sarcio
sarcio, to patch, botch, mend, repair, restore, make good
sarcĭo, sarsi, sartum, 4, v. a. [etym. dub.; cf. Gr. ῥάπτω], to patch, botch, mend, repair, restore, etc.: sarcire est integrum facere, Paul. ex Fest. s. v. sarte, p. 323 Müll. (class.; cf.: renovo, instauro, redintegro).
- I Lit.: funes veteres, centones, cuculiones, Cato R. R. 2, 3; cf.: in vestimento sartum quod comprehensum, Varr. L. L. 6, § 64 Müll.: corbulas, Cato R. R. 23, 1; 31, 1: dolia, id. ib. 39, 1 sq.; Plin. 18, 26, 64, § 236: aedes, Plaut. Most. 1, 2, 68 (151); 1, 2, 34 (117): seminaria, Plin. 18, 26, 65, § 243: rupta intestina, id. 28, 14, 58, § 210: perniones rimasque pedum, id. 28, 16, 62, § 221.—Poet.: generis (apum) lapsi ruinas, Verg. G. 4, 249. —Transf.: sartum vulnus, healed, Scrib. Comp. 206.—
- II Trop., to make good, make amends for; to correct, repair: detrimentum in bello acceptum, Caes. B. G. 6, 1; so, acceptum detrimentum, id. B. C. 1, 45; 3, 67: acceptum incommodum virtute, id. ib. 3, 73: damna, Cic. Fam. 1, 9, 5; Liv. 9, 23; Col. 9, 15, 3; cf.: sarcito in XII. Servius Sulpicius ait significare damnum solvito, praestato, Fest. p. 322 Müll.: injuriam, Cic. Phil. 9, 4, 8: tantum studium infamiae sarciendae, Caes. B. C. 3, 74: usuram longi temporis, to restore, Cic. Fam. 3, 1, 1: an male sarta Gratia nequicquam coit et rescinditur? Hor. Ep. 1, 3, 31.
- —Hence, sartus, a, um, P. a., mended, repaired, put in order, only in the phrase sartus tectus, adj.; or more freq. subst. in the neutr. plur. sarta tecta, buildings in good repair: sarte ponebant pro integre. Ob quam causam opera publica, quae locantur, ut integra praestentur, sarta tecta vocantur, Fest. p. 322 Müll.; cf. Charis. p. 195 fin., and Inscr. Orell. 2488: cum consules aedes sacras locavissent neque potuissent omnia sarta tecta exigere...factum est senatus consultum: quibus de sartis tectis cognitum non esset... Quaesivit quis aedem Castoris sartam tectam deberet tradere... Monumentum quamvis sartum tectum integrumque esset, etc., Cic. Verr. 2, 1, 50, § 130 sq.; so, sarta tecta, id. ib. 2, 1, 40, § 103; 2, 1, 49, § 128 Zumpt N. cr.; 2, 1, 51, § 136; Liv. 42, 3; Dig. 1, 16, 7; 7, 1, 7; 7, 8, 18; cf.: sarta tecta aedium sacrarum, Cic. Fam. 13, 11, 1; Vulg. 4 Reg. 12, 5; ib. 2 Par. 24, 5.—
- 2 Trop.: sarta tecta tua praecepta usque habui mea modestia, Plaut. Trin. 2, 2, 36 (311): hoc mihi da, ut M'. Curium sartum et tectum, ut aiunt, ab omnique incommodo sincerum integrumque conserves, Cic. Fam. 13, 50, 2.—Hence, adv.: sartē pro integre... Porphyrio ex Verrio et Festo in Auguralibus, inquit, libris ita est: sane sarteque, Charis. p. 195 fin.; 196 init. P.; cf. supra the pass. from Fest.<
sarcio, sarsī, sartum, īre (Wz. sark, flechten, zusammenschnüren, griech. ἕρκος, Gehege, Schutz), flicken, ausbessern, wiederherstellen, wieder zurechtmachen (vgl. Charis. 220, 27. Paul. ex Fest. 323, 4), I) eig.: funes veteres, Cato: tunicam, Iuven.: vestimenta, Gaius inst.: aedes suas, Plaut.: dolia quassa, Plin.: pedamenta, Colum.: fragmenta crystalli, Plin.: seminaria, Plin.: rimas pedum, heilen, Plin.: so auch rupta intestina, Plin.: vulnus sartum, Scrib. – II) übtr., ersetzen, wieder einbringen, wieder gutmachen, damnum, Liv.: detrimentum, Caes.: iniuriam, Cic.: ruinas generis lapsi (apum), Verg.: temporis longam usuram, quā caruimus, sarciam, Cic.: gratia male sarta, nicht recht wiederhergestellte Freundschaft, Hor. – ➳ Perf. sarcii, wov. sarciit, Paul. dig. 39, 2, 22: sarcivi, Prob. cath. (IV) 35, 34 (ohne Beleg).
Partiz. sartus, a, um, in der bes. Verbndg. sartus et tectus u. häufiger asyndet. sartus tectus, im guten Stande, a) eig. v. Gebäuden, gut ausgebessert, -gebaut od. gedeckt, im baulichen Stande, aedem Castoris sartam tectam tradere, Cic.: monumentum quamvis sartum tectum integrumque esset, Cic.: Chelidon in his sartis tectis (in solchen Bauangelegenheiten) dominata est, Cic.: u. so in sartis tectis quo modo se gesserit, Cic.: sarta tecta exigere, darauf sehen, daß alles wohlgebaut, -ausgebessert, im guten Stande sei, Cic.: omnia sarta tecta exigere, Cic.: sarta tecta exigere sacris publicis (Dat.), in baulichem Stande, in Dach u. Fach erhalten, Liv.: sarta tecta acriter et cum summa fide exigere, Liv.: sarta tecta aedium sacrarum locorumque communium tueri, Cic.: instaurare sarta tecta domus od. templi, das Haus od. den Tempel in baulichen Stand setzen, Vulg. – b) bildl., in gutem Stande, wohl verwahrt, sarta tecta tua praecepta habui, habe in Ehren gehalten, wie ein Evangelium gehalten, Plaut. trin. 317: M2. Curium sartum et tectum (bei heiler Haut), ut aiunt, ab omnique incommodo, detrimento, molestia sincerum integrumque conserves, Cic. ep. 13, 50, 2.
Partiz. sartus, a, um, in der bes. Verbndg. sartus et tectus u. häufiger asyndet. sartus tectus, im guten Stande, a) eig. v. Gebäuden, gut ausgebessert, -gebaut od. gedeckt, im baulichen Stande, aedem Castoris sartam tectam tradere, Cic.: monumentum quamvis sartum tectum integrumque esset, Cic.: Chelidon in his sartis tectis (in solchen Bauangelegenheiten) dominata est, Cic.: u. so in sartis tectis quo modo se gesserit, Cic.: sarta tecta exigere, darauf sehen, daß alles wohlgebaut, -ausgebessert, im guten Stande sei, Cic.: omnia sarta tecta exigere, Cic.: sarta tecta exigere sacris publicis (Dat.), in baulichem Stande, in Dach u. Fach erhalten, Liv.: sarta tecta acriter et cum summa fide exigere, Liv.: sarta tecta aedium sacrarum locorumque communium tueri, Cic.: instaurare sarta tecta domus od. templi, das Haus od. den Tempel in baulichen Stand setzen, Vulg. – b) bildl., in gutem Stande, wohl verwahrt, sarta tecta tua praecepta habui, habe in Ehren gehalten, wie ein Evangelium gehalten, Plaut. trin. 317: M2. Curium sartum et tectum (bei heiler Haut), ut aiunt, ab omnique incommodo, detrimento, molestia sincerum integrumque conserves, Cic. ep. 13, 50, 2.
sarcĭō, (12) sarsī, sartum, īre, tr., raccommoder, ravauder, rapiécer, réparer : Cato Agr. 2, 3 ; 23, 1 ; 31, 1 ; 39, 1 ; Plin. 18, 236 ; Virg. G. 4, 249 || [fig.] infamiam Cæs. C. 3, 74, 1, réparer une perte de lʼhonneur ; detrimentum Cæs. G. 6, 1, 3, réparer un dommage, cf. Cic. Fam. 1, 9, 5 ; Phil. 9, 8 || v. le part. sartus, a, um.
- 1. (pre- en postklass.) oplappen, repareren [tunicam; aedes suas];
- 2. (metaf.) herstellen, goedmaken [detrimentum; damna praedā; iniuriam]; / p. adj. sartus, a, um in de comb. sartus (et) tectus (a) ‘opgeknapt en voorzien v.e. stevig dak’, in goede staat [monumentum]; ➤ sarta tecta exigere bouwtechnische aspecten onder de loep nemen; aedem Castoris sartam tectam tradere; (b) (metaf.) in een goede positie; ➤ sarta tecta praecepta habere in ere houden.
sarciō sarsī, sartus, īre
- SAR-, to patch, botch, mend, repair, restore, make good: generis (apum) lapsi ruinas, V.—Fig., to make good, make amends for, make compensation for, correct, repair: si quid esset in bello detrimenti acceptum, Cs.: acceptum incommodum virtute, Cs.: iniuriam: longi temporis usuram, restore: male sarta Gratia, H.