ch. Hen. I) GAS 525; 1130, 1200 (v. corona 3b); 1194 milites ~ientes placita corone CurR RC I 51; 1221 (v. custos 5c); 1256 tenuerunt terras suas per serjanciam ~iendi coronam ‥ regis in isto com. AssizeR Northumb 102.  d 1356 assignavimus vos ad ordinacionem et statutum ‥ ~ienda (Pat) EHR XXI 523; 1361 justiciarii ad ordinaciones et statuta de operariis [etc.] ‥ ~ienda assignati (LTR Mem) Ib. XXI 529.  e 1306 oneravit Eliam de J. clericum ‥ ad salvo ~iendum omnes processus et memoranda jus domini nostri et suorum contingencia (Chanc. Misc. 27/11) Eng. Dip. Admin. 29.  f 1218 duos legales homines de villa Norhamt’ ‥ poni facias ad operacionem turris nostre Norhamt’ fideliter ~iendam Cl 363a; Fees 380 (v. caldaria 1a). 6 (w. ref. to territorial or local administration) to keep, be responsible for: a (realm); b (county, hundred or soke); c (city); d (lands in king’s hand); e (forests or sim); f (var.). a 1253 de custodia Anglie et Wallie: ‥, regnum nostrum Anglie et terras nostras Wallie et Hybernie committimus dilecte regine nostre Alienore ~iendas et gubernandas ‥ et ideo mandamus quod eidem regine tam quam custodi et gubernatrici ‥ regni ‥ intendentes sitis Pat 64 m. 5.  b c1087 A. ‥ et postea O. eam [soknam] ~ierunt ad manum Ymme regine matris E. regis Regesta p. 138; 1259 inquiratur si ballivi magnatum qui ~iunt hundreda que tenentur de rege ad feodi firmam prestiterint sacramentum ‥ de serviendo regi fideliter Cl 145; 1266 cum ‥ commisissemus ei comitatus [Not’ et Derb’] ‥ ~iandos Cl 270.  c s1247 cepit dominus rex civitatem in manu sua et commisit eam ‥ Willelmo de Haverille et E. de W. ad †~iendam [? l. ~iendum or omit ad] Leg. Ant. Lond. 14.  d Witham tenuit Haroldus TRE ‥ modo ~it hoc manerium Petrus vicecomes in manu regis (Essex) DB II 1b (cf. DB II 289b: terrae regis de regno quas Picot ~it); 1159 hec omnia ‥ in manu ‥ atque custodia mea ‥ posui ‥ et sicut res proprias ‥ ~iri ‥ precepi Act. Hen. II I 240.  e has terras concessit rex E. quietas a geldo pro foresta ~ienda DB I 167; 1235 (v. capitalis 7a); 1236 tenet terram suam ‥ pro foresta de Savernac ~ienda Fees 586 (cf. (v. censaria 2)); 1260 vidende sunt ‥ dominice haye domini regis, ubi nemo communicat, utrum fuerint ~ite de herbagio et aliis sicut debent ~iri Cl 141; 1269 (v. custodia 6e); 1272 boscus de B. quem ~ivit [A. wodewardus] SelPlForest 39.  f in Snotingeham aqua Trentae et fossa ‥ ~iuntur, ita ut, siquis impedierit transitum navium ‥, emendare habet per viij li. DB I 280; rex habet iiij salinas ‥ quas ~it vicecomes DB II 7; 1159 Radulfo qui ~it domos regis de Havering’ Pipe 4; a1216 tradidit Walterus ‥ aquas suas ~iendas Roberto (Mun. Lond.) EHR XVII 486. 7 a to keep up, maintain (a practice). b (w. vigilias) to keep watch or stay awake. c (w. mercatum) to maintain the market price. d (absol.) to keep (oneself), stay. a 1485 ~iunt ‥ enormitatem (v. bordellum 2).  b 1198 R. M. tenet ij carucatas per serjantiam ~iendi vigil’ circa dominum regem Fees I 9; 1448 Isabella ‥ ~it vigilias suspiciose et frequenter usque ad mediam noctem MunAcOx 581.  c 1391 confederaverunt et conspiraverunt ~ire mercatum in forstallum frumenti ‥ in caristiam tocius communitatis Leet Norw. 74 (cf. Rec. Norw. I 385).  d 1403 in camera ubi pueri ~iunt sunt j armariolum et j scabellum Ac. Durh. 217. 8 (bibl.) to keep, observe (rule or sim.). b to keep (observe) the peace; v. et. 5b supra. c to observe (rules of) judicial combat. disciplinam vitae regularis ‥ ~iri [v. l. ~ire] docuit Bede HE III 22; †749 (12c) qui ‥ haec benigna mentis intentione ‥ ~ierit CS 178; c760 (12c) quod ‥ qui curaverint ~ire Ib. 194; 786 decreta ‥ ~ire Alcuin Ep. 3 (v. devovere 2c); 957 (14c) in ‥ praecepto trinae simplicitatis ~ito CS 995; 1220 habitum religionis suscepit et ‥ usque in hunc diem bene ~ivit ordinem suum CurR VIII 390; custodit reverens septima Sabbata Garl. PP 200. 1519; a quo cum quereret Petrus si leges Paradisi ~ire posset et proponeret, dixit quod sic Eccleston Adv. Min. 104; c1300 inventum fuit quod standardum busselli non fuit omnino ~itum G. S. Alb. II 46; concede ‥ ut ‥ repleat eum [regem] spiritus timoris Domini ‥, ut ~iat judicia et justicias ejus usque in finem G. Hen. V 25.  b [S. Wilfridus] omnibus venientibus ‥ per unum miliare ab ipsa ecclesia pacem inviolabiliter ~iri ‥ fecit Ric. Hex. Hist. Hex. I 5.  c 1168 r.c. de j m. pro duello male ~ito Pipe 28. 9 to provide (a book) w. a ‘guard’. Cf. custodia 11a. 1393 Roberto Bukebynder pro ligatura j magni gradalis ‥; eidem pro iiij pellibus pergameni pro eodem ~iendo ‥ ; eidem pro j pelle cervi pro coopertura dicti libri Fabr. York 130.