luna
luna, the moon
- I Lit.: dimidiata, Cato R. R. 37: extrema et prima, Varr. R. R. 1, 37: solis annuos cursus spatiis menstruis luna consequitur, Cic. N. D. 2, 19, 50; 2, 40, 103; id. Ac. 2 (Luc.), 39, 123: cum luna laboret, is eclipsed, id. Tusc. 1, 38, 92: lunae defectus, Liv. 26, 5: lunae defectio, Quint. 1, 10, 47: siderum regina bicornis, Hor. C. S. 35: aurea, Ov. M. 10, 448: nivea, id. ib. 14, 367: minor, Hor. S. 2, 8, 31: dimidia, Plin. 18, 32, 75, § 323: plena, id. 11, 30, 36, § 109: nova, id. 18, 32, 75, § 322: intermenstrua, id. 18, 32, 75, § 322: lunae senium, id. 7, 48, 49, § 155: lunae coitus, id. 16, 39, 74, § 190: crescens, Col. 2, 15: decrescens, id. 2, 5: tertia, quarta, quinta, etc., the third, fourth, fifth, etc., day after the new moon, id. 2, 10: laborans, an eclipse of the moon, Juv. 6, 442: corniculata, dividua, protumida, plena, App. de Deo Socr.—
- II Transf.
- A A month: centesima revolvente se luna, Plin. 18, 25, 57, § 217; cf. Ov. M. 7, 531.—
- B A night: roscida, Verg. G. 3, 337: immeritae omnia lunae, Prop. 4, 4, 23.—
- C The figure of a half-moon, a crescent, lune, Stat. Th. 6, 289. —Esp., the badge worn by senators on their shoes: felix ... appositam nigrae lunam subtexit alutae, Juv. 7, 191: patricia, Stat. S. 5, 2, 27; cf. Isid. Orig. 19, 34, and lunula. —
- D The semicircular cartilages in the throat, Sid. Carm. 7, 191.—
- E Personified: Lūna, the Moon-goddess: Volcanus, Luna, Sol, Dies, di quattuor, Plaut. Bacch. 2, 3, 21 (255); Ov. F. 4, 374; Aus. Ep. 5, 3; 19, 3; cf. Stat. Th. 12, 299 sqq.; Hyg. Fab. praef.: Aristoteles ... Minervam esse lunam probabilibus argumentis explicat, Arn. 3, 31. Her temple, built on the Aventine by Servius Tullius, was burned in Nero's reign, Liv. 40, 2, 2; Tac. A. 15, 41.
pallida nec lunae spernuntur lumina
more ~ae crescebat vel decrescebat
due ~e vise sunt in celo
~a planeta est et dicitur aquea respectu aliorum propter vicinitatem aque, unde trahit sibi qualitates
nonne novisti quid vulgus vocet rusticum in ~a portantem spinas? unde quidam vulgariter loquens ait: ‘rusticus in luna qua sarcina deprimit una, / monstrat per spinas nulli prodesse rapinas
si sic non feceris, ut prelibatum est, idem est sic dicere ac si quis diceret, ‘vendo vel do tibi ~am, ascende et apprehende eam’
Proserpina ipsa est ~a, que et Diana vocatur. ~a fingitur Endimionem adamasse pastorem eo quod hic primus cursum lune deprehendit
~a per humoris ministerium cunctis incrementum corporibus suggerit
~a ‥ tumescit et ‥ equora ‥ exasperari incipiunt et moveri
lune redundat uterus in pregnante
~a potius impediret istum morbum
nam causa hujus praesentis cartulae lunaris saltus effecta est, qui in hac lucenti ~a Novembri mensis anno circuli decennovenalis novissimo ‥ inspici poterit
si quis ‥ vult Novembri mensis ~am triginta dies habere ‥ Ib; aspice ~am Februarii
nota quod in prima quadra ~e omne humidum augmentatur, in secunda diminuitur, in tertia crescit, in quarta decrescit
~a nova et ritus impietatis
luna vetus veteres, juvenes nova luna requirit(
si quis contempserit Nicenae Concilium et fecerit Pascha cum Judaeis xiiij ~a, exterminabitur ab omni aecclesia
quintam decimam ~am
ille sic in pascha dominico quartam decimam ~am conputavit
in die ordinacionis S. Gregorii, iij nonas Septembris, ~a sexta
anno regni regis Willelmi primi quinto, litera Dominicalis B., Lamfrancus Cadomensis abbas, archiepiscopus Cantuarie ‥ consecratur, ~a currente per viij
episcopus Wyntonie ‥ recipiebatur tam a clero undique quam a populo cum summa reverentia, ~a currente per iv
de saltu ~ae. saltum ~ae locus et hora citior incensionis ejus per xviiij annos efficit
de saltu lune
dies ~is
diei ~ae
ille [debet ] dies ~e a principio autumpni usque in finem
Robertus ‥ tenet ij virgatas et dimidiam, et unum diem ~e de dominico
Mondaylondes : ‥ [tenentes ] invenient j hominem ad operandum quolibet die ~e operabili a festo S. Michaelis usque ad festum Pentecoste[s ] ad voluntatem domini sine cibo
a cressent a bowte þe nek , torques, torquis, ~a, lunula
an ornament ‥ ornamenta mulierum per versus sequentes patent ‥; †limula [l. lunula ], †lima [l. luna ] perichelides sunt, torques in auris / flammea
~a est frigida et humida in quarto gradu, id est argentum
maxime in alkimia invenitur ad convertendum ‥ mercurium in ~a, martem in ~a
quidam mundi sapientes / vim argenti cognoscentes / lunam illud nominant
cum cluit loculus lune vibratibus
cum sit dictum quod sulphur philosophorum rubeum existat in sole per majorem digestionem, et sulphur album in ~a per minorem digestionem
planete sunt metalla ‥: nam plumbum dicitur Saturnus, argentum ~a
at mulier illa sole amicta et sub pedibus ejus ~a
quando enim crudum est, vocatur argentum †virum [l. vivum ], aqua permanens, plumbum, sputum ~e, stannum ‥
- 1. maan [nova nieuwe maan; tertia derde dag na nieuwe maan; plena volle maan; minor afnemend; crescens wassend]; ➤ per (ad) -am in de maneschijn; ~ deficit of laborat wordt verduisterd; ortus aut obitus -ae; — meton. (Verg.) nacht [roscida];
- 2. (poët.; postklass.) maand [centesima];
- 3. plur. (poët.) schijngestalten v.d. maan; ➤ sequentes ordine -ae;
- 4. (Juv.) embleem in de vorm v.e. halve maan van ivoor op de schoenen v. patric. senatoren;
- 5. personif. Lūna maangodin.
月。太陰。女神名。— nascens vel prima 新月。月朔。— crescens — decrescens 月上弦。下弦。 — plena 月 望。— sidens vel intermenstrua vel lunae coitus vel cum sole lunae concursus 月朔。— secunda, tertia 月初二。初三日。— corniculata 月弦。 lunae defectus vel labores 月倾。月虧。
Suggest a Translation
See an image
Dicta prima submissa voce, ut mos est, recitent pueri Lunam in claustro, et postea Presbiteri celebrent Missas.Feria VI :
Surgant nudis pedibus et eant ad Primam, et Prima dicta eant omnes in claustrum et assumant libros Psalmorum et dicant simul Psalterium cum letania, qua dicta recitant pueri Lunam submissa voce, et postea eant calciare se in dormitorio.In die S. Paschæ :
Reliqui Presbiteri dicant Missas ad alia altaria post recitationem Lunæ.Hinc
Extra vero(Ecclesiam) nusquam præsumat(Cantor) nisi in Capitulo Lunam et breve pronuntiantes pronuntiare.
Communem annum facitis de embolismo, dum observatis Lunam incensam in 3. Nonas Martias juxta regularem Latinorum, etc.Vide Rabanum lib. de Computo cap. 83.
Ubi vetus Interpres :..... Jam nemo tubas, nemo æra fatiget, Una laboranti poterit succurrere Lunæ.
Sonitum fieri adsolet, quando Luna deficit.Vide Schol. Theocriti Idyll. 2. v. 36. Turnebum lib. 22. Advers. cap. 24. et lib. 18. cap. 24. Meursium ad eumdem Theocrit. Scaligerum ad Manilium lib. 1. etc. Hinc
Lunæ laborespro eclipsi. Hist. Archiepisc. Eboracensium :
Pirminius Abbas in Excerpt. de libris Canon :Ast alios fecit præfatus nosse magister Harmoniam cæli, Solis Lunæque labores.
Luna, quando obscuratur, nolite clamores emittere.Pœnitentiale MS. Thuanum :
Si observasti traditiones paganorum, quas quasi hæreditario jure, diabolo subministrante, usque in hos dies patres filiis reliquerunt, id est, ut elementa, colores, Lunam, solem, aut stellarum cursum, novam Lunam, aut defectum Lunæ, ut tuis clamoribus, aut auxilio, splendorem ejus restaurare valeres, etc.S. Audoenus lib. 2. Vitæ S. Eligii cap. 15 :
Nullus si quando Luna obscuratur vociferare præsumat, quia Deo jubente certis temporibus obscuratur.
Lana. Charta ann. 1447. in Suppl. ad Miræum pag. 700. col. 1 :
Omnium quoque funeralium undecumque et qualitercumque venientium, sive in cereis, sive in pannis, de auro, serico, bisso, bucrano, veluto, Luna vel lino consistant, præfati religiosi ac curati unam medietatem recipient.
- LVC-, the moon: nova, Cs.: plena, Cs.: cum luna laboret, is eclipsed: lunae defectus, L.: Siderum regina bicornis, H.: aurea, O.: minor, waning, H.: oblati per lunam, by moonlight, V.: laborans, an eclipse of the moon, Iu.: sol lunaeque sequentes, phases of the moon, V.—A night: roscida, V.—An ivory badge, shaped like a half-moon, worn by patrician senators on the shoes, Iu.—Person., the Moon-goddess, identified with Diana, O., L., Ta.
-
…utrum proelium committi ex usu esset necne ; eas ita dicere non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidium utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in…
Julius Caesar, Gallic War
-
…morientem, Galle, puella vidimus et longa ducere verba mora quamvis labentis premeret mihi somnus ocellos et mediis caelo Luna ruberet equis, non tamen a vestro potui secedere lusu tantus in alternis vocibus ardor erat. sed quoniam non…
Propertius, Elegies
-
…credulus auspicio, ne qua tibi insolitos portarent visa timores, neve quis invitam cogeret esse suam donec diversas praecurrens luna fenestras, luna moraturis sedula luminibus, compositos levibus radiis patefecit ocellos. sic ait in molli fixa toro cubitum…
Propertius, Elegies
-
…ne qua tibi insolitos portarent visa timores, neve quis invitam cogeret esse suam donec diversas praecurrens luna fenestras, luna moraturis sedula luminibus, compositos levibus radiis patefecit ocellos. sic ait in molli fixa toro cubitum tandem te nostro…
Propertius, Elegies
-
…salsas coepisse et rerum naturam expandere dictis. quapropter bene cum superis de rebus habenda nobis est ratio, solis lunaeque meatus qua fiant ratione, et qua vi quaeque gerantur in terris, tunc cum primis ratione sagaci unde anima…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…cogitat artis, nec meminit notas, ut prius, ire vias. at vos, deductae quibus est fallacia lunae et labor in magicis sacra piare focis, en agedum dominae mentem convertite nostrae, et facite illa meo palleat…
Propertius, Elegies
-
…caligine mersas Ibant obscuri sola sub nocte per umbram, perque domos Ditis vacuas et inania regna quale per incertam lunam sub luce maligna est iter in silvis, ubi caelum condidit umbra Iuppiter, et rebus nox abstulit atra colorem…
Vergil, Aeneid
-
…, idque et tum factum esse et certis temporibus esse semper futurum, cum sol ita locatus fuisset, ut lunam suo lumine non posset attingere. Ain tandem inquit Tubero ; docere hoc poterat ille homines paene agrestes et apud…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…ipse ab Anaxagora, cuius auditor fuerat, acceperat, certo illud tempore fieri et necessario, cum tota se luna sub orbem solis subiecisset ; itaque, etsi non omni intermenstruo, tamen id fieri non posse nisi certo intermenstruo…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…dicebat, nec eius fata canere dubitabat. O vim maximam erroris etiamne urbis natalis dies ad vim stellarum et lunae pertinebat fac in puero referre, ex qua affectione caeli primum spiritum duxerit ; num hoc in latere aut in…
M. Tullius Cicero, De Divinatione