licentia
licentia, freedom, liberty, license, leave
a tyrant arises from this excessive freedom
lĭcentĭa, ae, f. [licet], freedom, liberty, leave to do as one pleases, license.
- I In gen.: Dae. Licet ... licet ... licet. Tr. Hercules istum infelicet cum sua licentia, Plaut. Rud. 4, 6, 21 (1225): nobis nostra Academia magnam licentiam dat, ut, etc., Cic. Off. 3, 4, 20: pueris non omnem ludendi licentiam damus, id. ib. 1, 29, 103: tantum licentiae dabat gloria, id. de Sen. 13, 44: absolvendi, Tac. A. 14, 49: lasciviendi permittere militibus, Suet. Caes. 67.—
- II In partic.
- A Liberty which one assumes, boldness, presumption, license: homo ad scribendi licentiam liber, Cic. N. D. 1, 44, 123: a Democrito omnino haec licentia, id. ib. 1, 38, 107: per intercalandi licentiam, by arbitrary intercalation, Suet. Caes. 40.—Freq. of style: poëtarum, Cic. de Or. 3, 38, 153: juvenilis quaedam dicendi impunitas et licentia, id. Brut. 91, 316: figurarum, Quint. 10, 1, 28.—
- 2 In rhet. as a figure of speech, = παρρησία, boldness, freedom of speech, Auct. Her. 4, 36, 48: poëtica, Quint. 2, 4, 3; 4, 1, 58: declamatoria, id. 8, 3, 76.—
- B Unrestrained liberty, unbounded license, dissoluteness, licentiousness: deteriores omnes sumus licentia, Ter. Heaut. 483: nimia illaec licentia evadet in aliquod magnum malum, id. Ad. 509: omnium rerum infinita atque intoleranda licentia, Cic. Agr. 1, 5, 5: licentia libidoque, id. Verr. 2, 3, 33, § 77: cupiditatum, id. Att. 10, 4, 1; id. Off. 2, 8, 28: habere impunitatem et licentiam sempiternam, id. Mil. 31, 84: quorum licentiae nisi Carneades restitisset, id. Div. 2, 72, 150: malle licentiam suam quam aliorum libertatem, Liv. 3, 37: Sullani temporis, lawlessness, Suet. Gram. 11: militum, Nep. Eum. 8: indomitam Refrenare (licentiam), Hor. C. 3, 24, 29: licentiam coërcere, Tac. H. 1, 35: in libertatibus quoque dandis nimiam licentiam compescuit lex Fufia Caninia, Gai. Inst. 2, 228.—Of inanimate things: magna gladiorum est licentia, the license of the sword is great, i. e. daring murders are prevalent, Cic. Fam. 4, 9, 12: immensa licentia ponti, Ov. M. 1, 309.—
- C Personified as a goddess: templum Licentiae (for Libertatis), Cic. Leg. 2, 17, 42; cf. Libertas.
licentia, ae, f. (licet), die Freiheit, die Erlaubnis, nach seinem Belieben zu handeln, die Ungebundenheit, I) im allg.: Licet. Hercules istum infelicet cum sua licentia, Plaut.: magnis et divinis bonis hanc licentiam (Vorrecht) assequebantur, Cic.: quo (milites) ex tanta victoria licentiam sibi assumpsissent immoderate peccandi, Auct. b. Afr.: tantum licentiae dabat gloria, Cic.: an dabat hanc licentiam consuetudo? Cic.: pueris non omnem ludendi damus licentiam, Cic.: datam et absolvendi licentiam, Tac.: quam infinitam istis hominibus licentiam pecuniarum eripiendarum daturi sitis, Cic.: nobis nostra Academia magnam licentiam dat, ut id nostro iure liceat defendere, Cic.: ne ab ipso propter periculum nostrum concessam videamur habere licentiam fingendi, Cic.: quantam habent ad maledicendum licentiam, Cic.: ut verear, ne maiorem largiar ei, qui contra dicturus est, libertatem et licentiam, Cic.: cum iste calumniae licentiam suā auctoritate ostendisset, wiewohl Verres durch seine Erklärung angedeutet hatte, daß Ränke gegen ihn gestattet sein sollten, Cic.: itaque in iis est perniciosus error, qui existimant libidinum peccatorumque omnium patere in amicitia licentiam, die Fr. eröffne zu allen Au. u. V. unbeschränkte Erlaubnis, Cic.: utrum magistratus peccato defensionem constituant, an peccandi potestatem licentiamque permittant? Cic.: licentiam omnem passim lasciviendi permittebat militibus, Suet.: hāc licentiā permissā, ut ab aratore quantum poposcisset auferret, Cic.: numquam ipsimet nobis praecideremus istam licentiam libertatemque vivendi, Cic.: usi superiorum temporum atque itinerum licentiā, Caes.: penes unum necis civium et vitae licentia, unbeschränkte (volle) Gewalt über usw., Sall. hist. fr. 1, 41 (45), 15. – als rhet. Fig. = παῤῥησία, Lizenz, freie Rede, Cornif. rhet. 4, 48. – II) insbes.: a) die Ungebundenheit im Handeln u. Denken = die Willkür, oratorum, die Ausschreitungen, Tac.: poëtarum, Cic.: fecunda vatum, Ov.: fortunae, Laune, Sen.: poëtica, Lact.: o licentiam iocularem! o welch lächerliche W.! Cic.: intercalandi licentia, Suet.: licentia verborum, Cic.: libertas verborum et licentia (Lizenz) figurarum, Quint.: homo ad scribendi licentiam liber, Cic.: alcis licentiae resistere, Cic.: tantum licentiae sumpsisse, ut etc., Liv. – b) die Ungebundenheit = Zügellosigkeit, Ausgelassenheit, Frechheit, verb. alcis licentia libidoque, Cic.: licentia arrogantiaque, Caes.: licentia militaris, Auct. b. Afr. u. Tac.: nocturni temporis, von der Nachtzeit begünstigte, Caes.: Alexandrina vita et licentia, Caes.: effusa licentia, Liv.: deteriores omnes sumus licentiā, Ter.: augere alci licentiam, Caes.: coërcere militarem licentiam, Tac.: comprimere hominum licentiam, Cic.: crescente licentiā, Iustin.: habere impunitatem licentiamque sempiternam, Cic.: licentiam temporum intercludere, seiner Z., die die Zeitumstände gestattet hatten, auf einmal ein Ziel setzen (v. einem Umstand), Caes.: inveteratā cum gloria etiam licentiā, Nep.: indomitam refrenare licentiam, Hor. – lebl. Ggstde., magna gladiorum est licentia, Cic.: immensa licentia ponti, Ov.: lic. verborum, freche Sprache, Curt.: ita servorum modo praeter spem repente manumissorum licentiam vocis et linguae experiri, Frechheit in Ton und Sprache, Liv.: obtinere licentiam cupiditatum suarum, Cic. – u. personif., Licentia, als Göttin, die Frechheit, Cic. de legg. 2, 42.
tria sunt genera voluntatis in subditis. horum autem primum oboedientia, secundum ~ia, tertium dici potest inoboedientia
~ia plerumque plures fallere consuevit. oboedientia enim et inoboedientia contraria sunt, harum media est ~ia
legendi ~iam non habui per momentum
priscae legis ~ia
Brettones confitentur ‥ non se posse absque suorum consensu ac ~ia priscis abdicare moribus
accepta quasi a Ferreolo ~ia, ursus ‥ secessit
votum continentie quod emisit citra auctoritatem et ~iam viri sui [sc. mulieris ] eam obligare non potuit
nichil potest facere nisi per ~iam amoris [ME: ]luues leave
pro maritagio orphane sine ~ia majoris
(? 8c) cum ~ia Ædelredi regis
qui exulem receperit sine ~ia regis
G. B. desponsavit eam ‥ sine ~ia regis
abbas ‥ qui de ~ia domini regis Coloniam peregre profectus est
et ideo vobis mandamus quod ipsos ‥ contra tenorem ~ie nostre ‥ non molestatis in aliquo seu gravetis
penitentes ‥ non debent commonicare ante consummationem penitentiae; nos autem ‥ post annum vel menses sex ~iam damus
nec volo nec ausus sum agere nisi tuae ~iae voluntas adnuerit
cum consensu et ~ia ejusdem aecclesiae congregationis
ne quis in concilio loquatur preter ~iam a metropolitano sumptam
noluerunt concedere prelati, irrequisita ~ia sedis apostolice
ex parte ‥ lisenciam concedencium
scolarium regimen nullus assumat nisi ‥ a cancelario ~iam saltem postulaverit reverenter et optinuerit
de tempore quo debent ~ie fieri
coeperunt ‥ subjectis ‥ populis idola colendi liberam dare ~iam
quatuor mansas cuicumque heredi ~iam tradendi habeat
petiit ‥ ~iam Romam eundi
Julianus ‥ dedit ~iam reedificandi templum Hierosolymis
nuntii ‥ ad dominum regem eant petituri ab eo ~iam eligendi
ex tunc prelatis et aliis data fuit ~ia recedendi
habet lecenciam faciendi ferri
cancellarius ‥ et procuratores ‥ super ~iam incipiendi et sententias legendi ‥ fratri Johanni ‥ concedendam congregati tra[c ]tarunt
W. B. appellans et H. B. appellatus de verberacione ponunt se in misericordia pro habenda ~ia concordandi
T. et A. ‥ dant dim. m. pro ~ia concordandi cum H. O.
de Andrea K. pro ~ia concordandi cum Augustino de C. vj d.
concedimus [sc. Willelmo ] ‥ plenam ‥ ~iam inter nos de cetero conventualiter conversari
non est ~ia de aliis peccatis judicium accipere, antequam ipsum malum ‥ ejecerit
quum ‥ nulla sit ~ia denuo cuiquam quicquam loqui
abbatis ~iam poscebant ut aliam viam ‥ devertissent
petita ~ia a rege David ‥ ut peregre apud S. Thomam de Canterbury profisceretur
cum ‥ rex ‥ concesserit et ~iam dederit nobis ‥ quod ‥
de ~ia thesaurarii potest ire quo vult
si ‥ de ipsius prioris ~ia te transferre volueris ‥
nullus legat nisi de ~ia cancellarii
cepisset ~iam suam [] from dinner party
factoque tali responso, et accepta ~ia, reversi sunt cardinales in Franciam
comes Sabaudie ‥ una cum domino Othone de Grandissono ~iam perpetuam de Anglia receperunt
accepta primo ~ia et valedicto ab hiis sanctis monachis [ME: ]they tokyn here leve
cum leticia ~iam valedicendo de sero petenti
et hospitali S. Leonardi pro ~ia vie ad pistrinam in Usegate in Ebor’ ij s.
elemosinario prowaylefe , vj s. viij d.
advertit ‥ quod uxor ejus, soluto pudicitie freno, per campos ~ie discurreret impudenter
R littera ‥ potest hanc [vocalem brevem ] ~ia poetica facere longam
communes ‥ syllabae modis fiunt novem, quibus aut naturaliter longae poetica ~ia in breves aut naturaliter breves transferuntur in longas
permissu poetico
‘facultas’ ‥ nomine tam usu quam disciplinali ~ia transumpto ab eo quod ex aliquo est ad id ex quo ipsum est
est poetica ~ia quando in casu causa metri fit aliqua sillaba brevis vel longa cum alias non inveniatur ita ‥ volunt excusare omnes autores per ~iam poetrie
lĭcentĭa, (8) æ, f. (licet), ¶ 1 liberté, permission, faculté, pouvoir [de faire ce que lʼon veut] : nobis nostra Academia magnam licentiam dat, ut... liceat defendere Cic. Off. 3, 20, notre Académie nous donne une grande liberté, en sorte que nous sommes libres de défendre... ; ludendi Cic. Off. 1, 103, permission de jouer ; verborum Cic. de Or. 1, 70, faculté dʼemployer des mots (les droits dans lʼemploi des mots) ; poetarum Cic. de Or. 3, 152, les droits concédés aux poètes ; hujus juris quinquennii Cic. Att. 15, 11, 4, la jouissance de ce privilège pendant cinq ans ; homo ad scribendi licentiam liber Cic. Nat. 1, 123, un homme plein de hardiesse pour ce qui est de se permettre dʼécrire [pour la liberté quʼil prend] || hac licentia permissa ut... Cic. Verr. 2, 3, 29, la permission étant octroyée de... ¶ 2 liberté sans contrôle, sans frein, licence : juvenilis dicendi impunitas et licentia Cic. Br. 316, hardiesse de style des jeunes gens qui se lancent impunément et se croient tout permis ; dicitur illa libertas, est vero licentia Cic. Rep. 3, 23, on appelle cela liberté, mais cʼest de la licence ; alicujus licentia libidoque Cic. Verr. 2, 3, 77, licence et bon plaisir de qqn, cf. Cic. Off. 1, 28 ; Mil. 84 || [moralt ] licence, débordement : Cæs. C. 3, 110, 2 ; Hor. O. 3, 24, 29 || Licentia Cic. Leg. 2, 42, la Licence.
- 1. vrijheid, ongebondenheid [pecuniarum eripiendarum; ludendi]; ➤ magnis et divinis bonis hanc -am (voorrecht) assequebantur (Cic.); tantum -ae dabat gloria;
- 2. vrijheid, privilege, vergunning;
- 3. macht [tanta onbeperkt; necis et vitae civium over leven en dood];
- 4. willekeur [oratorum buitensporigheden; poëtarum; fortunae grilligheid];
- 5. teugelloosheid, brutaliteit, uitgelatenheid [Alexandrina; ponti; indomita; nocturni temporis die de nacht met zich meebrengt]; ➤ coërcere militarem -am; augere alci -am; comprimere hominum -am;
- 6. personif. Licentia godin v.d. teugelloosheid.
Congeatum, et
Congeare. Est igitur
Licentiatis Baronibus quiete recreari, etc.Willel. Brito lib. 7. Philipp. :
Chronicon Fossænovæ ann. 1209 :..... Utque velint exire Licentiat omnes.
Ibi eum benedixit, Licentiavit, etc.Petrus Blesensis Epist. 52 :
Jamque Licentiatus, et accepta vestre benedictionis gratia recedebam.
Et data benedictione me ad egrediendum Licentiavit.Adde Matth. Paris pag. 481. 671. Thwroczium in Ladislao cap. 59.
Quodlibet centenarium mittere debeat de melioribus et sufficientioribus consiliariis sui centenarii ; qui sic electi possint Licentiari de dicto consilio, si videbitur domino capitaneo, domino vicario et dicto consilio minus idonei et sufficientes.
Illicentiatus clam discessit, tanquam fugitivus,non impetrata ac petita missione.
Duobus modis Licentiæ accipi possunt, scilicet aut verbo, aut signo. Qui verbo Licentiam petunt, manifeste dicant quid facere velint ; qui autem signo petunt Licentiam, si non possunt per signum illud quod aperte volunt significare, debent postea, cum opportunum fuerit, a quo Licentiam acceperunt, quid fecerint indicare.Infra :
Licentia decantandi Missam, de egressu, etc.Eckeardus Junior de Casib. S. Galli cap. 7 :
Regulam quotidie audire et facere ; Licentias interdum, quæ etiam irregulares essent, tanquam Novitiis dare, arcum tendere, ac laxare.Statuta antiqua Cartusiensia 2. part. cap. 6. § 21. de Priore :
Cum conversis manens Licentias donat, ad eum pertinet Licentia generalis vini, casei, silentii et hujusmodi.
Dixitque juveni : Vis ut ostendam Abbati ? et Licentiavit ei.Vide eumdem lib. 3. cap. 14. lib. 6. cap. 5. Speculum Saxon. lib. 2. art. 63. § 6. Albertum Stadensem ann. 1248. Vitam S. Amasii Episcopi Teanensis cap. 3. Statuta Synodalia Odonis Parisiensis,
Statutum est etiam ut quilibet Canonicus durante majori Licentia, quæ semel in anno concedi consuevit, æstimationem præbendæ vini sui habeat in pecunia numerata.
De mala Licentia mulieri data. Mox :
Si quis conjugi suæ malam Licentiam dando dicat : Quin vade, et concumbe cum tali homine ; aut si dixerit ad hominem, Veni et fac cum muliere mea carnis commixtionem, etc.Adde Legem Longob. lib. 1. tit. 32. § 6. Nam cum adulterio uxoris matrimonium solveretur, mariti interdum qui uxores remittendi quærebant occasionem, eas ad perpetrandum adulterium impellebant : quo statim probato, ab iis divellebantur. Quod attigit Matthæus Monachus in quæstionibus matrimonialibus lib. 8. Juris Græcorum pag. 508. ubi de Causis dirimentibus matrimonium :
Ἐὰν τῇ τῆςHuc etiam spectat, quod habet Achmes Onirocrit. cap. 267. Unde in Capitulari ann. 757. cap. 1. et lib. 5. Capitul. cap. 21. ubi illi, cujus uxor adulterium commisit, aliam uxorem accipere facultas conceditur in Cod. Thuano :γυναικὸς σωφροσύνῃ ἐπιβουλεύων, ἄλλοις αὐτὴν εἰς τὸ μοιχευθῆναι ἐπιχειρήσῃ προδοῦναι.
Si absque ejus conscientia factum fuerit illud adulterium, et si ab ea abstinuit postquam rescivit, nam cum illa reconciliari (non) potest.Vide Cugucia.
In isto libro eris solum examinatus, quando petes Licentiam legendi Parisius.Joannes de Deo in Pœnitentiario lib. 5. cap. 14 :
De Magistris scholarum : Peccant... primo, quia vendunt Licentias docendi, etc.Marsilius Patav. in Defensore pacis 2. part. cap. 10 :
Quibus docendi aut operandi talia in civitate per principantem data est auctoritas, quam in disciplinis liberalibus consueto vocabulo Licentiam appellamus.Vide eumdem cap. 21. pag. 322. 326. 1. Edit.
Recepi Licentiam in legibus in studio Aurelianensi,Jacobo
Geluin Vita sua tom. 3. Anecd. Marten. col. 1947.
Licentiatus ad magisterium, in Chron. Nicolai Trivetti ann. 1282. Idem Rob. de Sorbona :
Multis enim magnatibus fit aliquando gratia, et Licentiantur sine examinatione.
Gouletin Compendio jurium ejusd. Academiæ fol. 8. etc.
Licentiaturæ gradus in universitate studii generalis, in Bulla Pii IV. PP. tom. 4. Gall. Christ. Instrum. col. 345.
Quare petebant præfati archiepiscopus et vicecomes Narbonæ ac consules Biterrenses pronunciari præfatos de Narbona audiri ad præmissa non debere nec admitti per viam supplicacionis nec imploracionis officii, ex quo nolebant se facere partem, et quod requesta eorum rejecta, concederetur Licencia et expensæ dictis archiepiscopo et vicecomiti Narbonensibus, ac consulibus Biteris.
Ipso Guillelmo Licentiato, ut asseruit, in hac parte a nobili et potenti viro dom. Guillelmo de Chamborancto milite patre suo, etc.
Pro hujusmodi donariis idem H.Vide Haltaus. Glossar. German. voceLicentiavit ipsum G. et suos veros heredes in dimidiam partem mansi sui siti in campo, etc.
Cum stetisset(imperator Turcarum) coram pontifice aliqua ad invicem dixerunt, mediante interprete; non tamen fuerunt audita nisi a circonstantibus : et tandem volens cum papa Licentiare, Læta fronte et alacri visu cupiens eum osculari in facie, etc.
Liencia. Vide infra in hac voce. Reg. visitat. Odon. archiep. Rotomag. ex Cod. reg. 1245. fol. 613 :
xviij. Kal. Decembris accessimus personaliter... ad Montem leprosorum et ad hospitale B. M. Magdalenæ Rothomagensis, et accepimus in ipsis locis Licentiam, indeque regressi fuimus ad Dei-villam... xv. Kal. Decembris prædicavimus in ecclesia Rothomagensi, et accepimus Licentiam a clero et populo, habuimusque nobiscum totum capitulum ipsa die.
licentia ae, f
- licens, freedom, liberty, license, leave: nobis nostra Academia magnam licentiam dat, ut, etc.: tantum licentiae dabat gloria: sumpta pudenter, H.—Boldness, presumption, license: (militum) licentiam reprehendere, Cs.: a Democrito omnino haec licentia: iuvenilis quaedam dicendi.—Unrestrained liberty, license, dissoluteness, licentiousness, wantonness: deteriores sumus licentiā, T.: omnium rerum: malle licentiam suam quam aliorum libertatem, L.: militum, N.: magna gladiorum est licentia, i. e. murder is prevalent: inmensa ponti, O.—Person., the goddess of License: templum Licentiae: lasciva, H.
-
…Non ita est neque cuiquam mortalium iniuriae suae parvae videntur ; multi eas gravius aequo habuere. Sed alia aliis licentia est, patres conscripti. Qui demissi in obscuro vitam habent, si quid iracundia deliquere, pauci sciunt fama…
Sallust, Catilina
-
…. Quaesitisque diu terris, ubi sistere possit, in mare lassatis volucris vaga decidit alis. Obruerat tumulos inmensa licentia ponti, pulsabantque novi montana cacumina fluctus. Maxima pars unda rapitur ; quibus unda pepercit, illos longa domant…
Ovid, Metamorphoses
-
…coepere pessumum quemque et omnibus invisum indemnatum necare ea populus laetari et merito dicere fieri. Post, ubi paulatim licentia crevit, iuxta bonos et malos lubidinose interficere, ceteros metu terrere ita civitas servitute oppressa stultae laetitiae gravis poenas…
Sallust, Catilina
-
…magno imperio, praediti in excelso aetatem agunt, eorum facta cuncti mortales novere. Ita in maxuma fortuna minuma licentia est ; neque studere neque odisse, sed minume irasci decet ; quae apud alios iracundia dicitur, ea in…
Sallust, Catilina
-
…religiosissumi mortales, fecere. Verum illi delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant neque victis quicquam praeter iniuriae licentiam eripiebant. At hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri…
Sallust, Catilina
-
…in superbiam dominationemque se convortit, inmutato more annua imperia binosque imperatores sibi fecere eo modo minume posse putabant per licentiam insolescere animum humanum. Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque ingenium in promptu habere. Nam regibus…
Sallust, Catilina
-
…sint ostendi monstrari portendi praedici, ex quo illa ostenta monstra portenta prodigia dicuntur. Quod si ea ficta credimus licentia fabularum, Mopsum Tiresiam Amphiaraum Calchantem Helenum quos tamen augures ne ipsae quidem fabulae adscivissent, si res omnino repudiarent…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…, ne spem adversariis augeamus at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria…
Julius Caesar, Civil War
-
…iudice opus esse arbitrati sumus. ea res nunc enim in discrimine versatur, utrum possitne se contra luxuriem ac licentiam rusticana illa atque inculta parsimonia defendere an deformata atque ornamentis omnibus spoliata nuda cupiditati petulantiaeque addicatur. non comparat se…
Cicero, pro Quinctio
-
…paulo abstrusior habet enim aliquantum a physicis, ut verear ne maiorem largiar ei qui contra dicturus est libertatem et licentiam ; nam quid eum facturum putem de abditis rebus et obscuris, qui lucem eripere conetur sed disputari poterat subtiliter…
M. Tullius Cicero, Lucullus