lumen
lumen, light; pl. (poet.) eyes
on the fourth day I caught sight of Italy
the stars unfastened [from the sky] clung to the ground
- I Lit.: quasi lumen de suo lumine accendat, Enn. ap. Cic. Off. 1, 16, 51 (Fragm. v. 388 Vahl.): solis, Cic. Div. 2, 42, 91: tabulas bene pictas conlocare in bono lumine, id. Brut. 75, 261: solare, Ov. Tr. 5, 9, 37: lumina solis, the sunbeams, Lucr. 2, 162.—
- B Transf.
- 1 A light, a source of light, a lamp, torch: lumine apposito, Cic. Div. 1, 36, 79: diurnum, the morning-star, Lucr. 4, 455; Liv. 29, 25: lumini oleum instillare, Cic. de Sen. 11, 36: luminibus accensis, Plin. 11, 19, 21, § 65: multa lumina nocte tuli, Tib. 1, 10 (9), 42.—
- 2 Brightness, splendor, gleam (poet.): ferri, Stat. Th. 9, 802; Claud. Cons. Prob. et Olybr. 94.—
- 3 A bright color (poet.): flaventia lumina calthae, Col. poët. 10, 97; 9, 4.—
- 4 Daylight, day (poet.): si te secundo lumine hic offendero, Moriere, Enn. ap. Cic. Rab. Post. 11, 29 (Trag. v. 302 Vahl.): lumine quarto, Verg. A. 6, 356; cf.: eos hostes, urbes agrosque eorum ... lumine supero privetis, Vet. Form. ap. Macr. S. 3, 9, 11. —
- 5 The light of life, life (poet.): lumen linque, Plaut. Cist. 3, 12 (642): lumine adempto, Lucr. 3, 1033; Ov. Tr. 4, 4, 45.—
- 6 The light of the eye, the eye (mostly poet.): luminibus amissis, Cic. Tusc. 5, 39, 114: astantes lumine torvo Aetnaeos fratres, Verg. A. 3, 677: fossis lumen abire genis, Ov. P. 2, 8, 66: acuentes lumina rutae, id. R. Am. 801: lumina defixa tenere in gremio, id. H. 21, 113: lumina flectere, id. M. 5, 232: parcite luminibus, close or turn away the eyes, Tib. 1, 2, 33: lumina sera dextra componere, to close one's eyes, Val. Fl. 3, 279.—Fig.: Romani imperii lumen, Vell. 2, 52, 3: reipublicae lumen et caput, id. 2, 99, 1.—*
- b The pupil of the eye, Veg. Vet. 2, 16.—
- 7 An opening through which light can penetrate, a light, Val. Fl. 1, 168; Vitr. 4, 6.—An airhole, air-shaft, Plin. 31, 6, 31, § 57.—A window: stabula non egeant septentrionis luminibus, Pall. 1, 21: obserare lumina, Ap. Met. 2, 23, 13; altius aedes non tollendi, ne luminibus vicini officiatur, Gai Inst. 2, 31: immittere lumina, to put in windows, Dig. 7, 1, 13.—
- 8 In plur., the light in a building: ne quid altius exstruendo, aut arborem ponendo, lumina cujusquam obscuriora fiant, Dig. 8, 2, 14: cum M. Buculeius aedes L. Fufio venderet, in mancipio lumina, uti tum essent, ita recepit, Cic. de Or. 1, 39, 179.—Hence, se luminibus ejus esse obstructurum, to obstruct the light by building, Cic. pro Dom. 44, 115.—
- 9 The opening or orifice in a water-pipe or funnel, Front. Aquaed. 27; 29; 36; 105.—
- 10 The light in pictures, in opp. to the shade: invenit lumen atque umbras, Plin. 35, 5, 11, § 29; 35, 11, 40, § 131; Plin. Ep. 3, 13.—
- II Trop.
- A A light, i. e. a most distinguished person or thing, an ornament, glory, luminary: clarissimis viris interfectis lumina civitatis exstincta sunt, Cic. Cat. 3, 10, 24: certis dicendi luminibus ornare orationem, id. de Or. 2, 27, 119: animi, ingenii consiliique tui, id. Rep. 6, 12, 12: probitatis et virtutis, id. Lael. 8, 27: est corporis macula, naevus; illi tamen hoc lumen videbatur, i. e. a beautyspot, id. N. D. 1, 28, 79: luminibus alicujus obstruere or officere, to obscure one's glory or reputation, id. Brut. 17, 66.—
- B Light, clearness, perspicuity: ordo est maxime, qui memoriae lumen affert, Cic. de Or. 2, 86, 353: oratio adhibere lumen rebus debet, id. ib. 3, 13, 50: nunc parvulos nobis dedit (natura) igniculos, quos celeriter ... sic restinguimus, ut nusquam naturae lumen adpareat, id. Tusc. 3, 1, 2: nec mentis quasi luminibus officit altitudo fortunae, id. Rab. Post. 16, 43.—
- C Merit, excellence, beauty of style: Origines (Catonis) quod lumen eloquentiae non habent? Cic. Brut. 17, 66; so in the pun: Catonis luminibus obstruere, id. ib.; cf. I. B. 7. 8. supra.—
- D Ornaments of style: at sunt qui haec excitatoria lumina a componendis orationibus excludenda arbitrentur, Quint. 12, 10, 49; 8, 5, 29: orationis, id. 8, 5, 34: lumina sententiarum, id. 9, 2, 202.
rutilans illuminat aëra lumen / solis
~en solis incidens super speculum
~en est qualitas a corpore lucido in corpore diafano derelicta, que [? l. qua ] sensata visu apprehenduntur
luce solis generatur ~en in aere
~en, quia medium est inter pure incorporalia et corporalia ‥ habet ‥ naturam replendi [locum ] dimensive et replendi spiritualiter
~en requirit subjectum dimensionatum in quo existat, sicut et albedo
area flammigeris venerans altaria donis / porticibus cunctis †ardebant lumina clara [MSS: ardebat lumine claro ]
diei ~ina
quod ‥ radii lucis omnem diurni ~inis viderentur superare splendorem
quarto etiam ~ine [v. l. die ] paschalis festi
qui de tenebris vos vocavit in illud tam admirabile ~en suum
qui in tenebris et umbra mortis positos ad ~en scientie perducit(
qui perturbationem tenebris involvuntur clarum sapientie ~en jam non valent intueri
namque cadaveribus reddebat lumina functis
corpus sacratissimum, quod diu in terre pulvere jacuerat Offa ‥ erexit in ~en
perditos homines ‥ pertraherent ad ~en vite de profunditate vitiorum
lumen nescit frontale speculum / dum mors claudit Amoris oculum
caelorum lumina
novum lumen ‥ / natum regem edocuit / et magos antecessit
papirus in medio radiabat lumine centro
eidem Thome pro putura et ~ine girfalconis sui per diem ij d.
ut in feno, avena, littora, ~ine et aliis necessariis per ipsum factis et emptis pro expensis dictorum equorum
solverunt in sustentacionem pagine Corporis Christi et ~inis artificiorum decutlers, bladsmythes , etshetheres
ad dictam paginam et luminem [] sic ed.
ad corpus vivificum prepotentis Mildrethe corpus moribundum deponunt, ~enque cum precibus et fletibus offerunt
de quaque carruca ejusdem ville j d. cere ad ~ina ecclesie de Burch
ex dono R. de H. ‥ x s. usualis monete ad ~en ejusdem ecclesie
reddendo inde annuatim ‥ ~ini ecclesie beate Marie Magdalene ij d. ad Pascha
domino priori ‥ ad ~en ecclesie beati Petri de Rostynot
liceat eis [sc. veris peregrinis ] ‥ modo et forma quibus peregrini facere consueverunt sanctorum ~ina antiqua et consueta visitare
~en omnium animarum(v.
~ini animarum duas oves matrices
~inibus defunctorum
~i pro defunctis
~i elemosinarum xx d. ‥ mortui ~inis
~i in predicta ecclesia vocato ~en mortuorum vj d.
tale vultus angelici [sc. Cudbercti ] ~en
J. P. vitriatori regis pro vitro et vitriaccione unius fenestre de duobus ~inibus in capella Beate Marie de le Pewe(
laetis ~inibus omnes Christi tirones quasi post hiemalem ac prolixam noctem temperiem ‥ excipiunt
paulisper ~ina devertens, a sinistra stantes duos satellites lugentes ‥ conspicit
~inaeagan
ergo quid egisti vaga sidera sepe vaganti / lumine perlustrans
tot habet facies et tot volumina, / ‥ quot Argus lumina
adempto visendi ~ine
oculorum ~ine donatus
~en ‥ amissum recepit
‘ego’ inquit ‘caecus natus ad sanctissimi viri corpus ~en recepi’
qui privatus est ~ine suo in servicio regis
licet flammivomo tuae sapientiae ~ini scintilla ingenioli mei nil addere possit
laetitia tua non mutabitur, ~en tuum non deficiet
abbas debet excellere in ~ine sanctitatis
tertia visio fit in ~ine glorie consummate et perfecte
hic Petrus et Paulus, tenebrosi lumina mundi
multa per innumeras micuere lumina terras, / late per populos Domini pia gratia fluxit
quid enim non auderet qui ~ina Britannie, Edwinum et Oswaldum, ‥ Sigebertum, Egricum, Annam, ‥ temeritate nefaria extinxit?
ecclesie lumen, decus et defensio cleri(
ut qui interiore mentis ~ine ad ipsum [Deum ] non respiciunt, hi exterioris et corporee lucis beneficio ‥ doleant destituti
hinc candentia confessorum lilia, ibi rubicundas martirum rosas interiori ~ine contemplans
ad terre fructus, celestis / munera regis, / gratanter mentis lumina flecto mee
obtenebratur ~en intelligencie
non poterit pertingere ~ine naturali intellectus humanus
erat in ipso nitor spiritalis ~inis radescens
spiritali ~ine(v.
quod nobilis ocii ~en tantis tenebris obnubilat et obfuscat
charitas ‥ lumen cordis est
radios ~inis spiritualis
~en veritatis
ut ‥ nemo ‥ Christiani vigente ~inis potestate, hoc ‥ decretum ‥ audeat viotare
dubitationis errore sublato, jam veritatis ~en aspicio
in ~ine fidei
~en fidei
divino ~ine verbi
ad divini ~inis intuitum
~ine divine cognitionis
~ine Christi
[sacra genetrix ] quae verum genuit Lumen de Lumine Patris
non potuit habere nisi a Patre ~inum
ab immutabili ~ine omnium regnatore
Pater ~inum
lumen de lumine
Altissimus, ~en ~inum
~inum Pater(v.
I [pr.] ¶ 1 lumière : solis Cic. Div. 2, 91 ; lucernæ Cic. Fin. 3, 45, lumière du soleil, dʼune lampe ; tabulas in bono lumine collocare Cic. Br. 261, mettre des tableaux dans un jour favorable ¶ 2 flambeau, lampe : lumine adposito Cic. Div. 1, 79, un flambeau étant placé à côté ; lumini oleum instillare Cic. CM 36, mettre de lʼhuile dans une lampe ; luminibus accensis Plin. 11, 65, les flambeaux étant allumés ; [poét.] sub lumina prima Hor. , à la tombée de la nuit [quand on commence à allumer les flambeaux] || feux, fanaux [sur des navires] : Liv. 29, 25, 11 ¶ 3 lumière du jour, jour : lumine quarto Virg. En. 6, 356, au quatrième jour || [dʼoù] lumière de la vie, vie : lumine adempto Lucr. 3, 1033, la lumière étant ravie ¶ 4 lumière des yeux, les yeux : luminibus amissis Cic. Tusc. 5, 114, ayant perdu la vue ; lumine torvo Virg. En. 3, 677, avec un œil farouche ; lumina vertere Ov. M. 5, 232, tournez les yeux ; lumen effossum Virg. En. 3, 663, œil crevé ; fodere lumina alicui Ov. Ars 1, 339, crever les yeux à qqn ¶ 5 lumière, jour dʼune maison : lumina Cic. de Or. 1, 179, les vues, les jours dʼune maison ; alicujus luminibus obstruere Cic. Domo 115, boucher, masquer la vue de qqn ; [fig.] Catonis luminibus obstruxit hæc posteriorum quasi exaggerata altius oratio Cic. Br. 66, lʼœuvre de Caton a été jetée dans lʼombre par cette manière dʼécrire des successeurs qui dressèrent en qq. sorte devant elle les étages dʼun édifice plus élevé ¶ 6 lumière en peinture [opp. aux ombres] : Plin. 35, 29 ; 35, 131 ; Plin. Min. Ep. 3, 13, 4 ¶ 7 jour, ouverture par où passe la lumière : duo lumina ab animo ad oculos perforata Cic. Nat. 3, 9, deux ouvertures pratiquées pour faire communiquer lʼâme avec la vue [avec les objets visibles], cf. Cic. Tusc. 1, 46 || [dʼoù] fente : Val. Flacc. 1, 128 || cheminée dʼaération : Plin. 31, 57 || fenêtre : Cic. Att. 2, 3, 2.
II [fig.] ¶ 1 clarté, lumière : oratio lumen adhibere rebus debet Cic. de Or. 3, 50, le discours doit mettre de la clarté dans un sujet ; lumen adferre Cic. de Or. 2, 354, apporter la lumière, éclairer ¶ 2 flambeau, ornement : lumina civitatis Cic. Cat. 3, 24, les flambeaux de la cité, les hommes qui donnent lʼéclat à la cité, cf. Cic. Phil. 11, 24 ¶ 3 éclat, rayon de qqch. : in aliquo quasi lumen aliquid probitatis perspicere Cic. Læl. 27, voir nettement chez qqn comme une lumière de vertu ; honestatis quasi lumen aliquod aspicere Cic. Tusc. 2, 58, voir briller comme des rayons dʼhonnêteté ¶ 4 [rhét.] ornements du [style] (grec σχήματα), figures : lumina seul Cic. Or. 83 ; dicendi lumina Cic. de Or. 2, 119, ornements du style ; verborum Cic. Or. 95, figures de mots ; verborum et sententiarum Cic. Br. 275, ornements dʼexpressions et de pensées, figures de mots et de pensées.
- 1. licht [solis; lunae; lucernae]; ➤ tamquam tabulas bene pictas collocare in bono lumine in een gunstig licht opstellen; ~ diurnum de zon; accretio et deminutio luminis (v.h. maanlicht); clarum lumen transmittere volkomen doorzichtig zijn; caeli ~; clarissima mundi lumina (= zon en maan); mobile vulgus sequitur fortunae lumina; nocturna in lumina om het nachtelijk duister te verlichten;
- 2. lamp, kaars, fakkel; ➤ lumini oleum instillare; lumen accendere; ad lumina bij (lamp)licht; sub lumina prima zodra de lichten worden aangestoken; ad lumina prima tot het vallen v.d. avond;
- 3. daglicht [obscurum en incertum schemering]; — meton. (poët.) dag: lumine quarto op de vierde dag; ~ supremum;
- 4. (poët.) leven(slicht), ook plur.; ➤ lumen alci adimere; lumen relinquere; lumina vitae attingere;
- 5. licht v.d. ogen; meton. oog, gezichtsvermogen, blik; ➤ lumina effodere alci iem. de ogen uitsteken; caecitas luminis; lumina aegra; luminibus, lumine captus blind;
- 6. licht in of voor gebouwen; ➤ obstruere luminibus alcis iems. uitzicht belemmeren; metaf.: mentis luminibus officere; Catonis luminibus obstruxit oratio verduisterde de roem v. Cato;
- 7. lichtschacht, venster [latum];
- 8. schittering [ferri];
- 9. (metaf.) duidelijkheid, helder inzicht; ➤ lumen adhibere alci rei;
- 10. luister, sieraad, schitterend voorbeeld [dicendi]; ➤ quasi ~ aliquod probitatis et virtutis (Cic.); lumina civitatis (v. voorname burgers); Caesar clarissimum ~ omnium gentium; ~ animi, ingenii consiliique tui; lumina verborum et sententiarum tropen en figuren (die een redevoering luister verlenen); maiorum gloria posteris ~ est; Corinthus totius Graeciae ~;
- 11. (retor.) luister, helderheid, duidelijkheid; ➤ ~ litterarum Latinarum; ordo lumen memoriae affert;
- 12. redding, hulp, steun [gentium]; ➤ hunc ~ rebus nostris dubiis futurum;
- 13. (Mel.) lumina ecclesiae kerkvaders.
光。光物。目。見。曰。書之空白。生命。裝飾。窗戶。解說。 — hypothyri 門口。— civitatis 國中之彥。Ejus luminibus obstruere 造房而遮人尾之光。Lumina orationis 文中之警策。
Suggest a Translation
See an image
apudiv. solidi etvi. denarii ad Lumen S. Mariæ,
MadoxFormul. Anglic. pag. 132. passim occurrit.
Lumiere. Necrol. eccl. Paris. MS. :
Nec alia Lumina sive fenestræ poterunt fieri in muro dictæ masuræ.Lib. rub. fol. parvo domus publ. Abbavil. fol. 35. r° :
Il est eswardé que cascuns mauniers doit traire son relais le Samedi à Noune sonnant et remettre le Diemenche à solais esconsant, et auue ne doit courre sor semaine, fors par une Lumiere.
Lume, eadem acceptione. Stat. datiar. Riper. cap. 12. fol. 4. r°. :
De qualibet soma Luminis feciæ, soldi duo. De qualibet soma Luminis rotiæ pensium viginti, soldi quinque.
- LVC-, light: Quasi lumen de suo lumine accendat: solis: Leucothoën ad lumina cerni, by lamp-light, O.—Plur., of a building, the outlook, prospect: cum aedīs venderet, in mancipio lumina ita recepit: se luminibus eius esse obstructurum, obstruct the light by building.—A light, source of light, lamp, torch: lumine adposito: insigne nocturnum trium luminum, L.: sub lumina prima, at early candle-light, H.—Daylight, day: Si te secundo lumine hic offendero, Moriere, Enn. ap. C.: lumine quarto, V.—The light of life, life: quem cassum lumine lugent, V.: quod in tot lumina lumen habebas, which served so many eyes(of Argus), O.—The light of the eye, eye, look, glance: luminibus amissis: torvum, V.: placidum, H.: timidum, O.: Luminibus tacitis, V.: Ad caelum tendens lumina, V.: mentis quasi lumina.— Fig., a light, distinguished person, ornament, glory, luminary, beauty: maiorum gloria posteris quasi lumen est, S.: praestantissimi viri, lumina rei p.: lumen exercitūs, Cimber: Lumina tot cecidisse ducum, V.: dicendi lumina: Catonis luminibus obstruxit haec oratio, obscured the reputation. —Light, clearness, perspicuity: ordo memoriae lumen adfert: nisi litterarum lumen accederet, celebrity.
-
…rerum cum confluxerunt, patefit quod cumque creatur, dum tempestates adsunt et vivida tellus tuto res teneras effert in luminis oras quod si de nihilo fierent, subito exorerentur incerto spatio atque alienis partibus anni, quippe ubi nulla forent…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…amorem efficis ut cupide generatim saecla propagent. quae quoniam rerum naturam sola gubernas nec sine te quicquam dias in luminis oras exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam, te sociam studeo scribendis versibus esse, quos ego de rerum…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…ita disparibus calamis conpagine cerae inter se iunctis nomen tenuisse puellae. Talia dicturus vidit Cyllenius omnes succubuisse oculos adopertaque lumina somno. Supprimit extemplo vocem firmatque soporem languida permulcens medicata lumina virga. Nec mora, falcato nutantem vulnerat ense…
Ovid, Metamorphoses
-
…labentia signa quae mare navigerum, quae terras frugiferentis concelebras, per te quoniam genus omne animantum concipitur visitque exortum lumina solis te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus summittit…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…Hylan. Tu, qui consortem properas evadere casum, miles ab Etruscis saucius aggeribus, quid nostro gemitu turgentia lumina torques pars ego sum vestrae proxima militiae. sic te servato ut possint gaudere parentes, et soror acta tuis…
Propertius, Elegies
-
…. Talia dicturus vidit Cyllenius omnes succubuisse oculos adopertaque lumina somno. Supprimit extemplo vocem firmatque soporem languida permulcens medicata lumina virga. Nec mora, falcato nutantem vulnerat ense qua collo est confine caput, saxoque cruentum deicit et maculat…
Ovid, Metamorphoses
-
…. Portitor has horrendus aquas et flumina servat terribili squalore Charon, cui plurima mento canities inculta iacet ; stant lumina flamma, sordidus ex umeris nodo dependet amictus. Ipse ratem conto subigit, velisque ministrat, et ferruginea subvectat…
Vergil, Aeneid
-
…. Ambiguum, Clymene, precibus Phaethontis an ira mota magis dicti sibi criminis utraque caelo bracchia porrexit spectansque ad lumina solis per iubar hoc inquit radiis insigne coruscis, nate, tibi iuro, quod nos auditque videtque, hoc…
Ovid, Metamorphoses
-
…insolitos portarent visa timores, neve quis invitam cogeret esse suam donec diversas praecurrens luna fenestras, luna moraturis sedula luminibus, compositos levibus radiis patefecit ocellos. sic ait in molli fixa toro cubitum tandem te nostro referens iniuria lecto…
Propertius, Elegies
-
…te nubila caeli adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus summittit flores, tibi rident aequora ponti placatumque nitet diffuso lumine caelum. nam simul ac species patefactast verna diei et reserata viget genitabilis aura favoni, aeriae primum volucris te…
Lucretius, De Rerum Natura