sacrosanctus
sacrosanctus, consecrated with religious ceremonies, most holy, sacred, inviolable
să̄crōsanctus (sometimes separately, să̄crō sanctus, and per tmesin, sacroque sanctum, Plin. 7, 44, 45, § 143; but in Tert. Cor. Mil. 13, the correct read. is sacer sanctusque, not sacer sanctus), a, um, adj. [sacer-sancio], orig., inaugurated or consecrated with religious ceremonies (v. the foll. passage from Liv. 3, 55); hence,
- I Meton., fixed or decreed as inviolable, sacred, inviolable, sacrosanct: ipsis quoque tribunis (plur.), ut sacrosancti viderentur (cujus rei prope jam memoria aboleverat), relatis quibusdam ex magno intervallo caerimoniis, renovarunt; et cum religione inviolatos eos, tum lege etiam fecerunt, sanciendo: ut qui tribunis plebis aedilibus, judicibus, decemviris nocuisset, ejus caput Jovi sacrum esset, etc. Hac lege juris interpretes negant quemquam sacrosanctum esse, sed cum quid eorum cuiquam nocuerit, id sacrum sanciri: itaque aedilem prehendi ducique a majoribus magistratibus: quod etsi non jure fiat (noceri enim ei, cui hac lege non liceat), tamen argumentum esse, non haberi pro sacro sanctoque aedilem; tribunos vetere jure jurando plebis, cum primum eam potestatem creavit, sacrosanctos esse, Liv. 3, 55, 6 sq.; cf.: sacrosanctum dicitur, quod jurejurando interposito est institutum, si quis id violasset, ut morte poenas penderet. Cujus generis sunt tribuni plebis aedilesque ejusdem ordinis, Fest. p. 318 Müll.: sacrosanctum esse nihil potest, nisi quod populus plebesve sanxisset: deinde sanctiones sacrandae sunt genere ipso aut obtestatione legis aut poenā, cum caput ejus, qui contra fecerit, consecratur, Cic. Balb. 14, 33: agi deinde de concordiā coeptum concessumque in condiciones, ut plebi sui magistratus essent sacrosancti, Liv. 2, 33; so of the tribunes of the people, id. 3, 19; 9, 9 (opp. profani); Plin. 7, 44, 45, § 143; cf.: sacrosancta potestas (tribunorum, plur.), Liv. 4, 3; 29, 20 fin.: accusator, velut sacrosanctus erat, Tac. A. 4, 36 fin.: SI QVID SACROSANCTVM EST, an old formula ap. Cic. Balb. 14, 33: in vastatione omnium tuas possessiones sacrosanctas futuras putas? id. Cat. 2, 8, 18: colonos etiam maritimos, qui sacrosanctam vacationem dicebantur habere, dare milites cogebant, Liv. 37, 38 Drak.: Oedipodis ossa, honore arae decorata, quasi sacrosancta, Val. Max. 5, 3 fin. —
- II Transf., in gen., most holy, most sacred, venerable (post-Aug.; freq. in the Christian writers): cujus (Rufi) mihi memoria sacrosancta est, Plin. Ep. 7, 11, 3; so, imago tua, Ap. Met. 5, 13, 6; ista civitas (Roma), id. ib. 11, 26, 10; contemplatio conspectus tui (sc. episcopi), Sid. Ep. 9, 10: de sacrosanctis ecclesiis, Cod. Just. 1, 2.
sacrōsānctus, a, um (sacer u. sanctus), I) unverletzlich, was man bei hoher Strafe nicht verletzen darf, hochheilig, possessiones, Cic.: v. den Volkstribunen, Liv.: u. so potestas (tribunorum plebis), Liv. – II) übtr., hochheilig = ehrwürdig, memoria alcis, Plin. ep.: imago (des Kupido), Apul.: ista civitas, v. Rom, Apul. – ➳ In der Tmesis sacroque sanctus, Plin. 7, 143.
mansere crura intacta ut mysterium adventus ejus in carne ~um et inviolabile omni malleo pravi dogmatis perduret
[qua mente ] Guillelmo ‥ cui te gentemque tuam ~o jurejurando subjecisti tua et lingua et manu
presertim cum a diebus regni ejus [sc. Willelmi ] pene cuncta que ab Anglis antiquitus quasi ~a celebrabantur, nunc vix postreme auctoritatis quorundam judicio habeantur
quasi aliquid ~um vitat dare pro victu nummum, ne debilitet numerum
iter arripuit per ~a limina ecclesiarum
quadam litterarum et virtutum premineatis auctoritate, ut apud barbaros quod discretio vestra dictaverit reputent ~um
nec tamen Aristotilem ubique bene aut sensisse aut dixisse protestor, ut ~um sit quicquid scripsit
violenter manus non tam venerabilibus aris quam flammis inferni ultricibus dignas in tali schema positi ~is Christi sacrificiis extensuri
~o abbati Aldhelmo ‥ Aediluualdus ‥ salutem(
mysterio sacraesanctae passionis illius baptismi aqua ablutus est
nato ‥ infante vocaverunt eum parentes ejus Atheluuoldum, cum ~o baptismate ablueretur
~am loquor Cantuariensem ecclesiam
~e Romane ac universalis ecclesie ‥ pontifici
jurans per sanctam et homousion Trinitatem, et per haec ~a Christi evangelia
tactis ~is evangeliis juramentum corporaliter prestitit
tactis ~is evangeliis corporale sacramentum prestiterunt
juro ad hoc per ~a †die [l. Dei ] evangelia per me corporaliter tacta ‥
ad ea de cetero inviolabiliter observanda uterque rex proceresque amborum tactis ~is evangeliis conjurantur
ambo reges ‥ ~is evangeliis ‥ solemniter juraverunt
de latice illo sacratissimo aliquantulum exhausit in quo ~a beati Cuthberti quondam lota fuisse cognovit
cogit enim nos, ex occasione collationis ‥ stylo alligare, quomodo in sacrum canonem, dum ~a celebramus intendimus
vir ejus ‥ eam fecit jurare, tactis ~is, quod totam terram ipsius ‥ beato Thome Martyri et conventui ecclesie Christi Cantuariensi assignaret
ego ‥ tactis ~is, juravi ‥
ad majorem hujus rei securitatem tactis ~is in plena curia abbatis juravi quod ‥
dominus rex, tactis ~is, corporale prestitit juramentum quod ‥
accusatus ‥ unum faciet sacramentum in propria persona pro se sc. quod immunis et innoxius est de malefacto ei imposito ‥ et ‘sic Deus illum adjuvet, et illa ~a’
săcrōsānctus, (11) a, um (sacer et sanctus), ¶ 1 déclaré inviolable, sacré : Cic. Balbo 33 ; Liv. 3, 55, 6 ; sacrosancta potestas Liv. 29, 20, 11, la puissance sacrée des tribuns ¶ 2 auguste, sacré : Plin. Min. Ep. 7, 11, 3.
- 1. gewijd, onschendbaar [potestas; possessiones];
- 2. (postklass.) (metaf.) zeer heilig, eerwaardig [memoria alcis].
sacrō-sānctus or sacrō sānctus
adj.,
- consecrated with religious ceremonies, most holy, sacred, inviolable: tribuni: sacrosanctum esse nihil potest, nisi quod populus sanxit: potestas (tribunorum), L.: si quid sacrosanctum est.