posse

posse [CL] 1 to have in one’s power or ability, to be able (to), to be capable (of); b (w. inf.); c (w. internal acc. or ellipt. as quasi-trans. or trans., sts. w. quasi-adv.); d (w. in & acc. to indicate area of power or ability). velim ‥ haec Scripturae Sacrae testimonia sicut nostra mediocritas ~et, omnia ‥ historico vel morali sensu interpretari Gildas EB 94; qui concupiscit fornicari sed non potest xl dies vel xx peniteat Theod. Pen. I 2. 10; sane possumus scire, non potest debilis cum strenuo pariter [AS: forþamþe ne mæg ‥ se unmaga þam magan gelice] (Quad.) GAS 355; 1345 quid ‥ sciverint quamcito poterint [sic] ‥ revelent FormOx 160.  b pestifera ‥ lues ‥ in brevi tantam ejus multitudinem ‥ sternit, quantum ne ~int vivi humare Gildas EB 22; saevit Herodes adversus Christum et quasi ~et inter ceteros unum jugulare quem sibi succedere miser timebat Theod. Laterc. 15; potuit ‥ sic dividere aquas sursum deorsumque Comm. Cant. I 26; ‘fecit Deus caelum et terram’ [cf. Gen. i 1: creavit Deus caelum et terram] ut nos intelligere potuissemus quod ipse ‘in uno ictu oculi’ perfecit Ib. I 30; Protheus ‥ in omnium rerum formas se vertere potuisse describitur Lib. Monstr. I 35; infans ‥ quem pene nullus consolari potuit V. Cuthb. I 3; 1091 nulli licuit ‥ fossatum facere ‥ nisi tale quod de fundo popotuisset [sic] terram jactare superius sine scabello Consuet. Norm. 507; 1267 invenient ‥ unum capellanum ‥ qui sciat et velit et ~it officium defunctorum ‥ adimpler Cart. Chester 563 p. 321; 1313 propter gerram Scottorum emptores nondum posimus invenire Reg. Carl. II 83.  c omnia possum in eo qui me confortat Ps.-Bede Collect. 292; sentiebat ipse quantum ~et [v. l. potuit] W. Malm. HN 481 p. 38; volens, secundum comicum, quod ~et, dum non ~et quod vellet Ib. 483 p. 41; vel bona velle pium mirave posse Deum L. Durh. Dial. III 286; qualia volo non ~um, qualia ~um nolo Gir. TH intr. p. 5; nam aquila sine dubio columbis plus potest Alb. Lond. DG 11. 15; est sic intelligenda quod ‘~e aliquid’ quandoque accipitur secundum leges ordinatas et institutas a Deo Ockham Quodl. 586.  d unum caput preesse congregacionis fidelium est inutile, quia caput quod non potest in operacionem debitam, est inutile reputandum Ockham Dial. 790; ista visio aucta et intensa potest in omnem effectum in quem potest visio clara Id. Quodl. 77; pro potestate qua quis libere potest in actus contrarios Id. Pol. I 305 (v. 2 dominium 1e); item, omnis potencia inanimati potest in ejus operacionem Wycl. Act. 3. 2 (usu. of things) to have the possibility of, (impers., potest) it is possible or likely (to); b (w. pass. inf.). ~et quidem lenior fieri increpatio sed quid prodest vulnus manu tantum palpare? Gildas EB 108; tres dies primos significat quia sine sole non potuit pluere Comm. Cant. I 33; 705 latere ‥ tuam notitiam potuisse non arbitror quanta et qualia ‥ Wealdhere Ep. 22; omnes ad quos haec eadem historia pervenire potuerit ‥ Bede HE pref. p. 8; faciemus enim et—pupplice potest—suggeremus quod ‥ Gir. SD 96.  b peccatum meum non potest dimitti dum duos occidi Comm. Cant. I 58; 671 ut scias tanta rerum arcana examusim non ~e intellegi Aldh. Ep. 1 p. 478; potest ‥ omne verbum reddi sic interroganti Anselm Misc. 337; si tantum aliquo casu [filia] corrumpi potuisset V. Chris. Marky. 23; album velamen poterit stola celica dici Garl. Myst. Eccl. 165; sunt ‥ quedam atroces injurie que criminales sunt et civiles eo quod ad utrumlibet poterint intentari Fleta 63 bis.. 3 to be allowed or permitted (to). ‘nec os illius confringetis’, ut non ~imus ossa ejus manducare, hoc est in isteris interiora intellegere Comm. Cant. I 246; neque pertinet ad illud manerium neque potuit habere dominum praeter regem (Kent) DB I 6ra; qui poterant TRE ire quolibet sine licentia Ib.; hoc manerium tenuit Alcuinus et poterat ire ad quem dominum volebat DB I 179va. 4 (pr. ppl. potens as adj.) able (to), capable (of), powerful, potent in respect of (usu. of God, person, or abstr.). b (w. abl., ad & acc., de or in & abl.); c (w. supra & acc., geom.); d (w. inf.); e (w. ut & subj.); f (w. gerund in obj. gen.). quem ‥ vestrorum ~ens meritorum suffragium benigna pietate clementer sustentet Aldh. VirgP 60 p. 322; erat eo tempore rex ædilberct in Cantia ~entissimus Bede HE I 25 p. 44; et reges ex se jam coepit habere potentes / gens ventura Dei Alcuin SS Ebor 77; quare necesse est eam [sc. mentem rationalem] esse viventem, sapientem, ~entem et omnipotentem, veram ‥ Anselm (Mon. 15) I 29; vir excellentis industrie, ~entis apud optimates gratie W. Malm. GP I 8; s1139 erant tunc duo in Anglia episcopi ~entissimi Id. HN 468 p. 25; vir quidem strenuus, et ~ens, ac in animalibus diversis copiosus Gerv. Tilb. III 45.  b quamque deam stolidi dixerunt arte potentem, / aurea sternuntur fundo simulacra Minervae Aldh. VirgV 1332; si sanctus erat ac ~ens virtutibus Bede HE III 25 p. 188; potens in populo, pius est in solo Ps.-Bede Collect. 107; Letardum, cum in ceteris ~entem tum in pluvie petitione velocem ‥ W. Malm. GP I 2 p. 8; nam in malo [homine] posse non posse est. nam qui in vitio ~ens est is utique vitiosus et impotens est Pull. Sent. 807B; [Jhesu] solus potens in prelio J. Howd. Cyth. 46. 3; 1265 omnes ‥ milites et armigeros de comitatu ‥ ad arma ~entes Cl 127; 1276 si dictus Radulphus sit ~ens de quadraginta solidis sibi solvendis Reg. Heref. 90.  c linea supra rationale et mediale ~ens non nisi in suas duas lineas tantum dividitur Adel. Elem. X 40; linea ~ens supra superficiem BG potest etiam supra duo mediata Ib. X 53; cum ponentur due linee una rationalis, alia residua, jungenturque residue linee unde totum ~ens supra junctam ‥ fuerit ‥ Ib. X 79 def. 1; omne latus pentagoni equalium laterum ~ens supra latus exagoni latere decagoni cum fuerint in circulo uno Ib. XIII 10; erit linea ~ens supra totam lineam Ib. XIV 10.  d xl acras quas tenuit Alvricus soc[hemanus] ~ens vendere terram DB II 78; quod non potest esse, non est ~ens esse. et quod non est ~ens esse, impotens est esse Anselm Misc. 341; bone artifex multumque ~ens formare nostra deformia W. Malm. GR II 147; qui solus ~ens est sibi coheredes eligere R. Niger Mil. III 3; c1244 Tartari interim exturbati nec ~entes impetus imperiales sustinere M. Par. Maj. IV 299.  e ~ens est ‥ Deus ut augeat tibi ‥ gratiam Egb. Pont. 12.  f 1340 J. de B. qui tenet unum mesuagium et unam virgatam terre in bondagio non est ~ens tenendi nec sustinendi terram suam CBaron 104. 5 physically strong. b (of wine) strong, potent, (of food or meal) rich, lavish. a ballivus semel ‥ in anno porcos suos ~entes a debilibus eligi faciat Fleta 169; 1349 quilibet liber homo ‥ ~ens in corpore [able bodied] et infra etatem sexaginta annorum MunAcOx 788.  b applaudit vino gaudens natura potenti / ‥ / curia, mensa potens, complexio, leta popina Neckam Poems 120. 6 (as sb.): a one who can or is able (to). b powerful or influential person (also in compar.). a ~entibus errare circa majora negocia expedit habere unum caput Ockham Dial. 818; de errante vel ~ente errare Ib. 821.  b auctoritatem sacerdote dignam redarguendi superbos ac ~entes Bede HE III 17 p. 161; ~entes potenter tormenta patiuntur Ps.-Bede Collect. 24; omnes illius regionis ~entes et nobiles Asser Alf. 105; tertiam [portionem] cenobiorum prepositis delegavit qua ~entiorum amicitiam redimerent W. Malm. GP III 108 p. 243; quod progeniem ejus ‥ in numero ~entum susciperent Greg. Mir. Rom. 5; 1307 de quibus raciocinia coram aliquibus de quocunque gradu, viz. de ~encioribus, mediocribus, et inferioribus Gild Merch. II 156; 1309 onerosa talliagia, que per ~enciores ville predicte super mediocres et inferiores ‥ multociens sunt imposita Ib.. 7 (inf. posse as sb., usu. n.) power to act, ability, force; b (w. ref. to armed force or body of men); c (w. ref. to territory or area over which one’s jurisdiction extends). d (plenum posse) plenipotency, full authority. e (posse facere, w. ref. to doing one’s best). f (pro posse or secundum posse or sim.) to the best of one’s power or ability. quod nec velle nec ~e [AS: geweald] suum fuerit nec testimonium (Quad.) GAS 363; nunquam ex velle vel ~e [AS: gewealdes], verbo vel opere quicquam facere, quod ei magis displiceat (Ib.) Ib. 397; justicie meritum, virtutis premia, culpe / flagra, Creatoris nobile posse negat Garl. Tri. Eccl. 79; multiplicant et dimidiant, addunt sibi, nobis / subtraxisse volunt, cum sibi posse datur Ib. 88; 1220 fidele ~e nostrum adhibebimus erga viros religiosos ‥ quod non erunt ei ‥ graves et molesti Pat 240.  b 1258 aliis mandatum est quod habeant servicium suum et eciam totum ~e quod eis aliunde poterunt adquirere Cl 291; 1269 cum equis et armis seu alio ~e Cl 103; 1269 hujusmodi malifactores ‥ cum sucienti ~e comitatus ‥ reprimi faciant (Cambridge) BBC 163; assumpto secum ~e ballivie sue Fleta 97; 1296 intendentes sitis ‥ cum equis et armis et toto ~e comitatuum RScot 35a; s1305 assumpto ‥ sucienti ~e comitatuum predictorum Ann. Lond. 135.  c 1224 mercatoribus de potestate regis Francorum venturis et moraturis et recessuris per ~e nostrum Pat 435; 1238 filium ipsius W. ceperunt et abduxerunt a ~e domini regis usque in Walliam CurR XVI 148P p. 47; 1288 juramentum non recedere de ~e ‥ regis Aragonie sine sui licencia Foed. II 388; eosdem [obsides] remittet in ~e ‥ regis Aragonie Ib..  d 1496 concedimus vobis ‥ plenum ~e ut possitis jurare in animam nostram quod ‥ Foed. XII 638b.  e † c1200 ipsi eciam ~e suum facient de terra mea defendenda et in pace tenenda et †juraberunt quod forestam meam pro posse suo legaliter serrabunt Ch. Chester 276.  f me compellit ut non solum pro ~e velim fraternis necessitatibus succurrere sed etiam ultra vires velle Abbo QG 1 (3); pro ~e virium piare procedam B. V. Dunst. 1 p. 4; c1022 quod [sc. monasterium] gratia principis apostolorum, Petri, dilexit et pro ~e restauravit Chr. Peterb. app. 182; ut quisque ‥ equo suo pro ~e prebendam porrigeret W. Malm. GR IV 365; c1142 precipio ‥ meis hominibus ‥ hoc donum manutenere ad ~e suum Ch. Chester 59; † c1150 secundum ~e suum Cart. Chester 8 p. 55; 1200 illud ei deliberabit secundum ~e suum CurR I 241; s1217 scandalum omnibus modis ad ~e procurarent M. Par. Maj. III 30; 1420 fideliter exequentur juxta ~e Conc. Scot. II 78. 8 (possetenus) to the best of one’s power or ability. hortamur quatenus ipsi hanc ultimam voluntatem et dispositionem nostram possetenus promoveant ad executionis effectum Test. Hen. V 98.