stupere

1 stupere [CL], ~escere [CL] 1 to be or become powerless (also w. inf.); b (transf.). duabus gentibus transmarinis ‥ saevis ‥ multos ~et gemitque [sc. Brittania] per annos Bede HE I 12; mundanas variare vices natura stupebit Altercatio 11; cum ergo post longa et stupenda jejunia esuriem aliquo exteriori signo deprehendit, diu suspensus ac ~ens, demum, opportunitatem nactus, accedere ad eum tentator presumpsit Is. Stella Serm. 31. 16. 1792D; duro enim et indomabili et insensibili corde aut tepet, aut riget, aut torpet, aut ~et Bald. Cant. Serm. 3. 54. 528A; federari castitas / stupescit contrario, / dum virginali lilio / non inundet concepcio P. Blois Carm. 20. 29; vires stupent volencium / cenam verbis exprimere J. Howd. Cyth. 47. 5.  b me praesente stupet mox musica chorda fibrarum Aldh. Aen. 13 (Barbita) 4; frigida cum vitreis stupuerunt flumina flustris, / corpus virgineum dum nat Id. VirgV 2336. 2 to be or become stunned, dazed, amazed, or dumbfounded. b (w. ind. st. or qn.) to wonder or be amazed at; c (w. dir. obj., ad or in & acc., or sim.). d (gdv. as adj.) remarkable, amazing. utque magis stupeas, rumorem adverte parentum! Aldh. VirgV 2058; c803 idque mihi stupescenti innotuit iam dictus memorabilis vir Angilbertus Alcuin Ep. 306; ~eas, wundrie GlS 212; de faciei ~et integritate milicia Map NC III 2 f. 38v; hiis denique ~escens sermonibus anachorita pre admiracione interrogavit eam ‥ Medit. Farne f. 44v; audiens hec vir vehementer ~ebat et pre timore ‥ nimia loqui non poterat Latin Stories 32.  b 796 Dominus in evangelio [Matth. xix 25] ~entibus apostolis, quis ex divitibus salvus fieri posset, respondit ‥ Alcuin Ep. 113; ~eant ‥ hostes nos detrimentis refocillari, et diminutione roborari H. Hunt. HA I 13; polus Teriones stupescit abire / et molem mirabitur ordo supinam J. Howd. Cant. 142; s613 cum de pollice partem elicere vellent, tres sanguinis guttas ex eo stillare ‥ ~uerunt Flor. Hist. I 295.  c Punica sceptra tamen praeconia sancta stupescunt / virginis egregiam vulgo mirantia famam Aldh. VirgV 2166; a1077 quod subjunxit, quia ‥ in expositione ‥ vestium casulam posuit, valde ~ui Lanfr. Ep. 13 (14); ~et ille ad verba, et hominem ut talibus desistat multis modis adjurat Eadmer V. Anselmi I 32; ~et itaque mare peregrinos vitreo in gurgite campos W. Malm. GR IV 355; ensibus jactatis ludens ‥ dum in eum omnes ~erent, quemdam vexilliferum Anglorum interfecit H. Hunt. HA VI 30; ~ebant autem omnes super tanti ausus pertinacia impunita J. Sal. Ep. 66 (92); plus ~eo ad Thome conversionem quam Thome creationem H. Bos. Hom. 1409B; sic responsa Dei sensumque stupent pharisei Vers. Peterb. Psalter 32.  d 716 muros ‥ ~ende longitudinis et altitudinis inmense Bonif. Ep. 10; 786 miranda res et nimis ~enda Ep. Alcuin. 3; tu benedicta Deo ‥ / omnibus in mundo mulieribus una stupenda Wulf. Brev. 139; clancula machinatio magis ~enda B. V. Dunst. 22; nature ‥ excursus tam ~endos explicare Gir. TH intr. p. 7; miraculum sibi, ceteris memoriale spectaculum et ~endum Mir. Wulfst. 122. 3 to express wonder or amazement. mirantibus omnibus qui intererant, ~escere ad invicem coeperunt Felix Guthl. 47.

2 stupere [AS stupian], (in etym. gl.) to stoop. stupeam a ~et, inclinet, romanice astuper, vel a stupet, i. stuporem habet GlSid f. 147ra.