saltem

saltem, saved, save, at least, at the least, at all events, anyhow

saltem : (adv.), at any rate, at least, 1.557.

saltem (sometimes in MSS. saltim; cf. Aus. Ep. 7, 23; and Prisc. p. 1013 P.), adv. [old acc. form, from salvus, salus]. prop., saved, reserved (salvā re; compare Engl. save, except). It serves to point out that which still remains or holds good, in spite of or by way of exception to something opposed to it; and accordingly is used (like certe, II.) as a restrictive particle, at least, at the least, at all events, anyhow.

I Affirmatively (class.).
- A With a statement of the opposite: si illud non licet, Saltem hoc licebit, Ter. Eun. 640; Plaut. Capt. 3, 1, 26 (486): semper tu hoc facito cogites, tute uti sis optimus: Si id nequeas, saltem ut optimis sis proximus, id. Trin. 2, 4, 86 (487); cf. Quint. 10, 1, 127: saltem accurate, ut metui videar, si resciverim, Ter. And. 494: impetrabo, ut aliquot saltem nuptiis prodat dies, id. ib. 313: si alia membra vino madeant, cor sit saltem sobrium, Plaut. Truc. 4, 4, 2 (855): etsi istuc mihi acerbum'st ... saltem id volupe est, cum, etc., id. Mil. 4, 5, 12 (1211): quo provocati a me venire noluerunt, revocati saltem revertantur, Cic. Agr. 3, 1, 1: attrepidate saltem, nam vos approperare haud postulo, Plaut. Poen. 3, 1, 41 (544); cf.: vere nihil potes dicere: finge aliquid saltem commode, Cic. Rosc. Am. 19, 54; id. Fl. 13, 35: eripe mihi hunc dolorem aut minue saltem, id. Att. 9, 6, 5: neque iis (militibus) posse persuaderi, ut eum defendant aut sequantur saltem, * Caes. B. C. 1, 6; Quint. 6, 5, 1; Plaut. Merc. 3, 4, 52 (639): utinam quietis temporibus atque aliquo, si non bono, at saltem certo statu civitatis haec inter nos studia exercere possemus! Cic. Fam. 9, 8, 2; id. Pis. 11, 24.—In a question: quis ego sum saltem, si non sum Sosia? tell me, at least, who I am; then who am I, pray? Plaut. Am. 1, 2, 282 (744).—
- B Without mention of the opposite: istuc sapienter saltem fecit filius, Plaut. Bacch. 2, 3, 103 (337): saltem aliquem velim, qui mihi ex his locis viam monstret, id. Rud. 1, 3, 29 (213): saltem Pseudolum mihi dedas, id. Ps. 4, 7, 127 (1229): saltem aliquid de pondere detraxisset, Cic. Fin. 4, 20, 57: nunc saltem ad illos calculos revertamur, id. Att. 8, 12, 5: saltem tenet hoc nos, Hor. S. 1, 6, 44: ut opperiare hos sex dies saltem modo, Plaut. Ps. 1, 3, 87 (316); cf.: triduom hoc saltem, id. Truc. 4, 4, 21 (874): saltem tantisper, dum, etc., id. Rud. 4, 4, 146 (1190): antehac quidem sperare saltem licebat: nunc etiam id ereptum est, Cic. Fam. 12, 23, 3: at grammatici saltem omnes descendent, Quint. 1, 4, 7. This last mode of enunciation forms the transition to its use,
II With the negatives non, neque, to indicate that not even a single remaining thing specified holds good; and, consequently, = ne ... quidem, not at least, not even, nor even (so perh. only since the Aug. per.): ibi tribuni militum non praemunito vallo, non deorum saltem, si non hominum, memores, nec auspicato, etc. ... instruunt aciem, Liv. 5, 38; 2, 43, 8; 6, 2, 19; Quint. 10, 7, 20; Plin. Pan. 82, 1; Ap. Met. 7, 15, 18 al.; neque enim mihi illud saltem placet, quod, etc., Quint. 1, 1, 24; cf.: nec vero saltem iis sufficiat, etc., id. 10, 2, 15: non fratrem, non patruum saltem porta tenus obvium, Tac. A. 3, 5 fin.: nec deformitate istā saltem flumina carebant atque amnes, Plin. Pan. 82, 3: ut ipsum iter neque impervium neque saltem durum putent, Quint. 12, 11, 11: nec mihi statuta saltem cibaria praestabantur, Ap. Met. 7, 15, 18.—Cf. with vix: illud vix saltem praecipiendum videtur, ne, etc., Quint. 6, 4, 15.—After ne ... quidem: ut ne a sententiis quidem ac verbis saltem singulis possit separari, Quint. 6, 5, 1.

saltem, 1 saltim [CL] 1 (passing from a wider to a narrower or more practicable idea, w. the alternative either expressed or implicit; also freq. in expression of a minimum of attainment or quality) at (the very) least, at all events, anyhow; b (in apodosis of condition); c (w. condition). gloriosas ‥ passiones trium germanarum ‥ rusticis ~im [gl.: i. denique] scedarum apicibus caraxemus Aldh. VirgP 50 p. 305; modo ~em bene fecisti, licet sero Wulf. Æthelwold 33; 1070 dulcissimo patri W. L., quondam dulcissimus et utinam nunc ~em dulcis, quicquid ‥ honestius et melius Lanfr. Ep. 48 (61); quidlibet propositorum commode definire vel ~em describere J. Sal. Met. 862D; quoniam ad vivum venire noluisti, ~em ad mortuum venias animamque defuncti commendes Gir. GE II 27 p. 303; 1330 ex aquis marinis vel ~im ex fluminibus in mare fluentibus PQW 518a; 1362 licet ‥ vicarius ‥ incedere debet [l. debeat] in habitu honesto ad modum presbiterorum, †saltu [l. saltim] clauso ‥ quidam tamen ‥ incedunt in tunicis curtis ‥ ad modum armigerorum Fabr. York 242; c1460 videtur michi, salvo ~em vestro meliori judicio, quod ‥ Paston Let. 610. b omnia quae displicuerunt Deo et quae placuerunt aequali ~em [v. l. ~im] lance pendebantur, si non gratiora fuissent displicentia Gildas EB 21; quis eorum ‥ discipulum ‥ etsi non perpetua lepra ut Helisaeus, ~im expulsione multavit? Ib. 72; et, si non possunt virgineo flore pudicitiae, ~em expertae voluptatis jugi mortificatione Abbo Edm. 17. c ‘angelus’ est nomen mere absolutum, ~em si non sit nomen officii Ockham Summa I 10. 2 (in expression of maximum of attainment or quality w. implication of maximum not having been, or not to be, reached) even, so much as. b (esp. in neg. or quasi-neg. sentence, not) even, (not even) so much as. quod sequitur ‥ quis eorum uno ~im [v. l. ~em] die potest implere? Gildas EB 93; quis ‥ ex nobis hoc aliquando inesse sibi ~em optavit? Ib. 108. b deinde ‥ extimplo nec ~im vestigia fumi ‥ videntes, et agnoscentes se inlusos esse ‥ per fantasiam diaboli V. Cuthb. II 6; neque aliquis pro eo vel missas facere ‥ vel ~im orare praesumebat Bede HE V 14 p. 314; 799 ideo nidus paternus non visitatur, nec ~im columba pedibus ‥ legatis adfert litterulas Alcuin Ep. 175; hunc tamen favor humanus pro bonis ‥ operibus non attraxit, nec conscientie puritatem ~im leviter attaminavit V. Neot. A 2; licet enim viri perfecti absque omni sorde ~em vite in supremo comprobentur, quippe sine dilatione celorum secreta quo sordibus non pertingitur penetrantes Pull. CM 200.

…animo misera dico quam ioco Rem voluisti a me tandem quin perfeceris Ego impetrare nequeo hoc abs te, biduum Saltem ut concedas solum Siquidem biduum ; Verum ne fiant isti viginti dies. Profecto non plus biduum, aut Aut…

Terence, Eunuchus
…insidiae clariores hac luce fuerint, tum denique obsecrabo obtestaborque vos, iudices, si cetera amisimus, hoc nobis saltem ut relinquatur, vitam ab inimicorum audacia telisque ut impune liceat defendere. sed ante quam ad eam orationem venio…

Cicero, pro Milone
…sed ut ais pressius ; nam Antipatrum reprensum quod diceret consentaneum esse ei qui adfirmaret nihil posse conprendi id ipsum saltem dicere posse conprendi. quod ipsi Antiocho pingue videbatur et sibi ipsum contrarium ; non enim potest convenienter dici nihil…

M. Tullius Cicero, Lucullus
…; civilis enim dissensionis et seu amentiae seu fati seu calamitatis non est iste molestus exitus, in quo reliquos saltem civis incolumis licet conservare. Verres, ille vetus proditor consulis, translator quaesturae, aversor pecuniae publicae, tantum…

Cicero, in Verrem
…causam sustineat, haec ipsi praestare debemus. atque utinam quietis temporibus atque aliquo, si non bono, at saltem certo statu civitatis haec inter nos studia exercere possemus quamquam tum quidem vel aliae quaepiam rationes honestas nobis et curas…

Cicero, Epistulae ad Familiares
…te parum optimatem esse, parum diligenter quid optimum sit eligas. quod si totum tibi persuadere non possum, saltem, dum quid de Hispaniis agamus scitur, exspecta ; quas tibi nuntio adventu Caesaris fore nostras. quam isti…

Cicero, Epistulae ad Familiares
…nunc, si videtur eis, in meam contionem prodeant et, quo provocati a me venire noluerunt, revocati saltem revertantur. video quosdam, Quirites, strepitu significare nescio quid et non eosdem voltus quos proxima mea contione praebuerunt…

Cicero, de Lege Agraria
…, tanto scelere tantaque intemperantia fuisti ut ne unam quidem horam interesse paterere inter meam pestem et tuam praedam, saltem dum conticisceret illa lamentatio et gemitus urbis nondum palam factum erat occidisse rem publicam, cum tibi arbitria funeris solvebantur…

Cicero, post Reditum in Senatu
…memini quid mihi tum suaseris per Theophanem, per Culleonem, idque saepe ingemiscens sum recordatus. qua re nunc saltem ad illos calculos revertamur quos tum abiecimus, ut non solum gloriosis consiliis utamur sed etiam paulo salubrioribus. sed…

Cicero, Epistulae ad Atticum
…negaret esse, quam illi, qui ea bona esse dicebant. quid igitur voluit sibi, qui illa mutaverit saltem aliquid de pondere detraxisset et paulo minoris aestimavisset ea quam Peripatetici, ut sentire quoque aliud, non solum dicere…

M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum

Frequency

1751st

most frequent word

Most used by

Apuleius
Augustine, Saint
Sidonius Apollinaris
Statius, P. Papinius
Plautus

Collocations

meus 44
ne 36
tuus 32
nunc 32
per 30
video 28
quidem 27
tamen 26
tantus 26
aliquis 24

saltem

Saved

Recent