luminare
lūmĭnāre, āris, n. [lumen], that whieh gives light, a light-giver (mostly in plur.).
- I A luminary, a heavenly body: fecitque Deus duo luminaria magna, Vulg. Gen. 1, 16.—
- II A light, lamp, burned in the Jewish temple and in Christian churches, Vulg. Exod. 35, 8 (cf. lucerna): accenduntur luminaria, Hier. adv. Vigil. 3.—
- III A window-shutter, window: luminaria lata, Cato R. R. 14: octavam partem tolli luminarium aedium ad Streniae memineris, Cic. Att. 15, 26, 4.
surgentes fratres in nocturnalibus suis, et infantes, et juvenes, cum ~ibus suis, veniant in ecclesiam
majestas Domini in templo apparuit quae omnia omnium ~ia extinxit
preferuntur et faces, lampades et ~ia accenduntur
pro cereis et ~ibus emendis
atque candelas et candelarum ~ia plurimum diligeret
Maria stella maris, / fax summi luminaris
his vicinus est ignis Grecus et multa comburentia. preterea possunt fieri ~ia perpetua et balnea ardentia sine fine
solvent ‥ xiij d. ad ~e unius lampadis in infirmitorio pauperum de N.
vasa sancta et ~ia ‥ quae ad ornatum domus Dei pertinent studiossime paravit
pauca per ecclesiam ~ia accensa
ad inveniendum ~e de cera ad omnes missas
ad ~ia circa corpus ejus vj s. viij d.(
reditus assignatos ad luminar ‥ altarium
Hugoni clerico de Perth, facienti ~e pro funere regis, capienti pro petra cere duos denarios, xxxv s. iij d.
ad ‥ ~ia, aut alia divina servitia aut pietatis opera, ‥ invenienda
ut quasi coeli ~ia ad effugandas totius erroris nebulas et peccatorum tenebras viderentur
ad ~ia aspicientes, iter suum directe dirigunt usque ad destinatum locum conferentes situm loci quo tendunt in terra ad situs et vias ~ium in celo
migrante te, [Jesu ] celestia commigrant luminaria
cum in supremo culmine illius consedissem, et claris ~ibus que ‥ Deus in firmamento collocavit toto oculorum aspectu ‥ inhiarem
limpidissimis solis et lunae ~ibus
~e majus in inchoationem diei, et ~e minus in inchoationem noctis [] Gen. i 16
cum enim sint duo ~ia magna, sol et luna
si ambo ~ia [sc. sol et luna ] in cholericis signis sese receperint, medicina tunc data alicui parum movebit
~e majus, sc. solem ‥ ~e minus sc. ‥ lunam
[Deus ] fecit ‥ duo magna ~ia, sc. solem et lunam
he sunt duo ~ia magna in firmamento celi posita ‥ ~e majus est lex divina que preest diei spiritualis vite nostre qua Deum contemplamur ‥ et ~e minus lex nature est, que preest nocti tenebrose hujus temporalis conversationis nostre
ad ~e sancte Marie et sancti Cuthberti
ad sustentacionem cujusdam ~is quod habent in portu suo ad indempnitatem et salvacionem nautarum noctanter applicantium
trabem ante altare S. Petri cum cruce et imaginibus reparavit et exaltavit ad majus ~e vestiarii
fecit unam fenestram vj ~ium
in factura ij ~ium fenestrarum vitrearum in Galilea
quod ‥ ~ia et fenestras in et supra dictos muros regis palacii regis [Westm’ ] facere possint
in qualibet fenestra iiij ~ia vitreata
quo usi munere pietatis Dei ut quaedam astrorum caelestium splendifera ~ia mundi totius per ambitum renitentes ‥ inter numerum electorum meruerunt ascribi(
maxima illa ecclesiae ~ia
domo Dei [sc. ecclesia S. Cuthberti ], in qua tanta ~ia totius Brittanniae requiescunt
commemorat seriem regum ‥ quos ille non immerito ~ia vocat Anglie
per nos in oculis laicorum mirabiles velut magna mundi ~ia, dignitates ecclesie secundum sortes varias possidetis
gaudentes ‥ tale ~e ex regno nostro assumi posse quod ‥ plagas occiduas ‥ et orientales suis radiis valeat illustrare
pro lxxij lib. candel’ Parys’ ‥ ad ~and’ operacionem et facturam dictorum garniamentorum(
populi portant ‥shevys de redde segge ad ~andam aulam
pro leopardis de armis dicti principis purfilandis et ~andis
idem Robertus ~abit omnes psalmos de grossis literis aureis positis in coloribus, et omnes grossas literas de ympnario et collectario ~abit de auro et vermilione . ‥ et omnes litere in principiis versuum erunt ~ate de azuro et vermilione bonis
lego ‥ urnum ‥ primarium ~atum cum auro
lūmĭnāre, (16) is, n. (lumen), ¶ 1 qui produit de la lumière, astre : Vulg. Gen. 1, 16 ¶ 2 pl. luminaria, a) lumière, lampe : Vulg. Exod. 25, 6 ; b) fenêtre : Cato *Agr. 14 ; Cic. Att. 15, 26, 4.
- 1. licht, lamp;
- 2. (eccl.) plur. sterren, sterrenbeelden.
Oleum ad Luminaria concinnanda, Exodi cap. 25. et 35. Sed et nescio, an a paganis luminum et cereorum in Ecclesiis usum, ut pleraque alia, acceperint Christiani. S. Hieronym. in c. 57. Esaiæ :
Ipsaque Roma orbis domina in singulis insulis domibusque, Tutelæ simulacrum cereis venerans ac lucernis, quam ad tuitionem ædium isto appellant nomine, ut tam intrantes quam exeuntes domus suas inoliti semper commoneantur erroris.
Item de arboribus, vel petris, vel fontibus, ubi aliqui stulti Luminaria vel alias observationes faciunt, omnino mandamus, ut iste pessimus usus et Deo execrabilis, ubicumque invenitur, tollatur et destruatur.
Eo scilicet rationis tenore, ut perpetuo Monachis ibidemMox dicitur(in Laureshamensi monasterio) Deo famulantibus in usibus deputentur, atque indeficiens Luminaria exinde in Ecclesia, ubi præfati viri requiescunt, habeatur.
Luminaria inextincta.
Lucernarium, apud Rufin. lib. 2. de Vit. Patr. num. 5.
Lucernarium 2.
Luminiers, in Consuetud. Arvern. cap. 2. art. 7. cap. 22. art. 16. dicuntur Matricularii, Procuratores Fabricarum, Syndici : quod penes eos
luminarium concinnandorumcura esset
Quicquid exinde forsitan fiscus noster sperare potuerat, in Luminarebus vel estipendiis pauperum ipsius monastirie ... sit concessum.
Ego ... concedo Deo et Luminariæ B. Mariæ de Puilobier... quandam ferraginem meam, etc.Tabularium Prioratus de Paredo fol. 71 :
Quidquid ipse et sui in dicta silva cum terra pertinente habebat vel habere debuerat, ad Luminariam Ecclesiæ de Paredo, pro remedio animæ suæ dedit.Tabularium Conchensis Monasterii in Ruthenis Ch. 83 :
Dant in quolibet anno 60. solidos Ruthenenses, de quibus habeat Abbas 20. solidos, et ad Luminariam sint alii 20. etc.
de Mazaugues:
Legavit Luminariæ Ecclesiæ S. Marii de Andono solidos 40.Hac notione
Luminarietiamnum dicunt Provinciales. Statuta Ecclesiæ Biterr. ann. 1368. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 638. art. 65 :
Ut prophana in Ecclesiis non ponantur... archiis operis et Luminariæ et confratriæ dumtaxat exceptis.Mox recurrit, ut et col. 799. in Statutis Eccl. Tutel. ann. 1328. in Testamento ann. 1202. apud Baluzium tom. 2. Hist. Arvern. pag. 268. etc.
ad usum luminarium et ministrorumfacta dicatur. Vide vet. Chartam editam a Jacobo Petito post Pœnitentiale Theodori pag. 383. De usu vero primario
luminariumin Ecclesiis quædam attigit idem Petitus, in Notis ad eumdem Theodorum pag. 134.
Placuit nobis institui, ut si ullus quilibet rector de Luminaribus vel dictione ipsius sancti loci abstrahere aut alicubi beneficiare voluerit, omnino id agendi pertimescat.Stat. sabbater. Carcass. ann. 1402. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 563. art. 13 :
Teneantur in Domino exhortare illum testatorem... ut habeat in memoria sanctum Luminare ministerii supradicti, quodque ibi scilicet dicto Luminari leget amore Dei quod sibi placuerit et in devocionem habebit.Pluries ibi. Vide Luminariæ.
Vult Luminare suum fieri de sex thedis seu torchiis ceræ, quilibet unius libræ ponderis et sex ciergiis ceræ.
Item quod per eosdem dominos priores, cum assistentia potestatis et civium, alia fiat Luminaria et oblatio in honorem S. Pilingotti, die ultima Maii de sero, honorifice discedendo ab ecclesia S. Augustini et eundo ad ecclesiam S.Mirac. B. Anton. Ripol. tom. 6. Aug. pag. 540. col. 1 :Francisci, ubi illius sanctissimum corpus residet.
Deinde duci se fecit super uno equo ad locum Ripolarum ad visitandum dictus corpus beati Antonii : ubi fecit certam Luminariam.Pro Lucerna, vide in Luminare 1.