nisus
nisus2, a pressing upon, pressure, push, striving, exertion, labor, effort
- a pressing or resting upon or against, a pressure; a striving, exertion, labor, effort (mostly poet.; nixus in good prose, v. h. v.): pedetentim et sedato nisu, a tread, step, Pac. ap. Cic. Tusc. 2, 21, 48: pinnarum nisus inanis, a flight, Lucr. 6, 834; so, insolitos docuere nisus, Hor. C. 4, 4, 8: hic dea se primum rapido pulcherrima nisu Sistit, Verg. A. 11, 852: stat gravis Entellus nisuque immotus eodem, etc., in the same posture, id. ib. 5, 437: hunc stirps Oceani maturis nisibus Aethra Edidit, pains, throes, labor of parturition (v. 2. nixus), Ov. F. 5, 171.—In prose: tamquam nisus evomentis adjuvaret, retchings, Tac. A. 12, 67: uti prospectus nisusque per saxa facilius foret, Sall. J. 94, 1 Dietsch: quae dubia nisu videbantur, id. ib. 94, 2 Dietsch: non pervenit nisu sed impetu, Quint. 8, 4, 9; 1, 12, 10.
regem Walensium ‥ bello vicit et postmodum multis ~ibus resurgere conantem capite privavit
ille ~u quo poterat clamabat
nisus multo ~u eam [mustelam ] reluctantem ad fluvium propinquum detulit
arripuit ‥ juvenis puellam ‥ et velut in eccho resultu ab ictu fecundavit vi oppressam totis ~ibus reluctantem
paenitentiae tabulam toto animi ~u exquirite
nisu virtutis validae disrumpo feraces
omni ~u hortamur ut ecclesiam Dei ‥ omnes honorent in facto
contra ~us vilissimos Saracenorum
- 1. het zich schrap zetten, krachtsinspanning; ➤ pedetentim et sedato nisu;
- 2. het omhoogklimmen [per saxa];
- 3. (poët.) het vliegen, vlucht; ➤ insolitos nisus docere aquilam (Hor.);
- 4. omwenteling, draaiing v.e. sterrenbeeld; ➤ astra nisu conglobata;
- 5. (poët.; postklass.) (sg. en plur.) weeën, het baren; ➤ hunc stirps Oceani maturis nisibus Aethra edidit (Ov.);
- 6. (Plin. Min.) nadruk.
cum sparveriis seu austoribus inter feras bestias, quæ ad majus dominium spectare noscuntur, in Sententia arbitrali MS. inter Aymarum de Pictavia, Comit. Valentin. et Abbatem de Lioncellis ann. 1303. Id est, Harumce ferarum venatio ad solos superiores dominos pertinet. Etiam inter præstationes majoribus dominis debitas
Nisirecensentur, ut in Testamento Guillelmi de Gisortio Militis ex Chartulario Pontisarensi :
Item, cum Robertus et fratersuus scutiferi mei singulis debeant michi annis unum Nisum, volo et concedo quod loco hujus Nisi solvant annuatim unum par cerothecarum valore sex sol. Paris.
Cum Gaufridus de Lauduno miles et antecessores sui quemdam redditum sive retributionem annuatim in monasterio Villelupæ haberent, videlicet duos Nisos nidales, etc.Ubi in margine,
Eperviers niais. Charta ann. 1317. in Reg. 54. Chartoph. reg. fol. 35. v° :
Dominus rex remisit et dedit Guillelmo de Buesautier armigero ad ejus vitam xl. libras Turon. in quibus eidem domino regi singulis annis tenebatur, pro feodi firma molendinorum fullonum de Moritonio : ita tamen quod quamdiu vivet, tenebitur quærere Nisos in foresta de Landa putrida, ipsosque nutrire, custodire, et ad curiam regiam mittere suis propriis sumptibus et expensis.Chron. Bohemic. ad ann. 1300. apud Ludewig. tom. 11. Reliq. Mss. pag. 148 :
Non opus est armis, aut arma ad speciem militiæ jam portare, sed potius falcones, Nisos et crodiosVide Nidasii.(l. aliaque volatilium genera, quæ ad ludum et jocunditatem pertinent.erodios)
- P. of nitor.
- CNI-, a pressing upon, pressure, push, striving, exertion, labor, effort: pedetentim et sedato nisu, tread: Insolitos docuere nisūs, H.: Stat nisu inmotus eodem, in the same posture, V.: uti nisus per saxa facilius foret, S.: quae dubia nisu videbantur, S.: rapidus, flight, V.
-
…. non nimis in Niptris ille sapientissimus Graeciae saucius lamentatur vel modice potius pedetemptim, inquit, ite et sedato nisu Ne su ccussu arripia t maior Dolor Pacuvius hoc melius quam Sophocles ; apud illum enim perquam flebiliter Ulixes lamentatur…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…tenuem et nulla admixtione concretum et cum aeris extremitate coniungitur. In aethere autem astra volvuntur, quae se et nisu suo conglobata continent et forma ipsa figuraque sua momenta sustentant ; sunt enim rutunda, quibus formis, ut ante…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…posse priorem. acrius hoc tendunt gressus animique uigore corpora agunt. auget pueris labor ipse decorem. ecce leui nisu postremoque agmine currens, postquam sat uisus sibi concepisse uigoris, celsus inexhaustas effundit turbine uires non expectato subitusque erumpit…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…solo, Theseu, parentis, dextra contactus pios scelerata refugit, Amph. Hanc manum amplector libens, hac nisus ibo, pectori hanc aegro admovens pellam dolores, Herc. Quem locum profugus petam ubi me recondam quave tellure…
Seneca, Hercules Furens
-
…in Ganymede flavo, olim iuventas et patrius vigor nido laborum propulit inscium, vernique iam nimbis remotis insolitos docuere nisus venti paventem, mox in ovilia demisit hostem vividus impetus, nunc in reluctantis dracones egit amor dapis atque pugnae…
Horace, Carmina
-
…ac spectarent ; nullam vim tantam doloris fore ut veritatem eliceret. idemque cum postero ad quaestionem retraheretur, eo nisu proripuit se custodibus saxoque caput adflixit ut statim exanimaretur. sed Piso Termestinorum dolo caesus habetur ; quippe pecunias e…
Tacitus, Annales
-
…sidere Tethyn Repulit Haemonidum, defenso litore, carmen. Terra quoque immoti concussit ponderis axem, Et medium vergens nisu titubavit in orbem. Tantae molis onus percussum voce recessit, Prospectumque dedit circumlabentis Olympi. Omne potens animal leti…
Lucan, Pharsalia
-
…inhiberi quo minus evolent, contraque gravia ne ruant suspendi, levibus in sublime tendentibus. sic pari in diversa nisu in suo quaeque consistere, inrequieto mundi ipsius constricta circuitu, quo semper in se re currente imam atque mediam…
Pliny the Elder, Natural History
-
…euntem atque gubernaclum contorquet quo libet unum, multaque per trocleas et tympana pondere magno commovet atque levi sustollit machina nisu. Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem inriget atque animi curas e pectore solvat, suavidicis potius quom…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…putant robustius. nam et gladiator, qui armorum inscius in rixam ruit, et luctator, qui totius corporis nisu in id, quod semel invasit, incumbit, fortior ab his vocatur ; cum interim et hic frequenter suis…
Quintilian, Institutio Oratoria