sapo
- soap, Plin. 28, 12, 51, § 191; Mart. 14, 26 in lemm.; Ser. Samm. 11, 157.
in iiij libris et dimidia de sepone
Willelmus ‥ habet in foro ista vendenda ante se ‥ ~onem [(gl.: ] et specula et rasoriasavoun ,savon ,sope
sapa,savoyne
fiat ruptorium cum ~one communi mixto cum modica calce
~o fit de forti lexivia et quacunque pinguedine. ~onis multe sunt species
sape , migma, smigma, ~o
accipe hic modo aquam et ~onem et ita lava manus tuas, et postea terge te cum lintheo nostro
infectio non recedit per ablutionem cum ~one
in ~one et in medulla fabe et in consimilibus que omnia sordes faciei et totius corporis mundificant et depurant
postquam inunxerit eum, abluet manus suas sacerdos, accepto prius sale aut ca[n ]tabro aut ~one
[capilli ] nigrantur ‥ hoc modo: uncia una litargivi boni miscatur cum ‥ tanto ~one Sarracenico ‥ ~o Gallicus fit ex duabus partibus capitelli facti de cinere palee et fabarum et calce viva et tertia parte sepi arietini
[~o ] spatareuticus magis valet contra serpiginem et impetiginem cum pulvere auripigmenti precedente lotura cum aqua calida
pro ij libris ~onis Hispani emptis ad opus domini et sororis sue et Britonis viij d.
[magdaleo ] fit similiter de ~one Ispanico ligata parte inferiori cum filo forti ‥ de ~one Judaico fiat suppositorium
~o spatareuticus vel spatareutus sic dicitur eo quod sic incidit ut spata i. ‘ensis’ ‥ ~o Judaicus, i. ~o mollis, ~o Gallicus idem
cum ipsi centum et viginti et quatuor cistas cum ~one albo in certis galeis de Vinecia carcari fecissent
~o alius Saracenicus, alius speracereutus, et Judeicus quo Judei sericum lavant, alius Gallicus, G.savoine , A.sope
expensa molendini: ‥ in sepo et †sapona [MS: sapon’ ], x d. ob.
Seifa, quam glossæ interpretantur
Nitrosos illos factitios globos, quibus velaminum sordes expurgantur,Horatianus lib. 1. Rerum Medicar. cap. 3 :Saponem Galli vocant.
GallicoPlinius lib. 28. cap. 12. aitSapone caput lavabis.
Gallossapone capillos rutilasse, ut et Martialis lib. 14. Epigr. 26 :
Caustica Theutonicos, accendit spuma capillos.
Constantinus senior.... diadema capiti suo propter refluentes de fronte propria capillos (pro qua re Saponis ejusdem cognominis odorata confectio est) quo constringerentur, invenit.
Saponem et uncturamMonachis dari ad ungendos calceos docent Additio 1. Ludovici Pii, et Vinea Benedictina. Hinc non semel Monachis ipsis in reditum assignatum habent veteres Chartæ. Charta Ludovici Pii, apud Doubletum pag. 740 :
Item Saponem de ipsis villis persolvi, ut habetur constitutum. Viginti modia Saponis,in Charta Caroli C. pro Monasterio Sangermanensi apud Mabillonium tom. 4. SS. Ord. S. Benedicti pag. 119. Alias vide apud eumdem Doubletum pag. 740. 793. Adde etiam Fortunatum in Vita S. Radegundis.
Aucellatores, Saponarios, siceratores, id est, qui cervisiam conficiunt, etc.
Gutta primaUbi Glossæ MSS. :Saponariæ trita et supposita satis bene operatur et curat.
SAPOPliny (Plin. Nat.18.191) mentions this as a Gallic invention; it was not, however, our soap, but a sort of pomade or wash ( duobus modis spissus ac liquidus), made of fat and ashes, and used to give a golden tint to the hair. Pliny adds that it was used in Germany, and even more by men than women of that country (cf. Tac. Hist. 4.61; Juven. 13.161, and Mayor ad loc.). In fact, most other writers seem to connect it rather with the Germans than the Gauls: Martial calls it spuma Batava (8.33 = caustica spuma, 14.26) and Mattiacae pilae, i. e. balls of this composition from Mattiacum in Germany (14.27). Ovid speaks of Germanae herbae for dyeing the hair, where the word herbae may be applied in ignorance of the materials used to make the dye. The flavus cinis, of which Servius (ad Aen. 4.698) says that Cato makes mention, is probably this sapo. For the equivalents to our soap used by Greeks and Romans, see FULLOVol. 1. p. 161. (Becker-Göll, Gallus, 3.161; Marquardt, Privatleben, 787; Blümner, Technologie, 1.161.)
[G.E.M](σάπων). A Keltic word, the original of our “soap,” though it denoted not a detergent, but a sort of pomade used for colouring the hair a light brown. It was made with goat's tallow and ashes, and was sold in balls, in which form it was imported by the Romans from Germany and Gaul, and used to bleach the hair (Pliny H. N. xviii. 191; Mart.viii. 33, 20; xiv. 26); Beckmann, History of Inventions, ii. p. 92 (London, 1846); and Blümner, Technologie, i. 161.