foagium
focisseu domibus subditorum ac tenentium suorum :
Item pro quolibet Foco hominum de potestate commorantium apud Laval, 3. den. Paris.Libertates MSS. villæ S. Desiderii in Campania ann. 1228 :
Unusquisque de Foco proprio qui uxoratus est, vel uxoratus fuit aliquando, solvet domino 5. solidos, etc.In Consuet.
de la Tour de Vesurein Bitur. art. 8. apud Thomasserium, tenentes debent domino quotannis panem 3. obolor. Turon. et 1. obol. Turon.
pour le droit de Fouage. Computum Baillivi Bituricensis ann. 1306 :
De subventione Focorum pro exercitu Flandriæ anno 1304. a personis nobilibus, et ignobilibusexigi ordinata 751. lib. de Comite Nivernensi, de eadem subventione pro quinto terræ suæ 1600. lib.
Herd-gelt, etc.
Focagiumnostri appellarunt, ut est in Charta Alphonsi Comitis Pictavensis ann. 1269. vel
Foagium, vulgo
Fournage.
Si vero quatuor selecti, qui ad hoc deputati sunt, cognoverint pro certo, quod alicujus substantia non valeat centum Byzantinos, accipiant super eum Foagium, id est, pro foco Byzantium unum, etc.
Immunes... ab omni pedagio et venda, teloneo, passagio, Foagio, vinagio, etc.
Nullus manens infra muros Rotomagi debet Foagium.Chronicon Rotomagense ann. 1227 :
Ceperat Foagium de Villeta, quæ est in parochia de Louviers, cum illud Foagium ad se pertineret ratione feodi, quod de ipso tenebat, etc.
Habet ibi Focagia, quando generaliter imponuntur ad rationem de solidis quinque pro quolibet foco.
Quod ipse Dominus Comes exigat et habeat unica vice duntaxat in villa Andegavensi Foagium, videlicet a quolibet foco quatuor solidos unica vice solvendos, pauperibus, locisque ac personis privilegiatis duntaxat exceptis.
Rector percipit quolibet anno in parrochia de Villa-Dei Foagium, videlicet a quolibet parrochianorum dicte ville tres denarios.
Guiart. ann. 1206. Philippus Augustus, expugnato Normanniæ Ducatu, incolas rogat, an Normannicis, vel Gallicis Legibus uti velint :
Et respondent entre eus, qu'il veulent Tel usage com avoir seulent. Li Rois lettres leur en delivre. Bien le firent à guise d'yvre, Car s'il eussent esté sage, Il fussent quittes du Fouage, Dont li Rois chascun an les plume.
Item, quod Foagium non faciemus levari, nisi quatenus in registro Consuetudinis Normanniæ continetur, usu contrario non obstante.Et pag. 588. in aliis ejusdem Regis Litteris ann. 1315. pro iisdem Normannis :
Item, quod redditus nobis debitos pro dicta pecunia non mutanda, qui in dicto Ducatu Monetagium, aliter Focagium nuncupatur, levari non faciemus, aut etiam aliqualiter permittemus levari, nisi quatenus in registro Consuetudinis Normanniæ continetur, usu quocumque contrario in premissis non obstante.Sic autem versio Gallica :
Que nous ne ferons lever, ne souffrirons les rentes qui nous sont dues pour ladite monoie non muer, qui en ladite Duchié est appellé Moneage ou Fouage, estre levée en aucune maniere, si n'est comme, etc.
Le monneage est un aide de deniers, qui est deue au Duc de Normandie de trois ans en trois ans, afin qu'il ne face changerInfra :la monoye, qui court en Normandie.
Tous les autres, fors ceux que nous avons exceptez, qui tiennent feu et lieu, doivent payer le monneage,...... et pour ce souloit-il estre appellé Fouage : car ceux le paient principalement, qui tiennent feu et lieu.
Propter hoc solet Focagium nuncupari, quod illi illud principaliter persolvebant, qui Focalem residentiam obtinebant.
Cujuslibet vero anni tertii collectio, erit pro stabilitate monetæ.
Focagiumexigi consuevisse præter cetera nos docet Instrumentum ann. 1392. apud Lobinellum Hist. Brit. col. 763 :
Cum super aliquibus contentionibus alias motis inter Ducem Britanniæ et Dominum de Cliçonio fuisset apunctuatum per Regem, quod super uno subsidio imponendo communiter in patria Britanniæ solveretur eidem domino de Cliçonio summa centorum millium francorum de cuneo Domini Regis, et pro hujusmodi solutione facienda fuisset ex assensu Dominorum dictæ patriæ ordinatum levare unum Focagium de viginti et quinque solidis per singulum focum in dicta patria generaliter, juxta Focagia regulariter hactenus levata..... Cum ergo conquestus esset dictus D. de Cliçonio de defectu solutionis, fuit iterum apunctuatum per D. Regem, quod traderentur aliqui hostagii dicto D. de Cliçonio, etc. Erat exhibitus numerus focorum tunc contribuentium in communibus Focagiis, qui ascendebant ad summam 69748. focorum. Et pertinebant illis qui tenebant partem dicti D. de Cliçonio 20000. foci et plus.
Foagium, discere est ex veteri Charta, quam ex Camera Computor. Parisiensi pridem eruimus, tum etiam ex Regesto Philippi Augusti Herouvalliano fol. 90 :
De Foagio Normanniæ : Foagium capiendum est in Normannia in tertio anno, ita videlicet quod duo anni præmittuntur sine Foagio, et in tertio anno capitur de unaquaque villa, secundum hoc, quod villa est. Submonentur quatuor homines, vel sex, vel plures, si opus est, et illi submoniti jurant quod fideliter colligent Foagium de quolibet foco 12. denar. Et si in eadem domo manserint quatuor homines, vel plures, vel pauciores, de quibus unusquisque vivat de suo proprio, et habeat de catello 20. solidos et amplius, dat Foagium. Vidua etiam si habeat de mobili 11. solid. aut amplius, dat Foagium : si non habeat 40. solid. non redditur. De Foagio autem quiti sunt omnes Presbyteri, Diaconi, et Milites, et omnes personæ, quæ habent Ecclesias. Molendinarii etiam et Furnarii Episcoporum, et Abbatum, et Baronum, et omnium Militum, qui deserviunt dominis suis per membrum loricæ, quiti sunt. Præterea quilibet Episcopus, et Abbas, et Baro habet 7. servientes quoscumque volunt quitos de Foagio. Sciendum est, quod duo ex Juratoribus de singulis villis afferent ad Ballivos Regis Foagium, et habebunt in scriptis nomina eorum, de quibus receperunt Foagium, quæ tradent Ballivis cum Foagio, et illi duo habebunt 12. denar. de quittancia de Foagio suo pro illis afferendis. Illi autem colligent Foagium de hominibus Templariorum etHospitaliorum, et similiter afferent ad Ballivos Regis, et per manus Ballivorum reddetur ad Scacarium Templariis et Hospital. Sciendum vero, quod hæ terræ quitæ sunt de Foagio, scilicet totum feodum Britolii quicumque illud teneat, et Vallis Moritolii usque ad Pecias, Abbas usque ad Doert Herberti, et tota terra de Passais, et Alenconium et Alenconesium usque ad Pissotum Eraudi, et à Plint, et Bons à Plins, et terra ad ea pertinens, et Castrum de Aumenesche in Ballivia de Argenton. In civitate Lexoviensi capietur gaagium per manum Episcopi Lexoviensis, et extra civitatem ut alibi capietur.
Brusseltom. 1. de Feudorum usu pag. 212. ubi hæc Charta edita est, pro
Foagiumconstanter habetur
Focagium.
De foagio Normanniæ : Foagium capiendum est in Normannia in tertio anno, ita videlicet quod duo anni prætermittuntur sine foagio, et in tertio anno capitur : tali autem modo accipitur. De unaquaque villa, secundum hoc, quod villa est, submonentur quatuor homines... et habeat de catello 20. solidos aut amplius, quislibet illorum reddit foagium. Vidua etiam, si habeat de mobili 40. solidos aut amplius, dat foagium ; si non habeat 40. solidos, non reddet..... Baro habens servientes, etc.
Foager son fief, cum
Foagiuma tenentibus suis pro aliqua necessitate exigit.
Carta domini Philippi regis concessa dicto Ingerranno de Marigny, pro juribus vulgo dictis tiers, dangers et Fouages, ad hæreditatem perpetuam sibi datis a dicto domino rege in omnibus terris, quas dictus Ingerrannus de Marigny habebat et possidebat in tota patria Normaniæ. De anno 1313.
Feu, Foéeet
Fouéedicitur. Lit. ann. 1394. in Reg. 147. Chartoph. reg. ch. 179 :
Laquelle maison de nostre receveur est chargiée envers nous de six deniers Tournois de rente, appellez Feux.Redit. præposit. Ambian. in Reg. 34. bis part. 1. fol. 91. r°. col. 2 :
In consuetudine, quæ dicitur Foée, xl. sol.Reg. donor. Car. Pulc. et Phil. VI. in Cam. Comput. Paris. ad ann. 1336. fol. 139. v°. :
Une coustume qu'on appelle la Fouée le Roy.Pactum inter Car. II. Comit. Prov. et capit. S. Salvat. Aquens. ann. 1292. ex schedis Pr.
In supradictis autem domibus omnibus, ultra dictos census, dictus dominus rex habet omni anno pro Focagiis, minuto et quolibet loco, xij. denarios. Fouyer, Foagiumimponere, in Assis. Hierosol. cap. 273 :
Les homes sont tenus de Fouyer lor fiés un besant par cent. Arréfouagevero appellari existimo
foagium, quod secundo solvitur, vel
foagiireliqua, in Charta ann. 1322. ex Reg. 61. ch. 119 :
Les tiers et dangiers de bois, fouages, Arréfouages et tous autres droiz, etc.Unde
Arrierefouagier, Hujus census reliqua exigere. Lit. remiss. ann. 1384. in Reg. 126. ch. 58 :
Comme certains commissaires ayent esté ordenez.... en la viconté d'Orbec, pour Arrierefouagier les collecteurs, qui avoient cuelli les fouages de l'an quatre vingt, etc.
Fouée. Lit. Alfonsi comit. Pictav. ann. 1269. in Reg. 11. Chartoph. reg. fol. 143. r°. :
Exigendo et levando Focagium vel subventionem seu auxilium pro subsidio Terræ sanctæ.Charta Phil. Pulc. ann. 1292. pro locatione præposit. Ambian. ex Reg. donor. Car. Pulc. et Phil. VI. in Cam. Comput. Paris. fol. 142. r°. :
Omne jus nobis competens..... in Focagiis lignorum per terram et aquam.Libert. Salveter. ann. 1369. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 695. art. 5 :
Liberi ab omnibus imposicionibus, subsidiis, taliis ac aliis Foccagiis, tam regiis quam aliis quibuscumque.Charta ann. 1208. ex Chartul. 23. Corb. :
Jou ai vendu et escangié.... toutes les justices que jou avoie à Corbye, les cambaiges, les estallages, les issues des vins, les Fouées, etc.Chartul. ejusd. monast. sign.
Ezechielad ann. 1421. fol. 103. r°. :
Livra monsieur de Corbie à Colart le Fevre, dit du Coquet, le cauchié, Fouée et issue de la ville de Corbie, aveuc le cauchié et Fouée de le rue des prés.Charta Margar. comit. ann. 1274. ex Chartul. 1. Fland. ch. 263. in Cam. Comput. Insul. :
No Feuage par tiere et par ewe, nos mairies, nos changes, etc.Alia ann. 1311. in Reg. 46. Chartoph. reg. ch. 168 :
Les rentes que le roy avoit à Puchay..... un pain à Noel, Feugages de ses pors, se il les a,.... un boissel d'aveine et demi boissel de bernage, dix oefs, un pain à Noel, le Feugage, etc.Vide Focata.
Item statuimus et ordinamus, quod cum cives dictæ civitatis mutuent gratis dictis Scolaribus per terminum certum lectos, durante dicto termino non possint nec debeant dicti cives per Nos et Officiales nostros compelli ad tradendum Focagium de lectis pro adventu nostro et consortis nostræ, nisi tantum pro camera nostra, vel ipsius nostræ consortis, si ibidem nos contingat adesse.
Habebunt dicti ea quæ provenient ad altaria Ecclesiæ Prioratus ejusdem, et de orto dicti Prioris quantum eis competenter necesse fuerit, et pro Foagio ipsorum usuagium in nemoribus et in riparia ad opus similiter eorumdem.Vide Focale 1.
Fouée. Charta ann. 1230. ex Chartul. Campan. fol. 355 :
Concessimus eidem Theobaldo comiti et hæredibus ejus imperpetuum quicquid juris habebamus in foresta Beroart, retento tantummodo nobis usuario omnis generis pasturarum et Foagio de nemore mortuo pro pastoribus.Reg. 13. Corb. sign.
Habacucad ann. 1512. fol. 142 :
Icelluy prendeur aura chacun an pour sa Fouée ung journel de bos, prins au bos des fossez.Et vero,
Fouéeest fascis lignorum seu virgeus, vulgo
Deux bastons de courte Fouée, ainsi comme seroient deux bastons de costerés. Fouisson,Dumetum, in aliis ann. 1481. ex Reg. 209. ch. 119 :
Une garenne garnie de bois et de Fouissons.Vide infra Fouagium 3.