deminutio
deminutio, a diminution, decrease, lessening, abatement
Could not find deminutionem in Logeion dictionaries.
deminutionem Noun: feminine accusative singular of deminutio
dēmĭnūtĭo, ōnis, f. [deminuo],
- a diminution, decrease, lessening, abatement (good prose).
- I Lit.: accretio et deminutio luminis, Cic. Tusc. 1, 28: civium, id. Cat. 3, 10, 24: vectigalium, id. Agr. 1, 7, 21: de bonis privatorum, id. Off. 2, 21, 73; cf.: tanta de imperio, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 5, 4: multari imperatorem deminutione provinciae, i.e. by shortening his term of command, Cic. Prov. Cons. 15 fin.—
- II Trop.
- A In gen.: alicujus libertatis, Cic. Agr. 2, 7: muliebre fastigium in deminutionem sui accipiens (sui, i. e. his own dignity), Tac. A. 1, 14: mentis, a being out of one's senses (shortly before, alienata mens), Suet. Aug. 99 fin.: honor aut deminutio, i.e. dishonor, Plin. 34, 13, 38, § 137.—
- B Esp. (legal t. t.), the right of alienation of one's estate: uti Feceniae Hispalae datio deminutio esset, Liv. 39, 19, 5 (Weissenb. ad loc.).—
- C Public. t. t.: capitis deminutio, the loss or forfeiture of civil rights, Caes. B. C. 2, 32, 9; Gai. Inst. 1, 160 sq.; Dig. 28, 3, 6, § 6; 25, 3, 7, § 1; Ulp. Reg. 10, 3; cf. Dig. 38, 17, 1: Poste Gai. p. 108; Sandars, Just. Inst. Introd. 40 sq.; v. Caput, III. 1. b. —
- D In grammat. lang., a diminutive form, Quint. 1, 6, 6; cf. ib. 4; Charis. p. 73 P.; 128 P. et saep.
dēminūtio, ōnis, f. (deminuo), das Vermindern, Verringern, Schmälern, I) eig.: A) im allg.: accretio et deminutio luminis, Zu- u. Abnahme des Mondlichts, Cic.: so auch crescens lumen lunae deminutioque, Vitr.: stati auctus ac deminutiones (fontis), Plin. ep. (Keil diminutiones): dem. vectigalium, Erleichterung, Cic.: neque de bonis privatorum publice d. fiat, man das Privateigentum schmälere, Cic.: provinciae, die Verkürzung der gesetzlichen Amtszeit in der Provinz, Cic.: in assidua deminutione (Haase diminutione) aut adiectione esse, Ab- oder Zunahme, Sen. – B) insbes., als t. t. der Geschäftsspr., das Veräußerungsrecht, utique Feceniae Hispalae datio deminutio esset, Liv. 39, 19, 5. – II) übtr.: A) im allg.: sui (d.i. seiner Würde, Ehre), Tac. ann. 1, 14: mentis, Geistesabwesenheit, Suet. Aug. 99, 2. – B) insbes.: 1) publiz. t. t., capitis, der Eintritt in ein geringeres bürgerliches Verhältnis durch Verlust der Freiheits-, Bürger- u. Familienrechte, u. zwar capitis dem. maxima, wenn ein römischer Bürger die Freiheit u. das Bürgerrecht (Rechtsfähigkeit) verlor (zB. wenn er in Feindesgewalt geriet), capitis dem. minor od. media, wenn er nur das Bürgerrecht verlor, aber die Freiheit behielt, capitis deminutio minima, wenn er aus seiner Familie in eine andere überging, s. Gaius inst. 1, 160 sqq. Ulp. dig. 4, 5, 2 sqq. (wo auch Plur.). Paul. dig. 4, 5, 11: dem. libertatis (= dem. maxima), Caes. b. c. 2, 32, 9. Cic. de leg. agr. 2, 16. – 2) rhet. t. t., die verringernde Darstellung, die Verkleinerung, Cornif. rhet. 4, 50. – 3) gramm. t. t., die Verkleinerung eines Wortes, Varro LL. 5, 172: dah. die Verkleinerungsform, Deminutivform, Quint. 1, 6. § 4 u. 6 a. Gramm.
dēmĭnūtĭō, (12) ōnis, f. (deminuo), ¶ 1 action dʼenlever, de retrancher, prélèvement : de bonis privatorum deminutio Cic. Off. 2, 73, prélèvement sur la fortune privée ¶ 2 diminution, amoindrissement [pr. et fig.] : luminis Cic. Tusc. 1, 68, diminution de lumière ; libertatis Cic. Agr. 2, 16, atteinte portée à la liberté ; mentis Suet. Aug. 99, affaiblissement de lʼintelligence ; deminutio capitis Cæs. C. 2, 32, 10, déchéance de ses droits civiques ; maxima capitis deminutio Paul. Dig. 4, 5, 11, déchéance complète [c.-à-d. perte de la liberté, esclavage] ; media capitis deminutio Paul. , perte du droit de cité [exil et confiscation des biens]; minima capitis deminutio Paul. , perte de la famille [en droit privé, p. ex. dans lʼadoption ou, pour la femme, dans le mariage] ¶ 3 [rhét.] action dʼaffaiblir par la parole (litote) : Her. 4, 50 || [gramm.] forme diminutive : Quint. 1, 6, 6 ¶ 4 [droit] aliénation, droit dʼaliéner : Liv. 39, 19, 5.
- 1. vermindering, verkleining, afbreuk, verzwakking [civium; luminis afnemende maan; vectigalium belastingverlaging; capitis ~ maxima verlies v. zowel burgerrechten als vrijheid; capitis ~ media of minor verlies v. burgerrechten; sui van zijn waardigheid, eer]; ➤ neque de bonis privatorum publice ~ fiat (Cic.) dat men het privé-bezit niet beperkt;
- 2. verkorting v.d. wettelijke ambtsperiode [provinciae in de provincie];
- 3. (jur.) (a) aftrek, onttrekking; (b) recht op verkoop, vervreemding;
- 4. (Suet.) mentis afname v. verstandelijke vermogens;
- 5. (gramm. t.t.) verkleinwoord, diminutief.
dēminūtiō (dīm-) ōnis, f
- deminuo, a diminution, decrease, lessening, abatement: luminis: civium: vectigalium: de bonis privatorum: provinciae, of the term of office.—In law: datio deminutio, the right of alienation, right to convey(all or part of an estate), L.— Fig.: libertatis vestrae, an encroachment upon: sui, a sacrifice of dignity, Ta.—Esp., in the phrase, capitis deminutio, the loss of civil rights, forfeiture of freedom, civil death, Cs.