mappa
mappa, a napkin, table-napkin, towel
- I Lit.: Varius mappa compescere risum Vix poterat, Hor. S. 2, 8, 63: laticlavia, Petr. 32; Mart. 4, 46, 17: rubra detergere vulnera mappa, Juv. 5, 27.—
- II Transf., a cloth with which the signal for starting was given to racers in the circus, a signalcloth: mappam usitatum Circo nomen, Poeni sibi vindicant, Quint. 1, 5, 57: mappa cretata, Mart. 12, 29, 9: Megalesiacae spectacula mappae, Juv. 11, 191: aliquo liberto mittente mappam, unde magistratus solent, Suet. Ner. 22.
quattuor cultellos ‥ calamistrum argenteum et ~am unam ‥ transmittere curavi
mox sublevata ~a qua panis est coopertus intuetur an sit candidus
post escas sumptas mappa coclearia tergas
mampam et manutergium
asport’ fuit ‥ j lintheamen, una ~a, pane’ et bald’
~a,clothe
festivae ~ae super tabulas refectorii sint extensae ita ut ante pendeant
hec ~a, i.nape , mantile idem
mensas accelerant mappis vestire clientes
camerarius debet invenire ‥ unam novam ~am ad dignum, et ad ceteras mensas pannos de canabio
vasa argentea, ~e mensales, lectisternia, cum omnibus utensilibus domus
xvj ulnae pro ij ~is vocatisunderclothes pro tabula domini
extergifacium, ~a, togilla ‥ manutergium, manupiarium
unam ~am †manulam [l. manualem ] vocatama hande towell
utinam ~am mensalam [sic ] vocatama table napkyn
dedit ‥ unum frontale magnum cum ~a adjunctum et aliud strictum ‥ que magno altari principalibus festis apponuntur
una ~a sive pallia pro magno altari cum frontinello ymaginibus aureis ‥ ij ~e de viridi et rubeo cerico cum armis domini C. intextis
cum iiij ~is sive twalis pro altari
pro magno altari quinque ~e cum quatuor spondalibus
~e Clavicula
~a Mundi
ipsa pictorum varietas mendaces efficit de locorum veritate picturas quas ~as mundi vulgus nominat
Kambrie totius ~am, cum montanis arduis et silvis horridis ‥ distincte ‥ et aperte declaravi
iste insule dicuntur scripte in mapa mundi
Mappæappellati ludi Circenses, quia cum proxime edendi erant, mappa dimittebatur : cujus ritus originem Neroni adscribit Senator lib. 3. Var. Epist. 51 :
Cum enim prandium protenderet, et celeritatem, ut assolet, avidus spectandi populus flagitaret, ille Mappam, qua tergendis manibus utebatur, jussit abjici per fenestram, ut libertatem daret certaminis postulandi. Hinc tractum est, ut ostensa Mappa, certa videatur esse promissio Circensium futurorum.At Silvius in Laterculo id Tarquinio Regi adscribit,
qui Romæ, dum die Circensium pranderet in Circo, de mensa sua Mappam foras, ut aurigis post prandium currendi signum daret, abjecerat. Hinc idem Silvius
Mappampro Circensibus ludis usurpavit : 7. Idus Jan.
Prima Consulis Mappa. Idibus Januarii,
secunda Mappa. Et 13. Kal. Maias :
Consulis tertiæ Mappæ.Julianus Antecessor Const. 98 :
Secunda autemInfra :(processio Consulis) ea, quæ Mappa, tertia autem ea, quæ Theatroquinegium appellatur.
In sexta antea(processione) in Circum procedat, et faciat Mappam.
Non vident missum quod sit. Mappam putant : sed est Diaboli ab alto præcipitati gula.
velumdicta fuerit
mappa, nam ut
mappam facere et daredicebant, ita et
velum. Chronicon Alexandrinum pag. 752 :
Ὁ δὲ θειότατος Ζήνων παρασχών τὸ Βῆλον τοῦ ἰππικοῦ, ἐυθέως ἀνελθὼν, ἐθεώρησεν, καὶ ἐδέχθη ὑπὸ τῶνScio,τῆς πόλεως.
velisobductos fuisse Circos docuisse Bulingerum lib. 1. de Theatr. cap. 16.
Siquidem illic instruendæ pueritiæ causa, quo manifestius oculis discerentur, quæ difficilius percipiuntur auditu, omnium cum nominibus locorum situs, spatia, intervalla descripta sunt, quidquid ubique fluminum oritur, et conditur, quocunque se littorum sinus flectunt, quo vel ambitu cingit orbem, vel impetu irrumpit Oceanus.S. Hieron. Epist. 3 :
Sicut ii, qui in brevi tabella terrarum situs pingunt, etc.Vide Bergerium lib. 3. de Itinerib. Roman. cap. 7. num. 1. 2. Papias :
Inter hosGervasius Tilleberiensis lib. 2. Otior. Imperial. :(libros) etiam unam Mappam mundi subtili opere patravit, quam inter hos quoque libros connumeravit.
Considerantes, quod ipsa pictorum varietas mendaces efficit de locorum varietate picturas, quas Mappam mundi vulgus nominat.Vide Annal. Colmarienses ann. 1265. et Joan. Villaneum lib. 1. cap. 89.
Mappulariiappellantur. Ita Durandus lib. 4. Ration. cap. 6. num. 11.
Ratio limitum regundorum hæc est : auctores Theodosius et Neuterius de terminis et lineis exposuerunt, 304. jugi agrimensoris qui Mappa, quas lineas habuerint, observetur.Pag. 273 :
Terminus si scriptus fuerit, et punctos habuerit litteris Græcis, sequeris cursum ejus a Sion, hoc est, ab Oriente, per litteras Græcas de Mappa, hoc est, Pentagonum, quod interpretantur cubitos quinque.Denique pag. 319 :
In Mappa Albanensium inveniuntur hæc, Ager Heclanensis, ager Benusinus, etc. De Mappis linteis,quarum in leg. 1. Cod. Th. de Alim. (11, 27.) mentio est, in quibus scribebatur, hæc intelligenda censet Jacobus Gothofredus. Hinc forte
Mappada, Mappaticus, pro modo agri.
Sunt ibi aspicientes inter majores et minores campi 46. continentes Map. 100. ubi seminari possunt de frumento modii 34. etc.Occurrit ibi pluries cum duplici pp. Ibidem :
In Lurba habet mansumdominicatum, casam, horreum, puteum, de terra arabili Mapp. 108. possunt ibi seminari inter ambas sationes, de anno modii 120.
Arat Mappadam et corvadam, ut supra.
De terra vero indominicata ad summum Tilidum Mappaticos quatuor.
Septem mod. avenæ de Mappagio et tres mod. de siligine.Ibidem :
Medio Martio 5. sol. de cap. de Mappagio 12. mod. et dimid. de siligine, de avena 26. mod.
Decanusch. 123 :
Hellinum una Mappa, Peronam una juppa pro suæ voluntatis arbitrio sine causa rationabili spoliavit. Mappenostris a
Mappa, pro
Nappein Lit. remiss. ann. 1454. ex Reg. 182. Chartoph. reg. ch. 130. Vide Toacula.
- Punic, a napkin, table-napkin, towel: mappā compescere risum, H.: rubra, Iu.— A signal-cloth, flag(in the circus as a signal for the racers): Megalesiaca, Iu.
MAPPA(χειρόμακτρον, ἐκμαγεῖον) a linen napkin. Among Greeks and Romans alike, before the meal began and after it was over, means were provided for washing the hands of the guests. A slave carried round a basin (malluvium, trulleum, polubrum; in Greek, λέβης, χέρνιψ, χειρόνιπτρον), which he held under the hands to receive the water poured over them from a jug (urceolus, πρόχους); and the slave who poured the water carried also a napkin or towel to wipe the hands dry: κατὰ χειρὸς ὕδωρ, παράπεμπε τὸ χειρόμακτρον (Arist. ap. Athen. 9. p. 410. See Hom. Il. 24.304; Od. 1.136; Plat. Symp. p. 175 A, &c.). But, besides this, as forks are a modern invention of the 14th century, it was necessary that the guests should often wipe their fingers during the meal: for this purpose the Greeks used, not napkins, but pieces of bread, called ἀπομαγδαλιαί (Poll. 6.93; Eustath. ad Od. 19.92). Herodotus (Hdt. 4.64) mentions a ghastly practice of the Scythians, who used the scalps of their enemies as ἀπομαγδαλιαί: and Pliny (Plin. Nat.7.12) says that the Scythian Anthropophagi, besides making drinking cups from the skulls of their slain enemies (compare the story of the Lombard Alboin, Gibbon, vol. 5.339), also used the scalps pro mantelibus (= mappis) ante pectora. From ante pectora it may be seen that the napkin was sometimes tucked under the chin, like a bib, according to a fashion still lingering in some countries. The mappa in Horace's time was provided by the host (Hor. Sat. 2.4, 81; Varr. L. L. 9.47); but, as far as we have evidence, it was the custom in Martial's time for the guests to bring their own napkins (see Mart. 12.29); and the same is implied by the fact that persons whose rank entitled them to the latus clavus had it embroidered as a border to the mappa (Mart. 4.46), and also by what we are told of mean-spirited guests carrying off food from the dinner table wrapped in their napkin (Mart. 2.37; Petron. 66). We hear of napkins in the time of Heliogabalus embroidered with gold (Lamprid. Heliog. 27; Alex.Sev. 37, 40). Athenaeus (9. p. 479) speaks of gaily-coloured napkins worn by women as a head-dress, like a handkerchief. In the circus the signal for starting a race was given by the presiding consul or praetor dropping a white napkin (hence cretata mappa). From this the Megalesian games are called spectacula Megalesiacae mappae (Juven. 11.193): compare Tertullian (Spect. 16), mappam missam putant, sed est diaboli ab alto praecipitati figura. (Cf. also Mart. 12.29; Suet. Nero 22.) (Compare above MANTELE; and see Marquardt, Privatleben, p. 313; Becker-Göll, Gallus, 3.389.)
[W.S] [G.E.M](χειρόμακτρον). (1) A table-napkin used by the Romans, as in modern times. It was considered vulgar to fasten it under the chin to protect the clothes from stains (Petron.32). As a rule, the guests brought their own mappae to an entertainment (Mart.xii. 29, 11), and occasionally carried away from the table such dainties as they did not consume at the time (id. vii. 20).
(2) A cloth which the magistrate presiding over the Circensian races threw down as a signal for the start (Juv.xi. 191; Suet. Nero, 22). The custom is said by Cassiodorus (Varro, Ep. iii. 51) to have originated with the emperor Nero; but Quintilian (i. 5, 57) ascribes it to the Phoenicians, and it is doubtless of great antiquity.