scholasticus
scholasticus, of a school, scholastic
schŏlastĭcus, a, um.
- Adj. = σχολαστικός, of or belonging to a school, scholastic (post-Aug., and in gen. referring to the schools of rhetoric): controversiae, Quint. 4, 2, 92; 4, 2, 97; Tac. Or. 14 fin.: materia, Quint. 11, 1, 82: declamationes, Gell. 15, 1, 1: scholasticae atque umbraticae litterae, Plin. Ep. 9, 2, 3: lex, id. ib. 2, 20, 9.— As subst.: schŏlastĭca, ōrum, n. plur., school-exercises: in scholasticis nonnumquam evenit, ut pro narratione sit propositio, Quint. 4, 2, 30; 7, 1, 14.—
- II Subst.: schŏlastĭcus, i, m., one who teaches or studies rhetoric, a lecturer in the schools, a rhetorician (opp. to a public orator): (Isaeus rhetor) annum sexagesimum excessit et adhuc scholasticus tantum est, etc., Plin. Ep. 2, 3, 5 sq.; cf.: nunc adulescentuli nostri deducuntur in scenas scholasticorum qui rhetores vocantur, quos, etc., Tac. Or. 35; 26 fin.; Suet. Rhet. 6; Quint. 12, 11, 16; Petr. 6: contentis scholasticorum clamoribus, i. e. with the applause of the scholars, Tac. Or. 15.—Of rhetoricians, who, on account of their knowledge of law, acted as pleaders or advocates in lawsuits, Cod. Th. 8, 10, 2; Aug. Tract. in Joann. 7.—As a term of reproach, a pedant: heus tu scholastice, Ap. Met. 2, 10, 6; Petr. 61, 4.—
- B In gen., a man of learning, a scholar, Alex. Aur. ap. Capit. Maxim. jun. 3; Veg. 4, prooem. § 2; Hier. Vir. Ill. 99 al.—Of a grammarian, Verg. Cat. 7, 4.—Hence, adv.: schŏlastĭcē, rhetorically, Sulp.Sev. Dial. 1, 4.
scholasticus (scolasticus), a, um (σχολαστικός), zur Schule-, bes. zum Studium der Beredsamkeit gehörig, rhetorisch, I) adi.: lex, in der Schule gebräuchliches, Plin. ep.: materia, Quint.: controversia, in den Rhetorenschulen verhandelt, Quint.: declamatio, Gell.: pragmata schol. (Ggstz. negotia forensia), Iul. Vict. art. rhet. 3. § 4. p. 202, 3 B. – II) subst. A) scholastica, ōrum, n., in den Rhetorenschulen vorgenommene Redeübungen (declamationes) od. Streitfragen (controversiae), Schulvorträge, Sen. rhet. u. Quint.; vgl. Spalding Quint. 4, 2, 30. – B) scholasticus, ī, m., 1) der Schüler, Student, bes. der Beredsamkeit, Varro fr., Quint. u.a. – 2) der Lehrer, Gelehrte, a) der Lehrer der Beredsamkeit, der Professor, der sich mit der Beredsamkeit nicht vor Gericht, sondern bloß zur Übung beschäftigt, Schulredner, Rhetor, Suet. u.a.: dah. als Schimpfwort, der Schulfuchs, Pedant, Geck, Petron. 61, 4 u.a. Apul. met. 2, 10. – b) übh. der Gelehrte, Veget. mul. 4. prol. 2. Hieron. u.a.: so von einem Grammatiker, Verg. cat. 7, 4.
in Aegypto ~um studium primo institutum est ‥ licet Noe et filii ejus docuerunt Chaldaeos ‥ tamen non fuit studium more ~o
gradui scolastico supradicto(
non insuavis est haec philosophia ~a
vitans morem Thomisticum et ~um sequitur simplicitatem Evangelicam(
exquisitiores eruditionis scolasticae libellos
digesta ‥ ~o dictamine scripta
hoc autem secundo modo utuntur hoc nomine ‘Trinitas’ in exercitio scolastico
in disputationibus tamen scolasticis indistincte utimur his nominibus
labor ~us otium est, sed otium negotiosum
ceteris exercitiis ~e discipline
in historiis scolasticis legitur
in ‥ ~i profectus augmentum relevare ‥ cupiebat
scolastica dogmata cum ceteris actibus continue exercentur ad sciencie incrementum
miror ‥ quare in interlineari scolastica exponenti locum illum ‥ habeatur super hoc vocabulum ‘ire’, ‘prescite’
~a Historia
[documenta ] limpida discipulus scripsit scolasticus astu
qui construi possint viri scolastici sive philosophi ‥ ad presens autem de instructione scolasticorum procedendum est, sc. qualiter scolares debent discere et qualiter doctores debent eos docere
erat ‥ vir ~us ‥ literarum scientia profundissime imbutus
scolastica et acutissima argumentatio ista
plurima copioso, sed non scolastico, sermone sanctorum patrum exempla praefatus
admirari satis nequeo ‥ nostri evi ~os, ut vocant, theologos, qui ecclesiasticos ‥ jure divino ‥ immunes esse asserunt
cum ‥ scolastici currum vidissent, unus ex eis exiliens, abjectis armis, termovelam aperuit(
scolasticus quidam de genere Scottorum, doctus ‥ vir studio litterarum
ut scolastici floribus fulcirent eum
[historie ] per Epiphanum scolasticum a Greco in Latinum translate
unde celestis scolasticus nos docuit ut conditionem cum judice faciamus
concertacioni ‥ que inter ~os versabatur
injuriatur igitur ecclesia Avinionica ~is et aliis incutiendo timorem
ego Aldhelmus scolasticus archiepiscopi Theodori hanc cartulam dictitans ‥ scribere jussi
cum se sequentibus scolasticis
dividere poterant inter se ‥ duos versus scolasticorum
pro exhibicione scolasticorum reverendi ‥ domini Johannis Morton ‥ archipresulis
jusjurandam [sic ] certis ~is et oppidanis ad pacem ‥ publicam tuendam exigerent ‥ fuit tempus cum oppidani nostri, metu ~orum se probe in officio continerent
presidens et septem seniores dicti collegii ‥ faciant ‥ statuta ‥ tangencia gubernacionem ‥ pedagogi et subpedagogi ac ~orum schole predicte
Ricardus Pate ‥ edificavit ‥ quandam domum in Cheltenham ‥ satis amplam ‥ tam pro ~is ibidem instituendis ‥ quam pro mansione ludimagistri
[Saturnus ] omnibus ‥ inimicus, vix etiam suis scolasticis parcit. ‥ Mars ferox, naturaque indomitus, omnes preter scolasticos suos persequitur
scolasticus, vel cliens,scolman
scolasticus,scolman
virguncula quaedam / quae proprium ex Scōla sumpsit Scōlastica nomen
ego Henricus ‥ et Scolastica uxor mea et heredes mei
in die sancte ~e virginis
1 schŏlastĭcus, (14) a, um (σχολαστικός), dʼécole : Plin. Min. Ep. 9, 2, 3 ; Quint. 4, 2, 92, etc.
2 schŏlastĭcus, (13) ī, m. , ¶ 1 déclamateur, rhéteur : Suet. Rhet. 6 ; Tac. D. 35 ¶ 2 lettré, savant, érudit ; grammairien : Veg. Mul. 4, pr. 2 ; Hier. Vir. ill. 99 ; Virg. Catal. 5, 4 ¶ 3 avocat [consultant] : Cod. Th. 8, 10, 2 ¶ 4 étudiant, écolier : Plin. Min. Ep. 2, 3, 5.
- 1. van een school, school- [lex];
- 2. retorisch;
- 3. (Laatl.) geleerd; II. subst. ī m
- 1. leraar retorica, retor;
- 2. geleerde, grammaticus;
- 3. scholier, student ihb. in de retorica.
CumScholastici solum proprie et primitus dicantur ii, qui adhuc in schola sunt, omnes tamen qui in literis vivunt, nomen hoc usurpant.
Optamus enim vos, sicut decet Ecclesiæ milites, et interius devotos, et exterius doctos castosque bene vivendo, etScholasticos bene loquendo.
UtS. Hieronymus in Catalogo Scriptor. Ecclesiast. :Scholastici ac diserti haberentur.
Serapion, ob elegantiam ingenii, cognomenAmalarius Episcopus Trevirensis apud Browerum lib. 8. Annal. Trevir. pag. 486. 1. edit. :Scholastici meruit.
Quisque futurus sis, sive potens in sæculo, sive pauper, siveAnastasius in S. Leone II. PP. :Scholasticus , sive idiota.
Cuigna quoqueJonas Episcopus in Præfat. ad Vitam S. Huberti :Scholasticus , eloquendi majori lectione politus.
Palatina Scholasticorum facundia. Scholasticus sermo,apud Paulum Diacon. Emeritensem in S. Masona Episc. Emerit. cap. 7.
Scholastica eruditio,apud Alcuinum in Epistola ad Carolum M. Palladius in Lausiacis cap. 26 :
Οὗτος ὁ Εὐλόγιος σχολαστικὸς ὑπῆρχεν ἐκ τῶν ἐγκυκλίων παιδευμάτων.Hinc
Scholasticissimus, in Actis S. Sebastiani cap. 21.
Fortunatuslib. 3. de Miraculis S. Dionysii, dicitur
Latinorum Scholasticissimus, ut
Sedulius, vir Scholasticissimus, in Chronico Fontanellensi cap. 12.
Agano vir Scholasticissimus, in Inscript. lib. de Mirac. B. Veroli.
Τοῦ καταστῆσαι ἐκδίκους σχολαστικούς.
Nec latet Mansuetudinem nostram, sæpissime Scholasticos ultra modum, acceptis honorariis, in defensione causarum omnium, etc.
Qui habent causam, aut volunt supplicare, quærunt aliquem Scholasticum, a quo sibi preces componantur.Libellus precum Marcellini et Faustini pag. 69 :
Idem Damasus accepta auctoritate regali etiam alios Catholicos Presbyteros, nec non et Laicos insecutus, misit in exilium perorans hoc ipsum per gentiles Scholasticos, faventibus sibi judicibus.Nicolaus I. PP. Epist. 2 :
Si forte aut dives, aut Scholasticus de foro, aut ex Administratore Episcopus fuerit postulatus, etc.In Actis S. Dorotheæ, qui
Advocatus præsidisn. 12. dicitur, idem
Scholasticusappellatur n. 14. Apud Gregorium Mag. lib. 4. Epistola 29. inscribitur
Severo Scholastico Exarchi, in qua ei in judiciis astitisse, ut et in consiliis, innuit. Vide eumdem lib. 1. Epist. 42. extrema. Apud Anastasium Bibl. in Constantino PP. pag. 66. hæc leguntur :
Post aliquod vero temporis Scholasticus Cubicularius Patricius et Exarchus Italiæ veniens Romam, detulit secum sacram Anastasii Principis, etc.Apud Marcum Eremitam in Disputat.
Et ut amplius eum in sententia confirmaret, regendas Scholas S. Mariæ ei commisit.Mox :
Cognita vero Episcopo Scholastici industria, separavit eum a puerorum doctrina, etc.Charta Guidonis Episcopi Autissiodorensi :
Statuimus, quod Scholasticus Autissiod. sit Capellanus Episcopi, et teneatur assidere et servire Episcopo, quando celebrabit solemniter in majori Ecclesia, et alibi si præsens sit, etc.Cum autem Capellanorum munus esset, ut alibi docuimus, amanuensis vices agere, inde forte est quod legimus, Palladium quemdam Herbani Archiepiscopi
verba utriusque notantemexcepisse. Exstat Disputatio Zachariæ Scholastici, postmodum Mytilenensis Episcopi, ubi Genebrardus
Scholastici
Protonotarii.
Ut quando ad provinciale Episcoporum Concilium ventum fuerit, unusquisque rectorum Scholasticos suos eidem Concilio adesse faciat.Diploma Henrici IV. Ducis Slesiæ ann. 1288. apud Ludewig. tom. 5. Reliq. MSS. pag. 432 :
Statuentes atque mandantes, ut Scholasticus, per quem idem rector Scholarum eligendus fuerit, de suis proventibus sex marcas annis singulis impartiatur eidem.
Scholasticus tertius est prælatus,Vide Statutum super statu Scholasticorum Gerlaci Archiep. Mogunt. ibid. pag. 173. Statut. eccles. Pinguens. ibid. tom. 2. pag. 341. et 355. Schannat. Histor. Wormat. tom. 1. pag. 72. Walteri Jus Eccles. § 133.(primus Præpositus, secundus Decanus) cujus officium est membra ecclesiæ petentia in scolasticis scientiis et maxime in grammatica fideliter informare. In choro stans sagaciter mores singulorum et diligenter considerare quoslibet, ut temporibus opportunis simul stent, sedeant, inclinent, genuflectant, surgant, moderate atque ordinate, a confabulationibus quoque inutilibus et non necessariis, visionibus vagabundis omnimode abstineant, monere ac artare. Corrupte in choro legentes corrigere, rectum indicare. In choro latere stat decani, sub eo tamen, pilio utitur vario, in processionibus ante decanum, post ad offerendum, presentias non percipit nec aliquid ultra corpus ecclesiæ, nisi sit membrum ; rectorem scolarium dabit et deponit, etc.
Statuimus, ut de cætero Magister Scholarum dignitas sit in Ecclesia Cadurcensi, qui Scholas in Grammatica personæ idoneæ conferat, quæ loco ipsius scholas regat, cui singulis annis pro labore suo ab eodem Magistro Scholarum provideri volumus, prout sibi videbitur expedire.Adde Spicilegium Acherianum tom. 12. pag. 165. et Alexandrum III. in Appendice ad Concilium Lateran. III. part. 2. cap. 18. Vide Caput Scholæ.
Probaverunt.... quod residentia Scholasteriæ inseparabiliter esset annexa, quam quidem residentiam Scholasticus se observaturum jurabit, cum electus fuerit, priusquam installetur, et priusquam in possessionem præbendæ et Scholasteriæ mittatur.
Item cum Episcopus præposituram Tielensem, thesaurariam, Scholastriam..... suæ collationi reservaverit, etc.Charta ann. 1218. ex Tabul. Audomar. :
Et debet, ut dicit, statuere,... decano et capitulo inconsultis, subpræpositum in subpræpositura, magistrum Scholarum in Scholastria, etc.Adde Concil. Hispan. tom. 4. pag. 385. Miræum tom. 2. pag. 1052. et Calmet. tom. 3. Hist. Lothar. inter Probat. pag. 464.
Schola Cantorum,
Tenet enim iste ordo morem nostræ scholæ, ut primo erudiantur nostri Scholastici per disciplinam, et postea sapientes fiant per sapientiam.Dudo lib. 1. de Morib. Norman. :
Bajulant Scholastici candelabra et cruces majoribus præferentes.
Cuidam nostro diacono et monacho, Hildrado nomine, accidit, dum adhuc in eodem monasterio viri Dei Scholasticus esset, etc.Anonymus in Vita ejusdem Liudgeri ibid. pag. 50 :
Quidam in nostro monasterio diaconus Hilderadus vocabatur. Hic dum adhuc Scholasticus esset, etc.Hinc
Scholasticus, pro disciplinatus, in Epist. Episcop. ad Ludovic. II. Reg. Fr. cap. 12. Vide in Scholæ.
scholasticus
adj.
- , σχολαστικός, of a school, scholastic: controversiae, Ta.—As substm., one who teaches rhetoric, a lecturer in the schools, Ta.