fabrica
fabrica, a joiner’s shop, smith’s shop, workshop
fā̆brĭca, ae, f. [1. faber], the workshop of an artisan who works in hard materials (syn.: taberna, officina).
- I Prop., Ter. Ad. 584; 716: Vulcanus, qui Lemni fabricae traditur praefuisse, Cic. N. D. 3, 22, 55: armorum, armory, Veg. Mil. 2, 11 (for which: armorum officinae, Caes. B. C. 1, 34 fin.).—
- II Transf., the art, trade, or profession of such an artisan, Vitr. 1, 1: pictura et fabrica ceteraeque artes habent quendam absoluti operis effectum, architecture, Cic. N. D. 2, 13, 35; cf. id. Div. 1, 51, 161; and: natura effectum esse mundum: nihil opus fuisse fabrica, id. ib. 1, 20, 53: omnis fabrica aeris et ferri, id. N. D. 2, 60, 150: aeraria, ferrea, materiaria, the art of working in brass, etc., Plin. 7, 56, 57, § 197 sq.; cf.: aerariae artis, Just. 36, 4, 4; and: ejus fabricae, quam Graeci χαλκευτικὴν vocant, Quint. 2, 21, 10.—In apposition with ars: abies Graeco fabricae artis genere spectabilis, Plin. 16, 42, 82, § 225: servus arte fabrica peritus, Dig. 33, 7, 19 fin.: fanum solerti fabrica structum, with artistic skill, Ap. Met. 6, 3, 10.—
- 2 In gen., any skilful production, a fabric, building, etc.: admirabilis membrorum animantium, Cic. N. D. 2, 47, 121; cf. id. Off. 1, 35, 127; Pall. 1, 7, 4; 1, 9, 2 al.—Of man as the creature of God, Prud. Hymn. de Rad. Dom. 45. —
- b In the comic writers, a crafty device, trick, stratagem: ei nos facetis fabricis et doctis dolis Glaucumam ob oculos obiciemus, Plaut. Mil. 2, 1, 69 (147); id. Cist. 2, 2, 5 (540): nescio quam fabricam facit, id. Ep. 5, 2, 25 (690); id. Bacch. 2, 3, 132 (366): ad senem fingere, Ter. Heaut. 545 al.
fabrica, ae, f. (faber), I) (sc. ars, s. unten) die Kunst, das Metier eines faber (s. d.), 1) eig.: pictura et fabrica (Baukunst), Cic.: f. aeraria, ferrea, Plin. – ars fabrica, Zimmermannskunst, Paul. dig. 33, 7, 19. – 2) das Gemächt, a) = der Bau, das Gebäude, Augustin. conf. 6, 9. Solin. 40, 3. Pallad. 1, 9, 2. – b) das Geschöpf = der Mensch, Prud. hymn. de nat. dom. 45. – 3) übtr. (wie τέχνη) = Kunstgriff, List, Plur. Ränke, hanc fabricam apparare, Plaut.: fingere aliquam fabricam, Ter.: rationem mearum fabricarum dabo, Plaut.: fabricarum culpare alqm, Amm. – II) die Ausübung einer Kunst, die Beschäftigung mit einer Kunst, 1) eig.: a) im allg.: aerariae artis, Iustin. 36, 4, 4. – b) insbes., die praktische Ausübung der Baukunst, die Praxis, Ggstz. ratiocinatio (Theorie), Vitr. 1, 1 in., od. Ggstz. architectura (die theoretische Baukunst), Vitr. 6. praef. § 6. – 2) meton.: a) die Art u. Weise der Bearbeitung = die Bearbeitung, Bildung, der Bau, f. aeris et ferri, Cic.: f. membrorum, Gliederbau, Cic.: divina mundi f., Lact.: materia quid iuvaret, nisi consectionis eius fabricam haberemus, wenn wir es nicht zu bearbeiten (zu zimmern) verständen, Cic. – b) die Kunstfertigkeit, Geschicklichkeit, fanum sollerti fabricā structum, Apul. met. 6, 3. – III) (sc. officina) die Werkstätte, zB. Tischlerwerkstätte, Ter. adelph. 584: Schmiedewerkstätte, Schmiede, Cic. de nat. deor. 3, 55: Waffenschmiede, Veget. mil. 2, 11 (u. dazu Stewech). – übtr., tantarum fabrica rerum, Paulin. adv. pagan. 203.
ob studium quam [sic ] mihi auri argentique ~a sollicite deservit atque decorat
de ~a plumbi ij s.(
ibi vij francigenae habent ij car’ et iij ~as ferri(
Graftona []: Ricardus de H. debet j m. pro ~a facta in foresta Northants
~am ‥ errantem in foresta(v. 3
homines Northampton’ lx s. de exitu ~e monetariorum Norht’
item de quadam ~a in vico extra portam aquilonarem de dono Giliberti Fabri
~a ad ferrum faciendum(
solutis pro j incude empto de H. W. pro ~a abbathie xlvj s. viij d.
de xxvj s. viij d. de firma ~e vocate(le Yron Smithies ibidem, unacum licentia fodiendile ore
de reditu vero ecclesiae vel oblatione fidelium quattuor faciat portiones; quarum ‥ quartam aecclesiasticis ~is noverit reservandam
eidem monacho ‥ rex ‥ operis ~am committens precepit quatinus ‥ opportunum festinaret fundari monasterium
ad ~e accelerationem
Noe ‥ centum annis [sic ] in arce ~a laboravit
officium suscepit episcopale et ~am nove ecclesie ‥ viriliter est prosecutus
processum erat eatenus in ipsius turris ~a ut completum esset opus lapideum
a tempore ~e castri predicti
in ~a unius muri ex opposito Lawrencehall
do et lego ‥ ad ~am et construccionem ecclesie parochialis
nec secta ejusdem J. in aliqua curia de hiis denariis foret acceptanda propter eorum consimilitudinem qui sunt ejusdem ~e per totum regnum ad proprietatem eorum probandam nec recipiendam
de nova ~a aureorum
et domino Johanni de Barneby ad ~am j missalis, xx s.
allocantur computantibus pro ~a unius folii cokete, alias amissi, v s.
usque ad diem ~e hujus mandati(
machina est ~a et instrumentum expugnandi
studiorum vestrorum ~as
~a aquatica
Dominus ecclesiam de toto orbe collectam in unam sibi domum fabricavit ‥; quae videlicet ~a ‥ in caritatis maxime fundamento ipso operante consistit
unus autem et solus creator esse cognoscitur quoniam una et sola mundi ~a invenitur
nam sine homine ~a Dei fortasse inconsummata foret
sicut ille mundanam hanc ~am totam ab ipso creatam ‥ pie moderatur
sed titubant templi tremibundus marmora crustis / et ruit in praeceps tessellis fabrica fractis
ut in tribus annis, quibus ecclesie muri in altum porrigebantur, tota ~a desuper pateret nec ‥ imber aliquando descenderet
fulgurat aurea per laquearia pompa decoris, / crusta metallica, gemmea fabrica, plena stuporis(
qui nunquam pro fractura pontis equo descenderit, qui in summitate ~arum per angustissimos axes securus incesserit
illud fuit tempus quo super ecclesie tectum machinabatur ~am in qua dependerent campane; eam vero ~am quo proprio nomine quam proxime apellem in promtu non habeo
[Agia Sophia ] excellit omnia que usquam terrarum sunt edificia mirabili et augusta sui ~a
ecclesiam sancti Johannis prostravit, et a fundamento novis ~is edificavit
piis quorundam cordibus fuerat celitus inspiratum ut ‥ scole universales sacre theologie ‥ pro communi omnium utilitate durabili ~a levarentur
onustam meremio redam, quod ad novam ~am parabatur
quali se in initio studiosae conversationis sanctimonia subdiderit, breviter protulimus ut, ~ae a nobis fundamento confecto, structurae paulatim sublimitas ad summa altius erigeretur
Oswaldi perpetuare memoriam ‥ fructum dat posteris, devotionem suscitat in modernis, et spei erigit ~am in oppressis
sic insensibiles lapides mysteria claudunt / vivorum lapidum, manualis spiritualem / fabrica designat fabricam
o quam infelix est ista felicitas, / in cujus fabrica basis est vanitas
nonnulli ex utroque latere clavi quibus carine ~a jungebatur, hinc septem, hinc octo scilicet, e suis sedibus dissoluti divulsique ratibus
compotus ‥ custodis ~e
domino Willelmo ‥ magistro ~e S. Monani ad fabricam capelle ejusdem
per solucionem factam Johanni D. circa preparacionem et mundacionem lapicidii ad ~am regis in castro de S.
magistro ~e pontis
compotum ‥ magistri ~e pontis
debet j m. decano ‥ ad ~am(
sacerdotes infirmos suos moneant ‥ quod ~e Sarum, matricis ecclesie sue memores, ‥ in testamento suo de bonis suis relinquant
ad solvendum ~e ecclesie de Glasg’ x. li. sterlingorum
si concordes ‥ esse nequiverint, valor seu extimacio predictarum decimarum in fabrecam navis ecclesie S. Maugani cujus construccioni [sic ] ad parochianos pertinet ‥ convertatur
omnem pecuniam remanentem ‥ solvent ~e pontis Londoniarum
incepit Thomas prior novam ~am ecclesie, ‥ juvante episcopo et ecclesiam de Bedlington ad ejus ~am conferente
de c li. pro reparacione tenementorum ~e ecclesie Lincoln’ et c m. pro reparacione firmarum ejusdem ecclesie
lego ~e campanilis collegii de Marton xiij s. iiij d.
item ~e porticus ubi filii mei sepeliuntur do et lego xx s.
~e ecclesie mee parochialis pro sepultura mea xx s.
~e pro sepultura mea ij torchias precii xiij s. iiij d.
făbrĭca, (13) æ, f. (faber), ¶ 1 métier dʼartisan, art : æraria, materiaria Plin. 7, 197, lʼart de travailler le bronze, le bois, cf. Cic. Nat. 2, 150 ; [en part.] architecture : Cic. Nat. 2, 35 ¶ 2 action de travailler artistement, de façonner, de confectionner, de fabriquer : Cic. Nat. 2, 121 ; Off. 1, 137 ¶ 3 [fig.] œuvre dʼart, machination, ruse, fourberie : Pl. Bacch. 366 ; Epid. 690 ; Ter. Haut. 545 ¶ 4 atelier, fabrique : Ter. Ad. 584 || forge : Cic. Nat. 3, 55 || construction, bâtiment : Aug. , Avit. , etc.
- 1. werkplaats; smidse;
- 2. kunst, metier, handwerk v.e. faber; bouwkunst;
- 3. kunstige bewerking [aeris]; ➤ ~ materiaria houtbewerking;
- 4. kunstige bouw [membrorum];
- 5. (kom.) (metaf.) kunstgreep, list; ➤ fingere alqam fabricam;
- 6. (Laatl.) bouwwerk.
Fabricatio publica, opus publicum, leg. 2. de Sepulcr. (9, 17.) viol. Vide leg. 37. de Decurion. (12, 1.) eod. Cod. Proprie vero
Fabricædictæ, in quibus arma fabricabantur. Ammian. lib. 14 :
Tribunos Fabricarum insimulassent, promittens arma.
Sancimus quod quotienscumque contigerit effici aliquod opus pro communi,... massarius communis.... teneat in quaterno computum.... hominum centenarii, qui laborarent sive operas darent ad Fabricam vel opus illud quod fieret.Pro exstructione vel refectione murorum urbis seu castri accipi videtur in Charta ann. 1319. ex Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 318 :
Item pro Fabrica dictæ villæ, duo modia frumenti.Nisi eodem sensu intelligas, quo infra Fabrica 4. adeo ut civilibus perinde atque ecclesiasticis bonis attributa fuerit hæc vox.
Forge, Ordinatio Hospitii S. Ludovici Reg. Franc. ann. 1261 :
Cambellani habent..... 12. pecias candelæ minutæ, et Fabricam ad tres equos.Occurrit ibi pluries. Id est, Cambellani habent quidquid ferri necesse est pro tribus equis, ex fabrica Regia.
Item concessit Felisio de Autisiodoro Fabricam seu forgiam, quam nunc habet supra magnum pontem Parisius.
basilica, ut monet Steph. Baluzius, adeo ut
fabricaet
basilicaidem fuerint.
Quæque Fabrica in Nurinberg solvet(Burgravio) unum solidum annuatim.
Fabbricautuntur Itali, legitur in Charta ann. 1048. apud Lamium in Delic. erudit. inter notas ad Hodoepor. Charit. part. 3. pag. 1034 :
Una cum casis et hedificiis et universis Fabricis suis, etc.
SlaviExtractum computi anni 1327. Histor. Dalphin. tom. 2. pag. 216 :cxx. singulas libras lini(debent) Scutatores scutaxii. et una Fabrica.
Cum Dominus veniret de Jostis Tollini solvit pro FabricaHoc est, pro calceando equo, qua notione non semel accipitur voxxxi. den.
Fabricain Instrumentis Dalphinalibus.
la Fabrique. Addit. 4. ad Capitul. cap. 58 :
Quod in unaquaque ecclesia cui Episcopus præest, quatuor tam de reditibus quam de oblationibus fidelium fieri debeant portiones ; ut una sit Episcopi, alia clericorum, tertia pauperum, et quarta Fabricis ecclesiasticis adplicetur.Litteræ Caroli VI. Franc. Regis ann. 1385. inter Anecdot. Marten. tom. 1. col. 1614 :
Interdum contingit, ut in Ecclesiis in quibus Prælati fructus, reditus et proventus unius anni, et Fabrica fructus alterius anni percipere consueverunt.Testamentum ann. 1423. apud
Blountin Nomolex. Angl. :
Item lego Fabricæ ecclesiæ cathedralis Hereford.in Obituario Morinensi f. 32. Occurrit præterea apudxii. den. Item lego Fabricæ capellæ B. Mariæ de Bromyardxl. den. Fabrica Ecclesiæ,
MadoxFormul. Anglic. pag. 430. tom. 4. Concil. Hispan. pag. 6. col. 2. pag. 19. col. 2. etc.
Fabrice, eadem acceptione, in Lit. remiss. ann. 1476. ex Reg. 204. Chartoph. reg. ch. 183 :
La Fabrice de la parroisse de maille, etc.
Fabricam Ecclesiæpertinentium.
fabrica ae, f
- 1 faber, a joiner's shop, smith's shop, workshop: fabricae praeesse.—An art, trade, pursuit, industry, craft: aeris et ferri.—Architecture: pictura et fabrica ceteraeque artes.—A skilful production, fabric, structure: admirabilis membrorum. — Fig., a crafty device, wile, trick, stratagem: ad senem aliquam fabricam fingere, T.
-
…ulla generi humano dedisset, nisi earum cultus et conditiones tradidisset ; materia deinde quid iuvaret, nisi consectionis eius fabricam haberemus ; sic cum omni utilitate quam di hominibus dederunt, ars aliqua coniuncta est per quam illa utilitas percipi…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…Atque haec oblectationis, illa necessitatis, cultus dico agrorum extructionesque tectorum, tegumenta corporum vel texta vel suta omnemque fabricam aeris et ferri ; ex quo intellegitur ad inventa animo percepta sensibus adhibitis opificum manibus omnia nos consecutos, ut…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…, cum prudentia et consilio scilicet, quae finxerit vel ut tuo verbo utar quae fabricata sit hominem qualis ista fabrica est, ubi adhibita, quando cur quo modo tractantur ista ingeniose, disputantur etiam eleganter ; denique videantur sane…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…omnium vacatione munerum ponimus. docuit enim nos idem qui cetera, natura effectum esse mundum, nihil opus fuisse fabrica, tamque eam rem esse facilem, quam vos effici negetis sine divina posse sollertia, ut innumerabiles natura mundos…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…pecude, nisi quae vis obstitit, videmus naturam suo quodam itinere ad ultimum pervenire, atque ut pictura et fabrica ceteraeque artes habent quendam absoluti operis effectum, sic in omni natura ac multo etiam magis necesse est absolvi aliquid…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…Enumerare possum ad eum pastum capessendum conficiendumque quae sit in figuris animantium et quam sollers subtilisque descriptio partium quamque admirabilis fabrica membrorum. omnia enim, quae quidem intus inclusa sunt, ita nata atque ita locata sunt, ut nihil…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…species humana potest esse pulchrior Vos quidem Lucili soletis nam Cotta meus modo hoc modo illud, cum artificium effingitis fabricamque divinam, quam sint omnia in hominis figura non modo ad usum verum etiam ad venustatem apta describere ; quod…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…volubilem deum, portenta et miracula non disserentium philosophorum sed somniantium. Quibus enim oculis animi intueri potuit vester Plato fabricam illam tanti operis, qua construi a deo atque aedificari mundum facit ; quae molitio quae ferramenta qui vectes quae…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…Opas ut Aegyptii appellant, quem custodem esse Aegypti volunt, tertius ex tertio Iove et Iunone, qui Lemni fabricae traditur praefuisse, quartus Maemalio natus, qui tenuit insulas propter Siciliam quae Volcaniae nominabantur. Mercurius unus Caelo patre…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…ad naturae necessitatem datae aspectum essent deformem habiturae atque foedum, eas contexit atque abdidit. Hane naturae tam diligentem fabricam imitata est hominum verecundia. Quae enim natura occultavit, eadem omnes, qui sana mente sunt, removent ab…
M. Tullius Cicero, De Officiis
Fabrĭca
sc. officina. A general name for the workshop of a mechanic, especially of a carpenter (Lucret. iv. 513) or cabinet-maker.