parere

1 parēre [CL] 1 to obey, comply with, follow (usu w. dat.): a (person or person’s command, advice, or sim.). b (law, regulation, or sim., ~ere juri or recto) to undergo due legal process; c (w. acc.); d (pass., dep., or impers.); e (intr. & absol.). a quattuor fuerunt milites qui Dominum crucifigentes praesidi ~uerunt Comm. Cant. III 118; quae prius obstiterant regi parere nefando Aldh. VirgV 1060; se jussis illius ~ere nolle pronuntiabat Bede HE I 7 p. 19; saepe meis, fateor, parebas phronime dictis Frith. 1027; parebis matri presertim recta monenti J. Sal. Enth. Phil. 1641; mens sancti discreta viri, parere parata / majori, parere pari, parere minori H. Avr. Hugh 324; pater ‥ ipsam sibi ~ere renuentem ‥ precepit eam in desertum solitudinis remote duci vel potius trahi V. II Off. 6.  b ut dicent: se sic non indinite respondisse sed his tantummodo ~iturum que contra canonum decreta non essent W. Malm. GP III 105; 1201 et appellati sint coram justic’ itinerantibus ~ituri recto Pl. K. or J. II 744; dedit in mandatis vicecomiti quatinus ‥ judices ‥ cogeret de contemptu regis in ipsius curia juri ~ere, quare in injuriam corone ipsius talia presumpsissent Meaux I 295.  c cui rex precepit ut privilegium componeret, quod libentissime paruit Byrht. V. Ecgwini 380 (recte 370) .  d sanctificare ‥ digneris haec linteamina ‥ ad consecrandum super ea ‥ dignisque ~eantur famulatibus Egb. Pont. 44; si ejus ~itum esset consilio W. Fitzst. Thom. 22.  e transfretans insulae ~endi leges nullo obsistente advexit Gildas EB 5; ~eo ‥ domine mi Gosc. Transl. Mild. 21 p. 183; sociorum petitio ‥ ut ocium docentis aggrederer ~ui J. Sal. Met. 868D; ~ere paratior quam imperare Gir. EH I 27. 2 to serve, be at one’s bidding, be in oce, perform service. fungitur, ~et, deservit GlC F 432; 1215 aliquis ex his qui mihi ~ent Ch. Str. Marc. 53; s1388 non ut omnino dimissos, sed parliamento proximo ~ituros Wals. HA II 173. 3 to appear, be visible, evident; b (w. indir. qu. & subj.). virginitas summo virtutum vertice paret [v. l. floret] Aldh. VirgV 100; ita ut ‥ tenuissima tunc cicatricis vestigia ~erent Bede HE IV 17 p. 246; bone Jesu ‥ dones ‥ aliquando ad te fontem omnis sapientiae pervenire et ~ere [cf. et. W. Malm. GR I 56: v. l. placere] semper ante faciem tuam Ib. V 24 p. 360; perhorrescit ‥ eam, que in facie ~et, infelicitatis egiem Ailr. Spec. Car. I 22. 64. 525; s1193 quid celo parent sidera / cum sol eclipsim patitur? (Pol. Poems) EHR V 320.  b hic virtutum habitus ‥ nescientibus videtur contemptibilis sed in futuro qualis fuerit manifeste ~ebit Bede Prov. 1036. 4 to appear or be perceived as, seem. b (of water, w. ref. to taste). vilis quidem ‥ in oculis persequentium ~eo sed ante Deum veritatis confessione gloriosa refulgeo Bede Cant. 1088; pauperes vocat humiles et qui pro contemptu rerum visibilium ‥ huic mundo despicabiles ~ent Id. Ep. Cath. 19; quod paret solidum ostendit [mors] fragile / quod paret ferreum, ostendit fictile Walt. Wimb. Sim. 139.  b aqua ‥ permixta ‥ amara ~ebit Bede Ep. Cath. 29.

2 parĕre [CL] 1 (of female mammal or woman) to give birth, to bear; b (w. ref. to the Virgin birth of Jesus Christ). c (w. Jesus Christ as subj.). d (pr. ppl. as adj.) who can give birth, fecund. e (pr. ppl. as sb.) (female) parent. f (intr. & absol.). pepererat regina filiam regi Bede HE II 9 p. 99; sicut ‥ vulpes foveas habent ubi latenter catulos ~iunt et nutriunt Anselm (Ep. 232) IV 138; 1221 A. le F. verberavit W. uxorem W. le S. pregnantem et W. vir suus imposuit ei quod puer in ventre mortuus fuit per hoc, quia peperit infantem mortuum; et ideo A. custodiatur PlCrGlouc 16; promittitur Abrahe quod Sara ~iet ei filium [cf. Gen. xvii 19] Ad. Dore Pictor 151; sicut ‥ leo ~it fetum suum mortuum T. Chobham Praed. 275; s1318 Isabella regina peperit filiam nomine Ysabellam Ann. Paul. 283; multos ‥ patiet [l. pariet] pueros quorum gaudio letificabitur J. Foxton Cosm. 64. 1. 1.  b si ‥ Mariae virginitas incarnatum Dei Verbum caelesti puerperio peperit Aldh. VirgP 13 p. 243; Christus Jesus qui sine peccato est conceptus et partus Bede HE II 19 p. 124; vitam peperisti / vice media / mater cum fieres. / vale, mater Christi Ledrede Carm. 3. 22; parens partum peperisti / Jesum Dei Filium Ib. 31. 1.  c Jesu ‥ tu prius illos et quod pepererunt parturiendo mortuus es et moriendo peperisti Anselm (Or. 10) III 40.  d ceteras ‥ mulieres generalis maledictio, tam ~ientes quam steriles, involvit Bald. Cant. Serm. 13. 42. 476.  e assiste et obsequere ~ienti Ailr. Inst. Inclus. 29; vulgo dici solet: ~ientis gemitus, risus annotinus Bald. Cant. Serm. 17. 13. 503; 1236 cum nativitas solam habeat penam nullamque peccati immunditiam ex parte ~ientis sive ex parte partus Gros. Ep. 23 p. 88.  f mulieri quoque licet per omnia ante communicare quando debet †peperire [vv. ll. peperere, parere; l. parere] Theod. Pen. II 12. 4; dicendo non posse fieri ‥ ut virgo intacta ~iat Bede Ep. Cath. 107; ~io, -ris, peperi, partum [v. l. partu] vel paritum,-tu, verbum neutrum Osb. Glouc. Deriv. 407; si peperit, cum aliquo concubuit J. Sal. Met. 871A; filie hujus seculi ‥ in peccato concipiunt, in dolore ~iunt [cf. Gen. iii 16] P. Blois Ep. 55. 167B; cum ‥ lena ~it, tribus diebus dormit fetus ejus T. Chobham Praed. 280; per hoc innuens quod aliqua mulier esset paritura non suscepto semine Id. Serm. 12. 47vb; 1278 Magge le C. peperit extra matrimonium per R. filium T. M. finis amborum vj. d. SelPlMan 92; matrices, si que pregnantes remanserint, non permittit quivis in hyeme parire, ne per asperitatem algoris sibi anticipentur suorum tempora produccionis porcellorum Fleta 169. 2 (of reptile). vipera ‥ eo quod vi ~iat ita nuncupatur Lib. Monstr. III 18; dicitur vipera quasi virtute ~iens quia cum ~it in ipso partu se ipsam disrumpit Osb. Glouc. Deriv. 599; vipera dicta quod vi ~iat. nam ‥ cum venter ejus ad partum ingemuerit catuli ‥ corrosis ejus lateribus erumpunt Best. Ashmole f. 79. 3 (of male mammal or man) to father, to sire. si puellam Dei maculaverit iij annos peniteat ‥ licet ~iat an non ~iat filium ex ea Theod. Pen. I 14. 11. 4 to bring forth, produce: a (of tree); b (of soil); c (fig., of thought). a sepe ‥ ~it amigdalus flores T. Chobham Serm. 23. 93rb..  b nam pinguis humus imbuta fluentis Ittone fluminis colubros et serpentes ~iebat Ord. Vit. V 7 p. 331.  c 1327 partes illas ‥ adire numquam mens concepit nec peperit cogitatus Lit. Cant. I 234. 5 (transf & fig. sts. w. ref. to acquiring, securing, or sim.) to create (as if by birth), bring (into being), cause (to appear): a (person); b (artefact or money); c (w. ref. to Prov. xxvii 1). d (abstr.). e (p. ppl. as sb. n. pl.) created or acquired things. f (intr. & absol.). a ex duobus ‥ populis Judaeorum sc. et gentilium fons salutaris quos abluit et caelesti mysterio ~it colligit Bede Cant. 1191; non enim monachi clericos pepererunt set clerici monacos produxerunt Lucian Chester 68; ecclesia de gentibus multos peperit Christo S. Langton Ruth 125.  b sic male captanti male parta pecunia genti: / quamvis multa nimis non facit ipsa satis L. Durh. Dial. II 301; cum ‥ per universas suarum partium ~tas munitiones viros defensabiles disposuisset Devizes f. 43.  c contristas me, miser, nesciens quid ventura ~iat dies W. Malm. GP II 75 p. 164; nec quid ei ~iat crastina dies previdere poterit Ord. Vit. X 23 p. 139; 1166 nescitis quid ~iat ventura dies J. Sal. Ep. 185 (184 p. 220); ? 1312 quid ventura sibi dies pariat non recolens (De Morte P. de Gaveston) Pol. Songs 260.  d sic omnis correptio ‥ qua sancta exercetur ecclesia amara quidem videtur ad praesens sed fructum ~it in futuro dulcissimum Bede Cant. 1185; Normanni comitis divulgabatur claritudo ~ta in illa expeditione W. Poit. I 11; veriti ne opus earum domino suo offensam ~eret Alex. Cant. Mir. 42 (II) p. 241; non ‥ fatiam ut alieno labore ~tam gloriam in me transferam W. Malm. GR IV 351; ut meditatio affectum excitet, affectus desiderium ~iat Ailr. Inst. Inclus. 33 p. 681; concepi dolorem et peperi iniquitatem [cf. Psalm. vii 15] Bald. Cant. Serm. 17. 13 503; ut ‥ invitis auditoribus fastidia ~iant tediosa Gir. TH III 11; leges ‥ mirabiliter fecunde concipiunt divicias et ~iunt dignitates Holcot Wisd. 3.  e nummos rapere sed non ita cupide ~ta abscondere, quinimmo et citra et ultra mare res ecclesie dilapidare W. Malm. GP V 265; sit qui modo ~ta conservet; ego ad legendum multa congessi Ib. 271; pariat licet multa memoria ‥ nulla tamen delectatio si non ad ~ta vel nota ipsius fiat voluntatis conversio Ailr. Spec. Car. I 4. 10. 508.  f quia crimen imputatur / donec nummus offeratur / donec bursa pariat Walt. Wimb. Van. 62.