nisi
nisi, if not, unless
memory is weakened unless you should keep it busy
the reublic cannot stand except with a single man ruling
- I
- A In gen.: quid tu malum curas, Utrum crudum an coctum-edim? nisi tu mihi es tutor, Plaut. Aul. 3, 2, 15 (429): quod nisi esset, certe postea non discessisset, Cic. Clu. 66, 189: non posse ejus imperia diutius sustineri, nisi quid in Caesare sit auxilii, Caes. B. G. 1, 31; Suet. Caes. 52.—
- B With interrogatives and negatives, usually in a different clause.
- 1 After an interrogative or negative clause, except, save only, only: ne quis enuntiaret, nisi quibus mandatum esset, Caes. B. G. 1, 30: hoc sentio, nisi in bonis, amicitiam esse non posse, Cic. Lael. 5, 18: etenim dicere nemo potest, nisi qui prudenter intellegit, id. Brut. 6, 23: quid est pietas, nisi voluntas grata in parentes, id. Planc. 33, 82; Ov. H. 2, 27: negant enim quem quam esse virum bonum, nisi sapientem, Cic. Lael. 5, 18.—
- 2 With a foll. negative: sic orator, nisi multitudine audiente, eloquens esse non possit, Cic. de Or. 2, 83, 338: Labienus juravit, se, nisi victorem, in castra non reversurum, Caes. B. C. 3, 87.—
- 3 Closely connected with non (mostly post-Aug.): legationis non nisi condemnato et ejecto eo, etc., Cic. Verr. 2, 1, 39, § 98: qui non nisi aput Germanias adsequi nomen imperatorium posset, Tac. A. 2, 26: ad quem non nisi per Sejanum aditus, id. ib. 4, 68; 14, 63; 15, 1; Suet. Caes. 56; id. Aug. 21; 41; Quint. 1, 5, 19; Plin. 10, 36, 52, § 108; Plin. Ep. 6, 6, 4.—(The passages in which nisi was supposed to stand for nisi non or non nisi have been critically amended; v. Hand, Turs. 4, 253; Kritz and Fabri ad Sall. J. 54, 5; Drakenb. and Weissenb. ad Liv. 34, 16, 1; Duker ad Flor. 1, 12, 18.)—
- C Esp.
- 1 After nihil, nihil aliud, etc., save, but, than: nihil am plius nisi, Cic. Planc. 41, 99: nihil est quod festines, nisi ut valeas, id. Fam. 16, 6, 3: erat historia nihil aliud nisi annalium confectio, id. de Or. 2, 12, 52; id. Phil. 3, 5, 13, id. Rosc. Am. 37, 108.—
- 2 Non aliter nisi, on no other condition: non aliter neque classem revocaturum neque exercitum reducturum, nisi, etc., Liv. 45, 11, 11.—
- 3 Nisi si, except if, unless: nisi si etiam illuc pervenerint, Varr. R. R. 2, 9: noli putare me ad quemquam longiores epistulas scribere, nisi si qui ad me plura scripsit, etc., Cic. Fam. 14, 2, 1: nisi vero si quis est qui, id. Cat. 2, 4, 6. —
- 4 Nisi ut, except that, unless: neque convivia inire ausus est, nisi ut speculatores cum lanceis circumstarent, Suet. Claud. 35. —
- 5 Nisi quod, except that which, save only that: nam nunc homines nihili faciunt quod licet nisi quod lubet, Plaut. Trin. 4, 3, 25 (1032): cum Patrone Epicureo mihi omnia sunt communia, nisi quod in philosophiā vehementer ab eo dissentio, Cic. Fam. 13, 1, 2: praedia me valde delectant, nisi quod me aere circum foraneo obruerunt, id. Att. 2, 1, 11; id. Tusc. 3, 24, 58: ab negotiis numquam voluptas remorata est, nisi quod de uxore potuit honestius consuli, Sall. J. 95, 3; Tac. A. 14, 14: unde causa et origo peregrino sacro parum comperi, nisi quod signum ipsum ... docet advectam religionem, id. G. 9.—
- 6 Nisi quia, except because, i. e. until that at nesciebam id dicere illam, nisi quia Correxit miles, quod intellexi minus, Ter. Eun. 736.—
- II In transitions; also in the combinations nisi vero, nisi forte, nisi tamen, unless perhaps, etc., mostly ironical (cf. Gr. εἰ μὴ ἄρα, εἰ μή γε, ἐκτὸς εἰ μή): nisi unum hoc faciam ut in puteo cenam coquant, Plaut. Aul. 2, 7, 3 (365): nisi forte volumus Epicureorum opinionem sequi, qui, etc., Cic. Fat. 16, 37: nisi vero existimatis dementem Africanum fuisse, qui, etc., id. Mil. 3, 8: ne requiras; nisi forte adulescentes pueritiam debent requirere, id. Sen. 10, 33: Hostis nullus erat, nisi forte quem vos jussissetis, Sall. J. 14, 10; cf. Zumpt, Gram. § 569.
cyrogillum et hirax unum sunt ‥ ~i quod minores sunt quam porci
~i me nimius amor mei fallit, nulli varietatem relationum displicituram opinor
si episcopus juberit, non nocet illi, ~i ipse similiter faciat
sorores ‥ ~i diis timiama turificarent, torquendae traduntur
nullo modo possum inter illos reconciliare et quasi obses pacis fieri ~i maximum communionis consortium inter nos misceatur
neque aliter quod petebat inpetrare potuit, ~i fidem Christi ac baptisma ‥ acciperet
quod non tam grave esset ~i fratricida fuisset
~i quis obstinata nefandae infidelitatis frena ‥ confregerit ‥ velut ‥ scotomaticus contemplabitur arcana legum
sequentis opusculi sarcina ‥ laboriosis oneribus non lassescere nitar, ~i praecedentis scripturae stilum vestrae sagacitati fore ratum experiar
maledictus ‥ sit in die judici ~i prius emendaverit
non equorum dorso sed pedum incessu vectus, ~i si major forte necessitas conpulisset
~i si quis tam nubilus est
ad quemlibet ecclesiasticum ‥ gradum quem non ~i sancti atque perfecti suscipiunt
nemo scit ‥ ~i Pater solus
si quis a catholica aecclesia ad heresim transierit, et postea reversus, non potest ordinari ~i post longam abstinentiam, et pro magna necessitate
oleum non ~i ab episcopis licet confici
ut nulla ~i caelestia cogitare soleret
non debent esse plures gramatici ‥ ~i xiij(
nulla participia ~i praesentis tantum temporis
nihil ardebit ~i tantum delicta
habuit magnas naves piscatorum ubi non deberet habere ~i batellos tantum
in his duabus terris ~i Nigellus tenet de Willelmo Esmerewic(
indigene regni, qui ~i coronato regi servire hactenus erant soliti
pro defectu ‥ redditus ad terminos nominatos solvendi ~i voluntario respectu ab eo dato et concesso, poterit super ‥ tenementa ‥ namiare
naves habuit ubi ~i batellos habere deberet
[insula ] in qua nascuntur homines rationabili statura, ~i quod eorum oculi sicut lucerna lucent
humano generi similes ~i quod draconum caudas [homines ] habuerunt
[pisces ] thymallis ‥ persimiles, ~i quod capite degenerant grossiore
prefigendo diem partibus ‥ absque aliqua mencione facte de aliquo ~i prius(
circa quoddam breve, vocat’ ~i prius
per breve nostrum de ~i prius apud Roff’
coram justiciariis specialiter nominatis in clausula de ~i prius
I ¶ 1 si ne... pas, dans le cas où ne... pas : nemo mihi persuadebit eos tanta esse conatos..., nisi animo cernerent Cic. CM 82, personne ne me persuadera quʼils auraient fait de si grands efforts..., sʼils nʼavaient eu la claire vision que... ; præclare viceramus, nisi fugientem Lepidus recepisset Antonium Cic. Fam. 12, 10, 3, nous avions une belle victoire, si Lépidus nʼavait accueilli Antoine fugitif ¶ 2 excepté si, à moins que : id, nisi Quintus... mavult, suscipiam Cic. Leg. 1, 13, cet exposé, à moins que Quintus ne préfère..., je lʼentreprendrai.
II excepté, si ce nʼest : ¶ 1 [en corrél. avec terme négatif] : nemo..., nisi qui Cic. Br. 23, personne... si ce nʼest celui qui ; negant quemquam esse virum bonum, nisi sapientem Cic. Læl. 18, ils prétendent que personne nʼest homme de bien sauf le sage ; hoc sentio, nisi in bonis, amicitiam esse non posse Cic. Læl. 18, mon sentiment est que, sauf entre hommes de bien, il ne peut y avoir dʼamitié ; nulla me causa impulisset, nisi ut... comprimerem Cic. Vat. 2, aucune raison ne mʼaurait déterminé, si ce nʼest lʼintention de réprimer... ; quæ nisi vigilantes homines, nisi sobrii, nisi industrii consequi non possunt... Cic. Cæl. 74, les résultats que seuls les hommes vigilants, les hommes réservés, les hommes actifs peuvent atteindre... ; audistis quæstoriam rationem relatam, legationem non nisi condemnato et ejecto qui posset reprehendere Cic. Verr. 2, 1, 98, vous avez entendu que les comptes de la questure ont été remis, que ceux de la légation lʼont été seulement après la condamnation et lʼexpulsion de celui qui pouvait en faire la critique || nonnisi, formant adv. = seulement, est fréquent chez Sen. , Quint. etc. || si nihil aliud fecerunt nisi rem detulerunt Cic. Amer. 108, sʼils nʼont fait que dénoncer la chose || nihil nisi, nihil aliud nisi, rien que, rien dʼautre que, cf. Cic. de Or. 2, 52 ; Phil. 3, 13 ; non aliter... nisi Liv. 45, 11, 11, seulement à la condition que ¶ 2 [en corrél. avec interrog.] : quid est pietas nisi... ? Cic. Planc. 82, quʼest-ce quʼune pieuse affection si ce nʼest... ? quæ est alia fortitudo nisi... ? Cic. Tusc. 5, 41, le courage est-il autre chose que...? unde... nisi ab...? Cic. Nat. 2, 79, dʼoù... si ce nʼest de... ? quid interest nisi quod... appello ? Cic. Fin. 5, 89, quelle différence y a-t-il si ce nʼest que jʼappelle...? ¶ 3 [tours particuliers] : a) nisi quod, excepté ce fait que, excepté que, avec cette réserve que : omnia sunt communia nisi quod Cic. Fam. 13, 1, 2, tout est commun sauf que, cf. Cic. Att. 2, 1, 11 ; Tusc. 3, 58 ; nisi quia Ter. Eun. 736, avec cette restriction que, mais ; b) nisi si, excepté si : Cic. Fam. 14, 2, 1 ; Att. 10, 1, 2 ; Cat. 2, 6 ; Phil. 2, 70 ; Inv. 2, 171 ; c) nisi ut, à moins que : Suet. Claud. 35 ¶ 4 [transitions restrictives et généralt ironiques] nisi forte, nisi vero, qqf. nisi seul, à moins que par hasard : Cic. Mil. 17 ; 8 ; CM 33, etc. || [seconde restriction greffée sur la première] : nisi forte quisquam... nisi qui Tac. D. 21, à moins que par hasard qqn... sauf celui qui = personne assurément ne... sauf celui qui, cf. Ann. 3, 57.
➳ arch. nisei S. C. Bac. ; nise Lex Rubria d. CIL 11, 1146 ; nesi Fest. 164.
- 1. (in een bijzin) indien niet, als niet, tenzij; ➤ nisi molestum est, repete; scriberem nisi arbitrarer;
- 2. (na een ontkenning of in een retorische vraag) behalve, dan; ➤ Catilina nihil cogitavit nisi caedem, rapinas, incendia; in Caesaris victoria nemo cecidit nisi armatus; quis istud credat nisi stultus? wie gelooft dat nu, behalve misschien een domkop?; nihil aliud nisi niets anders dan; — nōn . . . nisī of nisī . . . nōn alleen (zo ook: nemo . . . nisi, nihil . . . nisi e.d.);
- 3. nisī sī behalve als; nisī quod behalve dat, alleen dat; nisī forte en nisī vērō of het zou moeten zijn dat; voorzover niet.
若不。除非。但。— in bonis amicitiam esse non posse putamus 我想友情除善人中則未有也。— perfecta re de me non quiesti 事成汝方不蜜念我。Miseros illudi nolunt — forte se jactant 彼等口云不欲貧人受欺凌但不過自誇而已。Nihil video quod timeam, — quod omnia sunt incerta 吾不見所可懼惟是諸事转無定局。Nihil aliud nisi Philumenam volo 吾所欲者惟斐肋埋耳。Quid tu, malum, curas, utrum crudum an coctum edim? nisi tu mihi es tutor 汝非吾阿保何管我食生果與熟果手。Nonnisi in singulis partibus 只于毎分中。
Suggest a Translation
See an image
Adjectis Imperio civium Rhetis, Illyricoque, ac pacata externarum gentium ferocia, Nisi Germaniæ.
Nihil aliud Nisi Philumenam volo.Et Tullius de Amicitia cap. 5 :
Nisi in bonis amicitia esse non potest.
De eo qui perjurium fecerit, nullam redemptionem dat, Nisi manum perdat.Adde Capitulare Suession. ann. 744. Anastasius in S. Cælestino PP. :
Constituit ut 150. Psalmi David ante sacrificium psallerentur antiphonatim, quod ante non fiebat, Nisi tantum recitabantur EpistolæAdde pag. 41. d. præterea Legem Burgund. tit. 66. § 1. Formulas secundum Legem Romanam form. 1. Synodum Romanam ann. 743. cap. 3. Legem Longobardorum lib. 1. tit. 9. § 9. tit. 36. § 5. 6. lib. 2. tit. 8. § 4. 5. tit. 10. § 1. tit. 14. § 27. tit. 15. § 2. tit. 21. § 28. tit. 26.Pauli Apostoli, etc.
et. Rach. 1. Liutpr. 95. (6, 42.)
Ecce autem de integro ; Nisi quicquid est scire volo.Rursum utitur in Eunucho 3. 4. extr. ut et Plautus, et alii.
Hos vero qui sacros Ordines reliquerunt, placuit sanctæ Synodo Nisi anathematizari.Ubi
Nisinihil sonat.
Non intrabit in eam aliquid coinquinatum aut abominationem faciens et mendacium, Nisiid est, sed solum, etc.(Gr. qui scripti sunt in libro vitæ Agni,εἰ μὴ )
Nisi contenta adimpleverit, etc.Literæ Ludovici XI. Franc. Regis ann. 1475. apud Rymerum tom. 12. pag. 543 :
Obligabimus nos sub pœnis Cameræ apostolicæ et per Obligationem de Nisi.Iisdem verbis utitur Ludovicus XII. in suis Literis ann. 1498. ibid. pag. 688. Tractatus ann. 1518. tom. 13. pag. 643 :
Præfatus Francorum Rex obligavit se sub pœnis Cameræ apostolicæ et per Obligationem de Nisi.Literæ Francisci I. Franc. Regis ann. 1527. tom. 14. pag. 196 :
Dantes etiam prædictis nostris Oratoribus... omnimodam potestatem pro securitate præmissorum.... in animam nostram jurandi....... et sub censuris ecclesiasticis etiam Cameræ apostolicæ, si opus fuerit, cum Clausula de Nisi... confitendi omnia promissa... consentiendi quod, Nisi contenta, acta, conclusa et capitulata, realiter et de factaeadem notione memorantur in Statutis Eccl. Æduensis, apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 515.(facto) adimpleantur, sententia excommunicationis contra Constituentem aut Confitentem proferatur, a qua non solvatur, Nisi prius adimpleverit quæ implenda forent. Literæ de Nisi,
Lequel notaire fist audit exposant un Nisi ou obligation.Aliæ ann. 1396. in Reg. 149. ch. 330 :
Lesquelz Huguenin et Jehan furent en accord, par lequel ledit Jehan fist un Nisi, ouquel il estoit obligié à paier, etc.
- 1 ne+si, if not, unless: nomen iudicum amittemus, nisi hic ex ipsis causis iudicabimus: nisi ego insanio, stulte omnia.—After an interrogative or negative clause, except, save only, unless, but: ne quis enuntiaret, nisi quibus mandatum esset, Cs.: nisi in bonis, amicitiam esse non posse: quid est pietas, nisi voluntas grata in parentes: nihil est quod festines, nisi ut valeas, no reason but, etc.: non aliter reducturus, nisi, etc., on no other condition, L.—Followed by si, quod, or quia, except, unless, save only: nisi vero si quis est qui, etc.: nisi si id ipsum exigis, O.: cum Patrone mihi omnia sunt communia, nisi quod dissentio, etc., save that: at nesciebam id dicere illam, nisi quia Correxit miles, T.—Ironically, with vero or forte, unless perhaps: nisi forte vos consulem iudicatis Antonium: vero existimatis dementem Africanum fuisse, qui, etc.—But, only: Ch. unde haec hic rescivit? De. nescio, Nisi me dixisse nemini certo scio, T.: quid erat quod scire voluerit? nescio, nisi hoc video, etc.: non id modestiā ducis, nisi ad conciliandos animos Tarentinorum fieri, L.: volo, T.: valde me delectant, nisi quod me obruerunt, etc.
-
…. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si…
Julius Caesar, Gallic War
-
…voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent…
Julius Caesar, Gallic War
-
…communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem principes civitatum qui ante fuerant…
Julius Caesar, Gallic War
-
…nunc te patria, quae communis est parens omnium nostrum, odit ac metuit et iam diu nihil te iudicat nisi de parricidio suo cogitare huius tu neque auctoritatem verebere nec iudicium sequere nec vim pertimesces quae tecum, Catilina ,…
Cicero, in Catilinam
-
…vim pertimesces quae tecum, Catilina, sic agit et quodam modo tacita loquitur nullum iam aliquot annis facinus exstitit nisi per te, nullum flagitium sine te ; tibi uni multorum civium neces, tibi vexatio direptioque sociorum impunita fuit…
Cicero, in Catilinam
-
…praeclaram laudem consulatus mei non enim iam sunt mediocres hominum libidines, non humanae et tolerandae audaciae ; nihil cogitant nisi caedem, nisi incendia, nisi rapinas. patrimonia sua profuderunt, fortunas suas obligaverunt ; res eos iam pridem…
Cicero, in Catilinam
-
…tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii…
Julius Caesar, Gallic War
-
…commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae…
Julius Caesar, Gallic War
-
…mei non enim iam sunt mediocres hominum libidines, non humanae et tolerandae audaciae ; nihil cogitant nisi caedem, nisi incendia, nisi rapinas. patrimonia sua profuderunt, fortunas suas obligaverunt ; res eos iam pridem, fides nuper…
Cicero, in Catilinam
-
…quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent ; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent .…
Julius Caesar, Gallic War