schema
- I In gen., a shape, figure, form, fashion, manner, posture, attitude, etc. (so mostly ante-class.; not in Cic.).
- α Fem.: quod processi huc cum servili schemā, Plaut. Am. prol. 117; cf.Caecil. ap. Prisc. p. 679 P.: Tiara ut lepidam lepide condecorat schemam, Plaut. Pers. 4, 2, 2 (463) Ritschl; cf. Prisc. l. l.; alsoPompon. ap. Non. 225, 1: exemplar imperatae schemae, Suet. Tib. 43.—
- β Neutr.: pergite thyrsigerae Bacchae modo Bacchico cum schemate, Naev. ap. Non. 225, 2: schema antiquom retinere, Lucil. ib. 225, 3: Aristippus naufragio cum ejectus ad Rhodiensium litus animadvertisset geometrica schemata descripta, Vitr. 6 praef.: vasa schematibus libidinosissimis inquinata, Lampr. Heliog. 19.—
- II In partic., as in rhet., a figure of speech, rhetorical figure (pure Lat. figura; freq. in Quint.; in Cic. written as Greek), Sen. Contr. 1, praef. § 23 sq.; 1, 1, 25; Quint. 9, 1, 1 sq.; and repeatedly in the first three chapters of the ninth book; cf. also id. 1, 5, 52 sq.; 4, 1, 49; 4, 5, 4; 5, 10, 70.—
- b In geometry, a figure, outline: geometrica schemata, Vitr. 6, praef. 1: sphaeroides, id. 8, 6, 3 et saep.
monachici habitus ‥ amictum, sine cujus ~ate nullum ante sua tempora eandem sedem [sc. archiepisc. ] impune didicerat conscendisse
mater ‥ ad ultimum prope finem suum seculare scema reliquit et ‥ sacrum velamen cum devotione accepit
abbas ‥ prelati scemate deposito iter arripuit laboriosum
cui [sc. regi ] cancellarius ~ata quedam risibilia quibus tunc indutus [v. l. inductus ] subridendo ostendens
hoc militari ~ate ‥ induitur
sacrum quod diximus ~a deposuit
monachile scema subiit
monachili ~ate indutum
in monte Cassino ~a monasticum ‥ perseverat
Hubba ‥ omnes sancte religionis ~ate vestitos manu sua interfecit
qui te hujus sanctae religionis habitu et scemate sanctissimi Benedicti abbatis indui voluit(
subiit hoc scemate templum
curie solennes et ornatus regii scematis ‥ prorsus evanuerant
Cimothea ornata dea interpretatur. cema enim ornatus, theos deus dicitur
nummus est omnium largitor scematum
mors equat inopem felici Dario, / nec defert scemati
ave, virgo, scema poli
tunicam ~ate parvam sed virtute maximam
si forte tumeas hoc aposcemate, / pro rerum copia, pro vestis scemate
telas ‥ pannorum ‥ ubique fideliter eque contextas sine quocunque fuco vel superinduccione fallaci fieri statuit, alterius cematis inventas ‥ a regiis sanxit ministris comburi
patriae ingerunt ‥ manus ‥ flammis inferni ultricibus dignas in tali ~a positi sacrosanctis Christi sacrificiis extensuri
nebulosus illusor agnitus est velut umbra nigerrima in predicto scemate confusus abscedere
qui enim in nocte cum tanto scemate apparuit qualis videndus est in gloria quoquo modo innotuit
corporale et visibile corporis ~a ut jam descripsimus sic erat
exteriori quoque scemate conformis, immo forma factus gregis
nobis jam novo immortali et incorruptibili ~ate indutis
ecclesia vili facta ~ate sed coelesti praedita virtute
imago pontificali scemate facta
aecclesiam quae modo pulcherrima clarescit scemate jam nempe preparata enituit ‥ dedicavit
deinde scemate condecenti ‥ regularem future congregacioni monachorum construxit cenobium
composici[onis scem ]ate pulcro
quatenus ille ad divinum cultum quandam stolam sibi diversis formularum scematibus ipse praepingeret
volubile scema,sinewealt gesceap
ut ‥ ad idololatriam milites facilius assuescerent studuit ad priscum ~a reformare illud signum sublimius ‥ quod Constantinus in formam crucis mutaverat
aulam quadranguli scemate [] factam : τετραγώνου σχήματι Joseph. AJ VIII. 96
trina porticu in crucis scemate amplificavit
aecclesiam tereti edificavit scemate, Aquensem basilicam pro modo imitatus suo
super ipsius ecclesie turrim, que ex miro cemate, stupendoque ingeniosi laboris artificio fuit ex antiquo constructa
eodem scemate factus est paries aquilonaris
factis scematibus crucis, inimicus disparuit
a figure ‥ ymago, scema, tipus
rex ‥ et consiliarii, aliud ~a excogitantes
quid si alio verborum ~ate id ipsum modo figuratum est?
dilectionis virtutem more suo ‥ voluit commendare, idque novo et peregrino nimis verborum ~ate, in parabola viz. mortis
o quicumque legis divine scemata legis(
eximius doctor P[(etrus ] Manducator in uno scemate sermonis hec epigramata profert
constituit, ut adolescentes ‥ scemata sine morsu dicerent
ego ‥ et heredes mei totum predictum mesuagium ‥ prefato Ricardo, heredibus et assignatis suis in scema predicta ‥ warantizabimus imperpetuum
nos ‥ predictum mesuagium cum suis pertinenciis in scema predicta contra omnes gentes ‥ defendemus(
praedicator ‥ Romanis concatenato scemate scribens
solet aliquotiens in scripturis ordo verborum causa decoris aliter quam vulgaris via dicendi habet figuratus inveniri. quod grammatici Graece ~a vocant
proceram hujusce texturae seriem, †crisidineo [l. chrysendeto ] ~ate ac biformi renitentis electri colore gemmatim disserere gestiebam
in sensu et sententia ~a, id est delectabilis ornatus
video te ‥ sententias non attendere sed expectare scemata
adeo ‥ hoc verborum ornatu [i. e. ] ‥ utuntur, ut ‥ nullum nisi ‥ agreste censeatur eloquium, si non ~atis hujus lima plene fuerit expolitumalliteration
hoc ~a [syllepsis ] late patet
in barbarismis, in soloecismis, in tropis et ~atibus
unde juxta hec tria genera figurarum iij sunt in sermone, methaplasmus, scema et tropus, et vicia similiter hiis opposita, barbarismus, soloecismus et rudis transumpcio
quod metaplasmus excusat barbarismum, qui est vitium dictionis, scema soloecismum, qui est vitium orationis
exameter versus dactilicus per quot species variari decernitur? — quantum metrica ratio declarat, xxxij scemata habet. has scematum species per ordinem apertius explana!
scema locutionis,sprecewise
si quibus areolis, quo scemate curat, et hortos / ars operalis eos qua ratione serit / ‥ / si tibi, Petre, loquar ‥
deliberans secum quod viderat diffiteri, quo hujus ~ate judicii, quid spirituale sensisset ‥ manifestius potuisset agnosci
rerum plurium typum gerit serpens, secundum diversarum naturarum ~ata
papa ‥ assumens que non erant ejus, aurum viz. ‥ non viduis et orphanis, sed militibus ‥ illud erogare curavit, contra scema quorundam cardinalium
Dei filius in beata Virgine, licet ipsa de sacerdotali et regali ~ate duxisset originem
sanctus ac venerabilis abbas Fechinus nobili parentum scemate illustris ‥ editus(
➳ dat. et abl. pl. schematis et schemasin, Varro et Plin. d. Char. 53, 18.
- 1. figuur, houding, positie, stand, ihb. van dansers;
- 2. kleding, kledij;
- 3. retorische figuur; indirecte manier v. uitdrukken.
-
…quia non tantum per communicationem fieri solet, παράδοξον alii nominarunt, id est inopinatum. illis non accedo qui schema esse existimant etiam, si quid nobis ipsis dicamus inexspectatum accidisse, ut Pollio, nunquam fore credidi, iudices…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…περιόδῳ sed haec initia sententiarum sunt pater hic tuus patrem nunc appellas patris tui filius es fit casibus modo hoc schema, quod πολύπτωτον vocant. constat aliis etiam modis, ut pro Cluentio quod autem tempus veneni dandi illo die…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…transitionem, occultationem, praeterea sententiam, membrum, articulos, interpretationem, conclusionem. quorum priora alterius generis sunt schemata, sequentia schemata omnino non sunt. item Rutilius praeter ea, quae apud alios quoque sunt, παρομολογίαν ,…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…habebit aliquam rationem, ut docebimus eo, quem paulo ante promisimus, loco. sed id quoque, quod schema vocatur, si ab aliquo per imprudentiam factum erit, soloecismi vitio non carebit. in eadem specie sunt sed…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…quod vero schema est ad propositum subiecta ratio, quod Rutilius αἰτιολογίαν vocat nam de illo dubitari possit, an schema sit distributis subiecta ratio, quod apud eundem primo loco positum est. προσαπόδοσιν dicit, quae, ut maxime…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…electum idem efficiat, quale est, philosophandum est, etiamsi non est philosophandum. et illud vulgatum, quo schema, si intelligitur quo, si non intelligitur et, mentietur in tormentis, qui dolorem pati potest ; mentietur…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…non vini, et huic non hunc adulari iam dicitur et mille alia ; utinamque non peiora vincant. verum schemata λέξεως duorum sunt generum alterum loquendi rationem vocant, alterum maxime collocatione exquisitum est. quorum tametsi utrumque convenit orationi…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…mouerunt et in iisdem desinunt quis eos postulavit Appius. Quis produxit Appius. quanquam hoc exemplum ad aliud quoque schema pertinet, cuius et initia inter se et fines iidem sunt, quis et quis, Appius et Appius .…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…circinique conlocatum centrum in umbilico eius, circumagendo rotundationem utrarumque manuum et pedum digiti linea tangentur. non minus quemadmodum schema rotundationis in corpore efficitur, item quadrata designatio in eo invenietur. nam si a pedibus imis ad summum caput…
Vitruvius, de Architectura
-
…parietis basilicae conlocata spectans medium forum et aedem Iovis. Item tribunal, quod est in ea aede, hemicycli schematis minoris curvatura formatum ; eius autem hemicycli in fronte est intervallum pedes XLVI, introrsus curvatura pedes XV, uti…
Vitruvius, de Architectura