fenestra
fenestra, an opening for light, window
Frieze-Dennison Vergil
- an opening in the wall to admit the light, a window (orig. closed by two wooden shutters or by curtains, and not till the empire by sheets of mica, lapis specularis; cf. Dict. of Antiq. p. 520 sq.): neque fenestra, nisi clatrata, Plaut. Mil. 2, 4, 26 (379): fenestras indere, id. Rud. 1, 1, 6 (88): fenestrarum angustias quod reprehendis, Cic. Att. 2, 3, 2: bifores, Ov. P. 3, 3, 5: juncta, closed, * Hor. C. 1, 25, 1; cf. patulae, Ov. M. 14, 752: reticulatae, Varr. R. R. 3, 7, 3: se plena per insertas fundebat luna fenestras, Verg. A. 3, 152: diversas percurrens luna fenestras, Prop. 1, 3, 31 Burm. ad loc.: fenestram in arca facies, Vulg. Gen. 6, 16 et saep.—
- II Transf.
- 1 A loop-hole for arrows, etc.: (in turri) fenestras ad tormenta mittenda, in struendo reliquerunt, Caes. B. C. 2, 9 fin.—
- 2 The recess of a window: concludere in fenestram firmiter, Plaut. Cas. 1, 44 (132).—
- 3 A breach made by besiegers in a wall: excisa trabe firma cavavit Robora et ingentem lato dedit ore fenestram, Verg. A. 2, 482.—
- 4 Of the senses, windows for intelligence: ut facile intelligi possit, animum et videre et audire, non eas partes, quae quasi fenestrae sint animi, Cic. Tusc. 1, 20, 46—
- B Poet., transf., of holes through the tips of the ears: natus ad Euphraten, molles quod in aure fenestrae Arguerint, Juv. 1, 104.—
- II Trop., an entrance, admission, opportunity, inlet, occasion (very seldom): hui quantam fenestram ad nequitiam patefeceris! Ter. Heaut. 481: si hanc fenestram aperueritis, nihil aliud agi sinetis, Tiber. ap. Suet. Tib. 28.
aperuit episcopus ~am oratorii
nam velut vermes ~is involant aestivis, sic auribus meis insident quaestiunculae
ad ~am cripte se inde proripit, insertisque brachiis ferrum patenti ~e objectum invadit et huic ut involutus anguis incumbit
si ‥ dicitur ille facere lucidam domum qui ~am fecit, aut facere tenebrosam qui ~am non fecit ‥
quia ‥ per foramen aut ~am respexerint
quia per ~am minus intrat lumen quam per hostium
in orto solis evasit ad quemdam [l. quamdam ] ~am lapideam de predicto solario
in fine ecclesie jacet una ~a nova lapidia noviter operata
~as ‥ plumbeas ejusdem capelle amoveri et loco illarum vitreas fieri faciat
in viij ulnis decanevaz ad fenestr’ in eadem [capella ] x d. in c parvorum clavorum ad easdem in fenestr’ firmandas j d. ob.
in ferro, panno lineo pro fenistris
pro iij fenistris vocatistrelez pro scaccario cellerarii etle settynghous
desunt due lovere et unum hostium et due ~e cum gumphis et vertivellis et alio ferramento unde borde atachiari debent
quam sol per vitreas illustret forte fenestras
per ~as introitum avium et imbrium vitro prohibuit per quod tamen intro lumen radiabat
S. Cuthbertum ‥ ibi secus ~am illam grandem vitream consistentem conspicio
quedam [hirundines ] in ~is vitreis nidos limo oblitos artificiose suspendunt
verinas ad ~as(v.
quatuor ewangelistas in ~is vitreis aule nostre [de Clarendon’ ] ‥ fieri facias
per ~as vitreas lucis auroram vidit rutilare
magistro J. vitreario pro fabrica iiij ~arum vitrearum
in una ~a pro gabello capelle supra portam vitreanda partim de novo et residuo reparando xxviij s. viij d.
et in xxxiiij panell’ vitr’ pro ~a rotunda
in salario J. ‥ mundantis ecclesiam inle flore ejusdem, item parietes et ~as vitreas ejusdem
pro vitriacione ~e rotunde super orilogium xij s.
pro factura unius ~e in volta australi vj s. viij d. et in lucracione lapidum per quarrarios ad facturam ~arum vitrearum viiij s. iiij d.
pars ~e borialis principalis [continet ] 14 panellas glasitas
~am rotundam(v.
ad rotundas ~as(v. 1
projecta ~a nutu Dei a se cadendo declinavit et super psalterium quod manu tenebat, cecidit ‥ atque ‥ confracta ~a fuit
meremium ad iiij ~as stantivas faciendas in aula regis de Clarend’
visores operis de Wudestok’, scilicet ~arum estantivarum in camera regine
unam novam ~am astantivam et vitratam
duas ~as stantivas pulcras cum albis verinis que desuper claudant et aperiant
coegit Londonienses dominus rex ut suis nundinis quas apud Westmonasterium constituit, ‥ vellent nollent, suis in civitate Londoniarum ~is clausis, interessent. ‥ exponere igitur jussit ipsis invitis merces suas, licet emptores non invenirent
nullus qui facit panem ad vendendum abscondat panem sed ponat in ~a sua vel in foro ubi communiter vendatur
super quadam alia custuma que vocaturfenestrage , viz. de percipiendo de quolibet mercatore vendente mercimonia in ~a sua ‥, quolibet die Sabati, de qualibet ~aj quad.
gentes desalsemakercrafte in ‥ ~is suis vendebant candelas
quod nullus vitalarius nec artifices ‥ teneant shoppas seu ~as apertas
residuum ‥ vivificantis spiritus donec moribundo a corpore per ~as illas evaporaverit
ori et naribus quasi inspirando ceterisque per ordinem corpusculi ~is omnibus
ascendens domum ad ~am per quam fumus exibat
duo thuribula argentea plena ~is aliquantulum fractis una cum conchis de ferro
janitor ‥ ad fenistram coquine percipit iiij fercula
ad ~am coquine non loquantur quod tumultus a fratribus [sc. reficientibus ] possit audiri
[celerarius ] tenetur cotidie, dum conventus est in prandio, ad ~am coquine stare, ne in aliquo servicio sit defectus
preposite ‥ bis vel ter in anno priori ‥ ad sermonis ~am errata domus manifestabunt
[libri ] per speculatores mittentur sororibus cum opus habuerint et hoc per fratrem ~e Ib; unus quorum subcellerario subjectus ~e sororum preponatur, qui fidelissimus et discretus in omnibus que mandantur sororibus vel ab eis mandata fuerint inveniatur
de constructione ~arum versatilium, portarum, et parvarum ~arum. ‥ ~e per quas danda et recipienda dantur et recipiuntur ea arte fiant ne viri a sororibus vel sorores a viris videantur
~e ‥ versatiles per quas cybaria communiter emittuntur
det cineres monialibus ad ~am communionis(
cerei sanctimonialium per ~am communionis intromittuntur ad illas
in gabula ejusdem camere aliam verinam poni ‥ cum ~a lignea
cum nuper tibi preceperimus quod fenestras vitreas in capella et domibus nostris Oxon’ fieri faceres ‥ volumus quod ~e lignee fiant et ponantur ex opposito fenestrarum predictarum ad salvacionem earundem
de ‥ lxx ~is squarratis et rotundis deestrychbord factis
~am ligneam
ad propugnacula dependent oblique tamen ~e que vultus hominum in defensione protegant
quod infra castrum ‥ Winton’ duo ingenia et ~as volantes in kernell’ ‥ castri fieri ‥ facias
in ~is volantibus in kernellis ejusdem castri et nova turella hurdanda et sex balistis bonis ‥ emptis ad municionem ejusdem castri
~is cordis sui ad Deum apertis
mors ‥ intrat per ~as sensuum
postquam diu clausus gratia per gratiam frontis reclusit ~as, cognovit inventum olim quod perdidit lumen
quid sunt ‥ corporales oculi nisi ‥ ~e peccatorum, per quas aut ad peccata et ad peccantes aspicimus
o dilecte Dei, geminas sub fronte fenestras / decedente die nigrae tenuere tenebrae
anima in cerebro, ut in sede locata, per oculorum ~as exteriora contemplatur aut ‥ vim aliquam in ~is oculorum facient aut nullum in talibus ~is exteriora contemplandi auxilium ponent
concavitatem ~arum serenum illustravit luminis
nec solum claudende sunt aures sed et ~e [ME: ] contra verba ociosaower ech þurles
plateriam sive nausam ‥ in qua fuit ~a ad capiendum aves
sunt ibidem ‥ jcopeborde , iijplankes defirre , ij ~e sculpte grosse et plumbo cooperte [‥ ] soles, ij formule longe
- 1. venster, raam (met luiken of tralies, later met doorzichtig gips, vanaf de 1e eeuw n. Chr. met glas); ➤ lucem admitte -is;
- 2. (poët.) alg. opening, gat; ➤ telum dedit -am;
- 3. (Enn.; Petr.) nauwe ingang, toegang;
- 4. schietgat [ad tormenta mittenda];
- 5. (metaf.) gelegenheid; ➤ -am ad nequitiem patefacere de weg banen voor.
Fenestra versatilis, in Monasteriis Monialium,
per quam danda et recipiendatraducuntur, quam vulgo
Venit die quadam tardius ad sorores.... Dominicus, et convocatis omnibus ad Fenestram, etc.
Sempringhampag. 730.
Touriere.
In quolibet monasterio ordinetur monialis Deum timens, discreta, pudicitiæ et religionis amatrix, quam Fenestrariam vocant, quæ diligenter custodiat fenestram, quam sonante Completorio firmiter seret.
Item Fenestreriæ mediam justicialem, etc.
Ascendens tectum ad Fenestram per quam fumus exibat.Joan. Capuan. Direct. vitæ human. in adnotat. ad Disc. Cler. Schmidtii
Ascendebam super domum et accedens ad fenestram.Græcis dicebantur
Licet habere et tenere plancam portatilem ad vendendum mercimonia, et tenere Fenestram apertam, etc.Tabularium Episcopatus Autissiodorensis :
Omnes, qui tenent Fenestras, vendentes allia vel erucas, debent in quolibet sabb. obol. de suo mercato.
Quilibet venditor alliorum et erucarum tenens Fenestram debet in quolibet sabbati obolatum mercedis suæ.Litteræ Mauritii Parisiensis Episcopi ann. 1171. e Chartulario Monasterii Montis Martyrum :
Unam Fenestram qua panis venditur.Charta anni 1220. ex Archivo Portus Regii :
Petronilla Alvernensis contulit Abbatiæ de Portu Regiox. sol. Paris. singulis annis in Fenestra, quæ est supra Magnum pontem.
Nullus qui facit panem ad vendendum, abscondat panem ; sed ponat in sua Fenestra, vel foro, ut communiter vendatur.Libertates MSS. villæ S. Desiderii in Campania ann. 1228 :
Non licebit die Mercurii alicui aliquod vendere in staulis vel Fenestris, nisi in communi foro, etc.Tabularium Monasterii S. Bertini :
Omnes, qui tenent Fenestram panis in Arques, dedent Amanno de Arques qualibet septimana in die Dominica panem valoris veteris oboli. Menus Fenestriers, et petits Comporteurs,in Impositionibus Parisiensibus ann. 1349. in Regesto Memorial. Cameræ Comput. sign. C. fol. 62. Vide 1. Regestum Parlamenti sub ann. 1257. fol. 3. et Consuetud. Bituric. Thomasserii pag. 331.
Fenestre, eadem acceptione. Charta ann. 1197. ex Tabul. S. Petri Carnot. :
Hominibus autem villæ Villonis et Capellæ regis portas et Fenestras erigere ad vendendum et hospitandum... concedo.Lit. remiss. ann. 1409. in Reg. 164. Chartoph. reg. ch. 7 :
Pour ce que icellui d'Estaples par coustume de ladite villeAliæ ann. 1453. in Reg. 185. ch. 299 :(de Douay) devoit tantost après estre banni à la moyenne Fenestre de la hale, etc.
Le suppliant marchant espicier estant en l'ouvrouer ou Fenestre de l'ostel où il demeure, etc. Fenestre ou bouticle de plusieurs denrées et marchandises,in aliis ann. 1445. ex Reg. 177. ch. 166. Hinc
Fenestrier, Minutæ mercis propola. Stat. ann. 1294. in Reg. 205. ch. 304 :
Item que nulz Fenestriers ou Fenestriéres, ou regratiers ou regratieres ne puissent faire chandelle... pour vendre.
Fenestras et ostia tollerelicitum iis, quibus jus est domum occupandi ob census non solutos. Inventar. Chart. Monast. fol. 11. r°. :
Cartæ tres... de viginti solidis censualibus... super quamdam domum ad quatuor terminos persolvendis... Et possumus tollere hostia et Fenestras pro censu prædicto. Fenestre à bosse ou trailles sur rue,in Chartul. Corb. sign.
Cæsarfol. 5. v°. :
ibid. fol. 100. r°.Fenestre Beauvoisienne ,
Fenestre Flamange, in Lit. remiss. ann. 1405. ex Reg. 160. Chartoph. reg. ch. 31.
Hunc in locum Mabill. tom. 4. Annal. Benedict. pag. 354. hæc notat : UbiOctavas Martis superabat Apollo Fenestras, Cum fera mors famulis rapuit hæc gaudia mœstis.
Octavas Martis Fenestras, quas Apollo seu sol superasse dicitur, interpretamur horam octavam Martis seu feriæ tertiæ, quæ hoc anno (1029.) cum 2. die Septembris coincidebat.
lustrabat, pro
superabat, ex Cod. MS. reginæ Suecorum, nunc in Bibl. Vaticana sign. 592. alias 125. in quo legitur vita ejusdem Gauzlini, auctore Andrea Floriacensi monacho. Verum ex altero Epitaphio ibidem descripto efficitur haud felicem prorsus esse Mabillonii conjecturam, qui
Martis fenestrasinterpretatur diem Martis seu feriæ tertiæ : unde mendum esse in laudato ibidem Necrologio patet :
Quod iterum confirmatur ex notis chronologicis, quæ Epitaphium excipiunt in eodem Codice MS. :Te recipit tellus viij°. Martis in Idus, etc.
Obiit autem venerabilis Gauzlinus abba Floriacensium et archipræsul Bituricensium anno Dominicæ Incarnationis 1029. Indictione 12. anno sui regiminis 25. porro a restauratione templi 4. viij. Idus Martii, mediæ Quadragesimæ Dominica, ipsius noctis prima conticinii hora.
Hæc sunt ornamenta quæ A. de Brucia subprior dedit Deo et beato Marciali,... Fenestram quæ illuminat corum, etc.Haud scio an eadem notione in Testam. Abbon. canonici ann. 1191. inter Probat. Hist Nem. pag. 32. col. 2 :
Dedit domui Dei duas culcitras cum cussinis et Fenestram ferream ;an vero idem sit quod sequens
Quotienscumque Corpus Christi renovatur, Fenestra in qua reponitur, ab araneis et pulveribus mundetur.Lit. remiss. ann. 1382. in Reg. 120. Chartoph. reg. ch. 214 :
Lesquelz pillars emporterent,... une boiste où le Corps N. S. sacré reposoit, laquelle ils prindrent en une Fenestre de ladite eglise.
Johannolo magistro a lignamine... pro duobus candelabris pro cerio pascali et una)Fenestra de corpore Christi. (Mandat. Camer. Apostol. Arch. Vatic. I, 17-21, f. 175.
Et se comance la première devise au coodres de Pauleon, près la Fenestre Guillaume de Chaumes, et s'en vet joignant la forest droit au trancheaz Renaut Guarin.Quarum aperturarum jus,
Fenestrageappellabant. Vide in Fenestragium 2.
- 1 FA-, an opening for light, window: fenestrarum angustiae: bifores, O.: iuncta, closed, H.: patulae, O.: animi, i. e. the senses.—An opening, loophole, breach, orifice: fenestrae ad tormenta mittenda, Cs.: ingentem lato dedit ore fenestram, a breach, V.: molles in aure fenestrae, i. e. holes for rings, Iu.—Fig., an entrance, admission, opportunity, inlet, occasion: ad nequitiem, T.
-
…auspicio, ne qua tibi insolitos portarent visa timores, neve quis invitam cogeret esse suam donec diversas praecurrens luna fenestras, luna moraturis sedula luminibus, compositos levibus radiis patefecit ocellos. sic ait in molli fixa toro cubitum tandem…
Propertius, Elegies
-
…exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum…
Julius Caesar, Civil War
-
…, lascivum fuisse. etenim mihi caligae eius et fasciae cretatae non placebant. quid sit sciemus cum veneris. fenestrarum angustias quod reprehendis, scito te Κύρου παιδείαν reprehendere. nam cum ego idem istuc dicerem, Cyrus aiebat viridariorum…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…nec videmus nec audimus, ut facile intellegi possit animum et videre et audire, non eas partis quae quasi fenestrae sint animi, quibus tamen sentire nihil queat mens, nisi id agat et adsit. quid, quod eadem…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…Sabine, legas. XVIII Donasti, Lupe, rus sub urbe nobis ; Sed rus est mihi maius in fenestra. Rus hoc dicere, rus potes vocare In quo ruta facit nemus Dianae, Argutae tegit ala quod cicadae…
Martial, Epigrammata
-
…. Remoto inquam Ioco, parens optima, dic oro et cuiatis sit et quibus deversetur aedibus Videsne inquit Extremas fenestras, quae foris urbem prospiciunt et altrinsecus fores proximum respicientes angiportum Inibi iste Milo deversatur ampliter nummatus et longe opulentus…
Apuleius, Metamorphoses
-
…valide perforans inter pedes eius ruit defecit et mortuus est ante pedes illius volvebatur et iacebat exanimis et miserabilis per fenestram prospiciens ululabat mater eius et de cenaculo loquebatur cur moratur regredi currus eius quare tardaverunt pedes quadrigarum illius una sapientior…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…viam orientalem et mensus est portam secundum mensuras superiores thalamum eius et frontem eius et vestibula eius sicut supra et fenestras eius et vestibuli eius in circuitu longitudine quinquaginta cubitorum et latitudine viginti quinque cubitorum et vestibulum eius id est atrii…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…ante templum viginti cubitorum longitudinis iuxta mensuram latitudinis templi et habebat decem cubitos latitudinis ante faciem templi fecitque in templo fenestras obliquas et aedificavit super parietem templi tabulata per gyrum in parietibus domus per circuitum templi et oraculi et fecit latera…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…quarum fenestris subiacet vestibulum villae et hortus alius pinguis et rusticus. Hinc cryptoporticus prope publici operis extenditur. Utrimque fenestrae, a mari plures, ab horto singulae sed alternis pauciores. Hae cum serenus dies et immotus, omnes…
Pliny the Younger, Letters
FENESTRA
1. A window. For the windows of Greek houses, see DOMUSp. 663 b; and for the windows of Roman houses, DOMUSp. 686 a.
2. A loophole in a tower from which arrows and other missiles were discharged. (Caes. B.C. 2.9.)
3. A hole pierced in the lobe of the ear for holding ornaments. (Juven. 1.104.) [INAURIS]
[W.S](1) A window. (See domus, pp. 540, 551.)
(2) A loophole in a tower from which arrows and other missiles were discharged ( B. C. ii. 9).
(3) A hole pierced in the lobe of the ear for holding ornaments (Juv.i. 104). See inauris.