tam
tam, in such a degree, as much, so, so much
tam2, I. Of a definite time, so long, for so long a time
no one is so old that he does not think he can live a year
it is not so honorable to know Latin as it is shameful not to know it
tam : correlative to quam, so much, by so much, 7.787; without quam, so as, so much, in such a manner, to such a degree, freq.
tam, adv. [orig. acc. fem. of the demonstrative root ta-; cf.: tum, tamen], correlative of quam, so, so much, as.
- I As comparative adverb, demonstrative with correlative quam, introducing comparative clauses of like intensity.
- A As adjunct of adjectives or participles the intensity of which is expressed by a comparative clause, tam ... quam = as ... as; negatively, non (neque, nihil, etc.) tam ... quam = not so ... as.
- 1 In comparison between two adjj.: tam esse clemens tyrannus quam rex importunus potest, a tyrant may be as mild as a king may be harsh, Cic. Rep. 1, 33, 50 (B. and K. bracket rex): non tam solido quam splendido nomine, id. Fin. 1, 18, 61: tam culpae hostium justus existimator quam gloriosus victor, Val. Max. 3, 8, 1: adjuro, tam me tibi vera referre Quam veri majora fide, things as true as they are beyond belief, Ov. M. 3, 659: quorum vires quam repentinae tam breves, Sen. Q. N. 6, 7, 2.—Negatively: non enim tam praeclarum est scire Latine quam turpe nescire, Cic. Brut. 37, 140: ut illa ... non tam mirabilia sunt, quam conjecta belle, id. Div. 2, 31, 66; 2, 36, 76: nec tam Turpe fuit vinci quam contendisse decorum est, Ov. M. 9, 5. —Tam preceded by comp. clause: maximeque eam pestilentiam insignem mors quam matura tam acerba M. Furi fecit, Liv. 7, 1, 8: quam magni nominis bellum est, tam difficilem existimaritis victoriam fore, id. 21, 43, 11: donec quam felices seditiones, tam honorati seditionum auctores essent, id. 4, 2, 4. —
- 2 In a comparison between degrees of intensity, etc., of the same adjective.
- a As in relative clauses, the adjective repeated (so esp. in Plaut.; not repeated in English): tam liquidus est quam liquida tempestas esse solet, as serene as the weather is wont to be, Plaut. Most. 3, 2, 64 (753): quam placida'st aqua, id. ib. 3, 2, 165 (854): tam frictum ego illum reddam quam frictum est cicer, id. Bacch. 4, 4, 7 (646).—Negatively: nemo orator tam multa scripsit quam multa sunt nostra, Cic. Or. 30, 168: tametsi non tam multum in istis rebus intellego quam multa vidi, id. Verr. 2, 4, 43, § 94.—
- b The adjective not repeated.
- α The terms of comparison being nouns or pronouns: tam ego fui ante liber quam gnatus tuus ( = quam liber gnatus tuus est), Plaut. Capt. 2, 2, 60 (310): fieret corium tam maculosum quam est nutricis pallium, id. Bacch. 3, 3, 30 (434): tam mihi mea vita quam tua Tibi cara est, id. Cas. 3, 6, 43 (762): ni illam mihi tam tranquillam facis quam mare est, id. Poen. 1, 2, 145 (354): tam crebri ad terram decidebant quam pira, id. ib. 2, 38 (486): tam excoctam reddam atque atram quam carbo'st, Ter. Ad. 849: quom fervit maxume, tam placidum (eum) quam ovem reddo, id. ib. 534: tam sum misericors quam vos, tam mitis quam qui lenissimus, Cic. Sull. 31, 87: tam gratum mihi id erit quam quod gratissimum, id. Fam. 13, 3: nulla ingenia tam prona ad invidiam sunt quam eorum qui genus ac fortunam suam animis non aequant, Liv. 45, 22: nihil est tam violentum quam magna vis aquae, Sen. Q. N. 3, 30, 6: (cum sit) tam aurum et argentum quam aes Corinthium ( = cum aurum et argentum tam sit Corinthium quam aes), Quint. 8, 2, 8: (ira) tam inutilis animi minister est quam miles qui signum receptui neglegit, Sen. Ira, 1, 9, 2.— Negatively: neque opes nostrae tam sunt validae quam tuae, Plaut. Cist. 2, 1, 20 (222): nihil esse tam detestabile tamque pestiferum quam voluptatem, Cic. Sen. 12, 41: neque tam condenso corpore nubes esse queunt quam sunt lapides, neque autem tam tenues quam nebulae, Lucr. 6, 101.—Virtually negative: quod enim tam infidum mare quam blanditiae principum? ( = nullum tam infidum mare, etc.), Plin. Pan. 66. — With comp. pregn. (very rare): istam dextram non tam in bellis et proeliis quam in promissis et fide firmiorem, i. e. whose superior trustworthiness is not so much in wars, etc., Cic. Deiot. 3, 8: vectigal ex agro eorum capimus, quod nobis non tam fructu jucundius est, quam ultione, Liv. 28, 39, 13. —
- β With quam in subst.-clause: quicquid mali hic Pisistratus non fecerit, tam gratum est quam si alium facere prohibuerit, Cic. Att. 8, 16, 2.—Negatively: juris interpretatio, quae non tam mihi molesta sit propter laborem quam quod dicendi cogitationem auferat, Cic. Leg. 1, 4, 12. — Virtually negative: quid autem tam exiguum quam est munus hoc eorum qui consuluntur? Cic. Leg. 1, 4, 14.—
- γ With quam in adverb.-clause: cupam facito tam crassam quam modioli postulant, Cato R. R. 21, 1: si era mea sciat tam socordem esse quam sum, Plaut. Cist. 4, 2, 5 (675): tua est imago: tam consimili'st quam potest, id. Men. 5, 9, 4 (1063): sororem tam similem quam lacte lacti est, id. Mil. 2, 2, 87 (242).—
- B Tam with advv.: tam ... quam = as (so) ... as; negatively = not so ... as.
- 1 Comparing an adv. with another adv. or adverb. clause: satin' istuc mihi exquisitum est ... ? Ar. Tam satis quam numquam hoc invenies secus, with as full certainty as that you will never find this otherwise, Plaut. Capt. 3, 4, 106 (638).—Virtually negative: quis umquam obeundi negotii studio tam brevi tempore tot loca adire potuit, quam celeriter Cn. Pompejo duce tanti belli impetus navigavit? Cic. Imp. Pomp. 12, 34. —After quam: nam dictaturam quam pertinaciter ei deferebat populus, tam constanter repulit, Vell. 2, 89, 5 (the repetition of the adverb is especially frequent in tam diu ... quam diu; v. tamdiu).—
- 2 The adverb understood after quam: sed tu novisti fidicinam? Tr. Tam facile quam me (quam facile me novi), Plaut. Ep. 3, 4, 72 (508): tam facile vinces quam pirum volpes comest, id. Most. 3, 1, 26 (557): tam hercle certe quam ego ted, ac tu me vides, id. Merc. 1, 2, 77 (187): tam audacter (ibis intro) quam domum ad te, id. Truc. 1, 2, 109 (203): tam facile quam tu arbitraris, Cic. Div. 1, 6, 10: tam cito evertetur quam navis, etc., id. Rep. 1, 34, 51: nihil tam cito redditur quam a speculo imago, Sen. Q. N. 1, 4, 2. — Negatively: (ira) quia non tam cito in alium quam vult erumpit, Sen. Ira, 1, 19, 4.—Virtually negative (very freq.): quasi vero quidquam sit tam valde, quam nihil sapere, vulgare, Cic. Div. 2, 39, 81. — With sup. adv.: quam potes tam verba confer maxime ad compendium = as much as you can (hence the idiomatic expression: quam maxime = as much as possible), Plaut. Mil. 3, 1, 184 (779). —
- C With verbs: tam ... quam = as much ... as, as well ... as; negatively: non tam ... quam, not so much ... as.
- 1 One verb compared with another: nam quod edit tam duim quam perduim, for what he can eat I would give as much as lose, Plaut. Aul. 4, 6, 6 (672): vellem tam domestica ferre possem quam ista contemnere, Cic. Att. 13, 20, 4: utinam tam non pigeat ista facere quam non displicebit, Quint. 2, 5, 17: Tyrus et ipsa tam movetur quam diluitur, Sen. Q. N. 6, 26, 5.—Negatively: fit quoque enim interdum ut non tam concurrere nubes frontibus adversis possint quam de latere ire, Lucr. 6, 115.—
- 2 The same verb repeated or understood after quam; the compared terms being,
- α Nouns or pronouns: tam mihi quam illi libertatem hostilis eripuit manus; tam ille apud nos servit quam ego hic apud te servio, Plaut. Capt. 2, 2, 61 (311): tam hic scit me habere (pecuniam) quam egomet (i. e. scio), id. Aul. 3, 6, 12 (548): quam tu filium tuum, tam me pater me meus desiderat, id. Capt. 2, 2, 6 (256): tam huic loqui licere oportet quam isti, id. Cas. 2, 6, 58 (410): tam tibi istuc credo quam mihi, id. Ep. 1, 2, 25 (128): haec tibi tam sunt defendenda quam moenia, Cic. Ac. 2 (Luc.), 44, 137: tam moveor quam tu, Luculle, id. ib. 2, 46, 141: tamque id ... tuendum conservandumque nobis est quam illud, etc., id. Off. 3, 4, 17: amurcam periti agricolae tam in doliis condunt quam oleum aut vinum (as well as), Varr. R. R. 1, 61: tam naturā putarem vitam hominis sustentari quam vitis, quam arboris, Cic. Tusc. 1, 24, 56: sicut pueris, qui tam parentibus amissis flebunt quam nucibus, Sen. Ira. 1, 12, 4: meliorque tam sibi quam aliis faciendus (est), id. ib. 1, 15, 1: tam solstitium quam aequinoctium suos dies rettulit (i. e. solstitium tam rettulit dies quam rettulit aequinoctium), id. Q. N. 3, 16, 3: quoniam orationis tam ornatus quam perspicuitas aut in singulis verbis est aut in pluribus positus (i. e. ornatus tam positus est quam perspicuitas), Quint. 8, 3, 15. — This construction passes into mere co-ordination: tam vera quam falsa cernimus, as well ... as, almost = both ... and, Cic. Ac. 2 (Luc.), 34, 111: repentina res, quia quam causam nullam tam ne fidem quidem habebat ( = ut causam nullam, sic ne fidem quidem; cf. sic), Liv. 8, 27, 10; so Sall. J. 31, 16; id. H. 1, 41, 24 Dietsch; cf. Liv. 33, 17, 9; Sen. Q. N. 4, 13, 4. — Negatively: non tam meāpte causā Laetor quam illius, Ter. Heaut. 686: nihil est quod tam obtundat elevetque aegritudinem ... quam meditatio condicionis humanae, Cic. Tusc. 3, 16, 34: quae compararat non tam suae delectationis causā quam ad invitationes adventusque nostrorum hominum, id. Verr. 2, 2, 34, § 83: cujus me facti paenituit non tam propter periculum meum quam propter vitia multa quae, id. Fam. 7, 3, 2: quā nullā in re tam utor quam in hac civili et publicā, id. Att. 2, 17, 2: neque eos tam istius hominis perditi subita laetitia quam hominis amplissimi nova gratulatio movebat, id. Verr. 1, 8, 21: Iliensibus Rhoeteum addiderunt, non tam ob recentia ulla merita quam originum memoriā, Liv. 38, 39, 10.—
- β Object-inff.: qualis est istorum oratio qui omnia non tam esse quam videri volunt, Cic. Ac. 2 (Luc.), 14, 44: quid enim tam pugnat, quam non modo miserum, sed omnino quidquam esse qui non sit, id. Tusc. 1, 7, 13: virtute ipsā non tam multi praediti esse quam videri volunt, id. Lael. 26, 98.—
- γ Subject-inff. or dependent clauses: ego illud argentum tam paratum filio Scio esse, quam me hunc scipionem contui ( = tam scio, argentum paratum esse, quam scio me, etc.), Plaut. As. 1, 1, 109 (124): Parmenonis tam scio esse hanc techinam quam me vivere, Ter. Eun. 718: tam teneor dono quam si dimittar onustus, Hor. Ep. 1, 7, 18: Acrisium Tam violasse deum quam non agnosse nepotem Paenitet, Ov. M. 4, 613: tam perdis operam cum illi irasceris, quam cum illum alteri precaris iratum, Sen. Ira, 2, 30, 2.—Negatively (so most freq.): nihil est quod tam deceat quam in omni re gerendā servare constantiam, Cic. Off. 1, 34, 125: eundum igitur est, nec tam ut belli quam ut fugae socii simus, id. Att. 9, 2, a, 3: nec tam quaerendum est, dolor malumne sit, quam firmandus animus ad dolorem ferendum, id. Tusc. 2, 12, 28: non tam ut prosim causis elaborare soleo, quam ut ne quid obsim, id. Or. 2, 72, 295: cum ego te non tam vitandi laboris mei causā quam quia tuā id interesse arbitrarer, hortatus essem, id. Top. 1, 2: auxilia convenerant non tam Vejentium gratiā concitata, quam quod in spem ventum erat, etc., Liv. 2, 44, 7: Boji defecerunt, nec tam ob veteres in populum Romanum iras, quam quod, etc., id. 21, 25, 2. — So with causal clauses, Cic. Div. in Caecil. 7, 24; id. Or. 3, 30, 119; id. Sest. 64, 135; Liv. 8, 19, 3. —
- δ With quam in adverb.-clause: tam confido quam poti'st, Plaut. Stich. 3, 2, 1 (454); and in Cicero's epistolary style, tam esse with predicative force (like ita esse, sic esse; v. sic): atque ego haec tam esse quam audio non puto ( = tam male esse), Cic. Q. Fr. 1, 2, 3, § 9.—
- ε Tam with a neg. is sometimes followed by sed with an independent clause, instead of a comp. clause: quidam autem non tam id reprehendunt, si remissius agatur, sed tantum studium tamque multam operam ponendam in eo non arbitrantur, Cic. Fin. 1, 1, 1 Madv. ad loc.; cf.: quae (suaviloquentia) quidem non tam est in plerisque ... sed est ea laus eloquentiae certe maxima, id. Brut. 15, 58.—
- D With esse and predic. noun: tam ea est quam poti'st nostra erilis concubina, Plaut. Mil. 2, 5, 47 (457): equidem tam sum servos quam tu, id. Capt. 3, 4, 11 (543): tam ego homo sum quam tu, id. As. 2, 4, 83 (489): nam id nobis tam flagitium'st quam illa Non facere, Ter. Ad. 422: tam es tu judex quam ego senator, Cic. Rab. Post. 7, 17: tam sum amicus rei publicae quam qui maxime, id. Fam. 5, 2, 6.—With prep. and its case as predicate: tam hoc quidem tibi in proclivi quam imber quando pluit, Plaut. Capt. 2, 2, 86 (336): qui non defendit, nec obsistit, si potest, injuriae, tam est in vitio quam si parentes, etc., deserat, Cic. Off. 1, 7, 23. — Negatively: nihil est tam contra naturam quam turpitudo, Cic. Off. 3, 8, 35. —
- E With quasi in place of quam: tam a me pudica est quasi soror mea sit, Plaut. Curc. 1, 1, 51 (51). —
- F Quam ... tam with compp. = quanto ... tanto or quo ... eo (ante-class. and poet.): quam magis aerumna urget, tam magis ad malefaciendum viget, Enn. ap. Quint. 9, 3, 15 (Trag. Rel. v. 303 Vahl.): quam magis adspecto, tam magis est nimbata, Plaut. Poen. 1, 2, 138 (347): magis quam id reputo, tam magis uror quae meus filius turbavit, id. Bacch. 5, 1, 5 (1091): quam magis te in altum capessis, tam aestus te in portum refert, id. As. 1, 3, 6 (158): quo quaeque magis sunt aspera semina eorum, Tam magis in somnis eadem saevire necessust, Lucr. 4, 999: quae quanto magis inter se perplexa coibant, Tam magis expressa ea quae mare ... efficerent, id. 5, 453: tam magis illa fremens et tristibus effera flammis, Quam magis effuso crudescunt sanguine pugnae, Verg. A. 7, 787.—With quanto for quam: quanto magis aetheris aestus cogebant terram, Tam magis, etc., Lucr. 5, 484. —With rel. adv. for quam: verum ubicumque magis denso sunt agmine nubes, tam magis hinc ... fremitus fit, Lucr. 6, 99. — Ellips. of tam: quam magis specto. minus placet mihi hominis facies, Plaut. Trin. 4, 2, 19 (861).—
- G Quam ... tam with superll. = quanto ... tanto or quo ... eo (mostly anteclass.; cf. the class.: ut quisque maxime ... ita maxime): quam citissime conficies, tam maxime expediet, Cato R. R. 64 (65): oleum quam diutissime in amurcā erit, tam deterrimum erit, id. ib. 64 (65): quam acerbissima olea oleum facies, tam oleum optumum erit, id. ib. 65 (66): quam plurimum erit, tam citissime canus fiet, id. ib. 157 (158) med.: quam ad probos propinquitate proxume te adjunxeris, tam optumum est, Plaut. Aul. 2, 2, 59 (236): quam maxime huic vana haec suspicio erit, tam facillime patris pacem in leges conficiet suas, Ter. Heaut. 997: quam vos facillime agitis, quam estis maxume Potentes, dites, fortunati, nobiles: tam maxime vos aequo animo aequa noscere Oportet, id. Ad. 501: quam paucissimos reliqueris, tam optimi fiunt in alendo, Varr. R. R. 2, 9: quam quisque pessume fecit, tam maxume tutus est, Sall. J. 31, 14. —
- H With quam in immediate succession (to be distinguished from the conj. tamquam, as if): nam, si a mare abstinuissem, tam quam hoc uterer ( = tam illo uterer quam hoc), Plaut. Mil. 4, 7, 26 (1309): tam quam proserpens bestia (iste) est bilinguis et scelestus ( = tam bilinguis quam, etc.), id. Pers. 2, 4, 28 (299): esne tu huic amicus? To. Tam quam di omnes qui caelum colunt, id. ib. 4, 4, 32 (590): vide, homo ut hominem noveris. Sy. Tam quam me, id. Trin. 4, 2, 68 (910): nostine? Da. Tam quam te, Ter. Phorm. 65 (for tam diu, with or without quam, quam diu, etc., v. tamdiu).
- II With a comp. clause understood.
- A With a comp. clause to be supplied from a preceding sentence: quae faciliora sunt philosophis ... quia tam graviter cadere non possunt (sc. quam alii), Cic. Off. 1, 21, 73: cur corporis curandi causā quaesita sit ars, animi autem medicina nec tam desiderata sit ..., nec tam culta (i. e. quam corporis medicina), id. Tusc. 3, 1, 1: nihil umquam tam eleganter explicabunt (i. e. quam Plato), id. ib. 1, 23, 55: non conturbat me expectatio tua, etsi nihil est eis, qui placere volunt, tam adversarium, id. Ac. 2 (Luc.), 4, 10: sed ea (plebs) nequaquam tam laeta Quinctium vidit (i. e. quam ejus amici), Liv. 3, 26, 12: nec minora consequi potuit (Maecenas); sed non tam concupivit (sc. quam Agrippa), Vell. 2, 88, 2: nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam, nec me tam multam hic operam consumere par est (i. e. quam consumere opus sit, si haec tractare velim), Lucr. 6, 1079; so, tam gratia est (colloq.) = non accipio, sed tam gratia est quam esset si acciperem, I thank you just as much; no, thank you: bene vocas (ad prandium): tam gratia'st, Plaut. Men. 2, 3, 36 (386): cenabis apud me. Ep. Locata'st opera nunc quidem: tam gratia'st, id. Stich. 3, 2, 18 (471): quin tu, quidquid opus'st, audacter imperas? Ps. Tam gratia'st. Bene est tibi; nolo tibi molestos esse nos, id. Ps. 2, 4, 23 (716) (in this formula, however, tam is explained by some as a shortened form for tamen; cf. Brix ad Plaut. Men. 386, and v. IV. infra).—
- B With a general comp. clause understood ( = sic, ita), so (so much) as I do, as you do, as he did, as I said before, as he is, as you are, etc.
- 1 With adjj.: ut vos servem sedulo, quos tam grandi sim mercatus pecuniā, have bought you at so high a price, i. e. as I have, Plaut. Capt. 2, 2, 8 (258): qui nummi exciderunt quod terram sic obtuere? quid vos maestos tam tristisque conspicor? (sc. as I do, as you are), id. Bacch. 4, 4, 17 (656): equidem miror, tam catam, tam doctam te et bene eductam, non scire stulte facere, id. Most. 1, 3, 29 (185): ordine cum videas tam certo multa creari, Lucr. 5, 735: deus ille fuit qui ista in tam tranquillo et tam clarā luce locavit, id. 5, 12: quorsum igitur tam multa de voluptate? Cic. Sen. 12, 44: ut mihi quidem, qui tam magno animo fuerit innocens damnatus esse videatur, id. Tusc. 1, 42, 100: inter ista tam magnifica verba tamque praeclara, id. Fin. 2, 23, 77: quis est qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus? as I hear, id. Rep. 6, 18, 18: tollite hanc: nullam tam pravae sententiae causam reperietis, id. Phil. 14, 1, 3: et tamen veremur ut hoc quod a tam multis perferatur natura patiatur? (as it is, sc. suffered), id. Tusc. 2, 20, 46: ut tam in praecipitem locum non debeat se sapiens committere, id. Ac. 2 (Luc.), 21, 68: tam necessario tempore, tam propinquis hostibus, at so urgent a time as this, Caes. B. G. 1, 16, 6: supra triginta quinque milia hostium fuerant, ex quibus tam exigua pars pugnae superfuit, Liv. 39, 31, 14: tam constantem defensionem Scipionis universus senatus comprobavit, Val. Max. 3, 7, 1: ceterum ... ne tam praeclara lex ... oblitteraretur, id. 2, 8, 1: qui tam crudelem tyrannum occideret, id. 3, 1, 2: ne illo quidem tam misero tamque luctuoso tempore civitas nostra virtutis suae oblita est, id. 3, 2, 7: tam contraria est pestis, Plin. 8, 38, 57, § 136: tam parvo distat ibi tanta rerum naturae diversitas, id. 5, 11, 12, § 65; so, tamne (cf. sicine): tamne indignus videar? Plaut. Merc. 1, 2, 77 (187).—And with sup.: nondum erat vestris tam gravissimis tamque multis judiciis concisus, of so great weight, Cic. Phil. 12, 5, 11.—
- 2 With advv.: alienus quom ejus incommodum tam aegre feras, quid me patrem par facere est? Plaut. Capt. 1, 2, 37 (146): quid est negotii quod tu tam subito domo abeas? id. Am. 1, 3, 4 (502): unde ego nunc tam subito huic argentum inveniam miser? Ter. Phorm. 534: quia (anima cum corpore) tam conjuncta atque leniter apta'st, Lucr. 5, 559: jam mallem Cerberum metueres quam ista tam inconsiderata diceres, Cic. Tusc. 1, 6, 12: ista tam aperte et per versa et falsa, id. Ac. 2 (Luc.), 18, 60: cum ex co quaereretur cur tam diu vellet esse in vitā, id. Sen. 5, 13: me pudet tam cito de sententiā esse dejectum, id. Tusc. 2, 5, 14: etsi hoc quidem est in vitio, dissolutionem naturae tam valde perhorrescere, id. Fin. 5, 11, 31: an melius fuerit rationem non dari omnino, quam tam munifice et tam largiter, as I have shown, id. N. D. 3, 27, 69: nam quod jus civile tam vehementer amplexus es, id. Or. 1, 55, 274: quid tu, inquit, tam mane? id. Rep. 1, 9, 14: cur hunc tam temere (as mentioned before) quisquam ab officio discessurum judicaret? Caes. B. G. 1, 40: quod suā victoriā tam insolenter gloriarentur, id. ib. 1, 14: cum tam procul a finibus Macedoniae absint, Liv. 39, 27, 6: non digna exempla quae tam breviter (as I am going to do) nisi majoribus urgerer, referrentur, Val. Max. 2, 7, 5: qualis esset quem tam diu tamque valde timuissent, Nep. Eum. 11, 2; and with sup.: tam maturrime comparavisse, Cato ap. Charis. p. 184 P.—With adverb. abl.: tam crepusculo fere ut amant, Plaut. Fragm. ap. Varr. L. L. 7, 77; cf.: tam vesperi, Ter. Heaut. 67; v. III. B. 3. infra.—
- 3 With verbs: ut, ni meum gnatum tam amem, tua jam virgis latera lacerentur probe, Plaut. Bacch. 4, 5, 10 (770): quid, cedo, te, obsecro, tam abhorret hilaritudo? id. Cist. 1, 1, 55 (55): quid tam properas? id. Pers. 4, 6, 11 (693): cum te video nostrae familiae Tam ex animo factum velle ( = te tam velle nostrae familiae ex animo factum), Ter. Ad. 919: age, quaeso, ne tam obfirma te, Chreme, id. Heaut. 1052: non pol temere'st quod tu tam times, id. Phorm. 998: Sy. Eamus, namque hic properat in Cyprum. Sa. Ne tam quidem, implying a corresponding gesture, id. Ad. 278: quam si explicavisset, non tam haesitaret, i. e. as he does, Cic. Fin. 2, 6, 18.—Sometimes with an adv. to be supplied: quid ergo hanc, quaeso, tractas tam ( = tam male, or implying a corresponding gesture), Plaut. Cas. 4, 4, 31 (844): Graecos in eo reprehendit quod mare tam secuti sunt ( = tam vulgo. or tam temere), Cic. Att. 6, 2, 3; cf. id. Q. Fr. 1, 2, 3, § 9; v. I. C. 2. δ, supra. — With esse and predic. noun: numquam ego te tam esse matulam credidi, Plaut. Pers. 4, 3, 72 (541).—
- 4 Preceded and strengthened by a demonstrative adjective (order: 1. demonstr., 2. tam, 3. adjective, 4. noun; or, 1. demonstr., 2. noun, 3. tam, 4. adjective).
- α After hic: etiamne haec tam parva civitas, tam procul a manibus tuis remota, praedae tibi et quaestui fuit? Cic. Verr. 2, 3, 37, § 85: hunc hominem tam crudelem, tam sceleratum, tam nefarium nolunt judicare, id. ib. 2, 2, 31, § 77: hunc tamen hominem tam audacem, tam nefarium, tam nocentem, id. Clu. 14, 42: haec mea oratio tam longa aut tam alte repetita, id. Sest. 13, 31: in hoc tam exiguo vitae curriculo, id. Arch. 11, 28: hanc tam taetram, tam horribilem tamque infestam rei publicae pestem, id. Cat. 1, 5, 11: in hac tam clarā re publicā natus, id. Rep. 1, 19, 31: hanc rem publicam tam praeclare fundatam, id. Par. 1, 2, 10: haec tam crebra Etruriae concilia, Liv. 5, 5, 8: in his tam parvis atque tam nullis, Plin. 11, 2, 1, § 2: quorsum haec tam putida tendant, Hor. S. 2, 7, 21: hac tam prosperā pugnā nuntiatā, Curt. 3, 11, 16.—
- β After ille: ille homo tam locuples, tam honestus, Cic. Verr. 2, 4, 6, § 11: illud argentum tam praeclarum ac tam nobile, id. ib. 2, 4, 20, § 44: illud tam grave bellum, Val. Max. 5, 6, ext. 1: ne illo quidem tam misero tamque luctuoso tempore, id. 3, 2, 7.—
- γ After iste: tamenne ista tam absurda defendes? Cic. N. D. 1, 29, 81: ista admonitio tua tam accurata, id. Att. 6, 1, 20: quae est ista tam infesta ira? Liv. 7, 30, 15: iste tam justus hostis, tam misericors victor, Curt. 4, 10, 34.—
- δ After id ipsum: id ipsum tam mite ac tam moderatum imperium, Liv. 1, 48, 9.—
- ε After tot: jacere necesse sit tot tam nobiles disciplinas, Cic. Ac. 2 (Luc.), 48, 147: tot tam valida oppida, Liv. 5, 54, 5: tot tam opulenti tyranni regesque, id. 25, 24, 13: inter tot tam effrenatarum gentium arma, id. 21, 9, 3: tot tam praeclaris imperatoribus uno bello absumptis, id. 28, 28, 12; 25, 27, 13; 26, 13, 17; cf.: cum tot ac tam validae eluctandae manus essent, id. 24, 26, 13; 8, 12, 4.—
- ζ After hic talis: da operam ut hunc talem, tam jucundum, tam excellentem virum videas, Cic. Fam. 16, 21, 3.
- III As demonstr. adv. of intensity, correlative with ut, that, and its equivalents (qui, quin); so only with adjj. and advv. (not with verbs).
- A Without a negation ( = ita, adeo; rare before the Aug. period): ni erit tam sincerum (tergum), ut quivis dicat ampullarius Optumum esse operi faciundo corium et sincerissimum, Plaut. Rud. 3, 4, 51 (756): quae (maturitas) mihi tam jucunda est ut, quo propius ad mortem accedam, quasi terram videre videar, Cic. Sen. 19, 71. de qua tam variae sunt doctissimorum hominum sententiae, ut magno argumento esse debeat, etc., id. N. D. 1, 1, 1: ad eum pervenit tam opportuno tempore, ut simul Domitiani exercitus pulvis cerneretur, et primi antecursores Scipionis viderentur, Caes. B. C. 3, 36: tam parandus ad dimicandum animus, ut, etc., id. B. G. 2, 21: tamen tam evidens numen rebus adfuit Romanis, ut putem, etc., Liv. 5, 51, 4: infimam plebem natura ipsa tam abjecto tamque imo loco collocavit ut nullā ratione erigi aut sublevari possit, Ps.-Cic. Cons. 6, 22: tam multa sunt, tamque misera quae perferunt ut nemo sit quin mori saepissime cupiat, id. ib. 16, 59: quem constat tam certā acie luminum usum esse ut a Lilybaeo portu Carthaginienses egredientes classes intueretur, Val. Max. 1, 8, ext. 14: tam alacri animo suos ad id proelium cohortatus est ut diceret: Sic prandete, etc., id. 3, 2, ext. 3: in Theophrasto tam est loquendi nitor ille divinus ( = tam divinus est) ut ex eo nomen quoque traxisse videatur, Quint. 10, 1, 83: (Scipio) bellum in Africam transtulit, tam lentus ut opinionem luxuriae segnitiaeque malignis daret, Sen. Ira, 1, 11, 6; id. Q. N. 1, 15, 5: 3, 21, 1: tam parvulis in faucibus ... ut non sit dubium, etc., Plin. 10, 29, 43, § 82: ipsum Macedonem tam graviter palma percussit ut paene concideret, Plin. Ep. 3, 14, 7.—
- B With a negation, or in a question implying a negation.
- 1 Before ut (very freq. in the class. period; cf. adeo, poet., e.g. Hor. Ep. 1, 1, 39): numquam tam dices commode ut tergum meum Tuam in fidem committam, Ter. Hec. 108: non tam viva tamen, calidus queat ut fieri fons, Lucr. 6, 887: quis umquam praedo fuit tam nefarius, quis pirata tam barbarus ut, etc., Cic. Rosc. Am. 50, 146: non sum tam stultus, ut te usurā falsi gaudii frui velim, id. Fam. 6, 12, 1: nec, cum id faciebamus tam eramus amentes ut explorata nobis esset victoria, id. ib. 6, 1, 3: non essem tam inurbanus ac paene inhumanus uti in eo gravarer quod vos cupere sentirem, id. Or. 2, 90, 365: non puto tam expeditum negotium futurum ut non habeat aliquid morae, id. Att. 13, 31, 1: nec vero eram tam indoctus ignarusque rerum ut frangerer animo propter, etc., id. Phil. 2, 15, 37: quis tam demens ut suā voluntate maereat? id. Tusc. 3, 29, 71; so id. Off. 3, 20, 82; id. Tusc. 1, 1, 2; id. Phil. 3, 4, 10: non enim proferremus vino oppressos ... tam absurde, ut tum diceremus, etc., id. Ac. 2 (Luc.), 17, 53: non se tam barbarum ut non sciret, etc., Caes. B. G. 1, 44, 17: nulli sunt tam feri et sui juris affectus ut non disciplinā perdomentur, Sen. Ira, 2, 12, 3: nemo tam divos habuit faventes, crastinum ut posset sibi polliceri, id. Thyest. 619.—
- 2 With a negation (esp. nemo), followed by qui ( = ut is; class. and freq.); nec quisquam sit tam opulentus qui mihi obsistat in viā, Plaut. Curc. 2, 3, 5 (284): generi lenonio Numquam deus ullus tam benignus fuit, qui fuerit propitius, id. Pers. 4, 4, 34 (592): an ille tam esset stultus qui mihi mille nummum crederet? id. Trin. 4, 2, 42 (884): nemo inventus est tam amens, qui illud argentum tam praeclarum ac tam nobile eriperet, nemo tam audax qui posceret, nemo tam impudens qui postularet ut venderet, Cic. Verr. 2, 4, 20, § 44: nemo Agrigenti neque aetate tam affectā neque viribus tam infirmis fuit, qui non illā nocte surrexerit, id. ib. 2, 4, 43, § 95: nemo est tam senex qui se annum non putet posse vivere, id. Sen. 7, 24: nihil tam absurde dici potest, quod non dicatur ab aliquo philosophorum, id. Div. 2, 58, 119: nulla gens tam immanis umquam fuit in quā tam crudelis hostis patriae sit inventus, id. Sull. 27, 76: quae est anus tam delira quae timeat ista? id. Tusc. 1, 21, 48: ecquem tam amentem esse putas qui illud quo vescatur deum esse credat? id. N. D. 3, 16, 41: sed neque tam docti tum erant, ad quorum judicium elaboraret, et sunt, etc., id. Fin. 1, 3, 7; so id. Sen. 19, 67; id. Lael. 7, 23; id. Tusc. 1, 6, 11; 1, 15, 33; 2, 17, 41; id. Sest. 14, 32; id. Fin. 2, 20, 63; id. Fam. 9, 2, 2; id. Off. 2, 5, 16: neque tam remisso animo quisquam fuit qui eā nocte conquierit, Caes. B. C. 1, 21: in bello nihil tam leve est quod non magnae interdum rei momentum faciat, Liv. 25, 18, 3: ut nemo tam humilis esset cui non aditus ad eum pateret, Nep. Milt. 8, 4: ecquid esse tam saevum potest quod superet illum? Sen. Thyest. 196. —
- 3 With a negation, followed by quin ( = ut is non; class. and freq.): nec sacrum nec tam profanum quidquam est quin ibi ilico adsit, Plaut. Merc. 2, 3, 27 (361): nihil mihi tam parvi est quin me id pigeat perdere, id. Pers. 4, 6, 8 (690): nec quisquam est tam ingenio duro, neque tam firmo pectore quin sibi faciat bene, id. As. 5, 2, 94 (944): numquam tam mane egredior, neque tam vesperi Domum revortor, quin te ... conspicer Fodere, Ter. Heaut. 67: nil tam difficile'st quin quaerendo investigari possiet, id. ib. 675: ut nullus umquam dies tam magnā tempestate fuerit, quin ... solem homines viderint, Cic. Verr. 2, 5, 10, § 26: numquam tam male est Siculis quin aliquid facete et commode dicant, id. ib. 2, 4, 43, § 95: nemo est tam afflictus quin possit navare aliquid et efficere, id. Fam. 6, 1, 7: ut nemo tam ferus fuerit, quin ejus causam lacrimarit, Nep. Alcib. 6, 4.
- IV Tam, ante-class., sometimes = tamen: antiqui tam etiam pro tamen usi sunt, Fest. p. 360: bene cum facimus, tam male cupimus ...; quamquam estis nihili, tam ecastor simul vobis consului, Titin. ap. Fest. l. l.; so, etsi illi aliter nos faciant quam aequom sit, tam pol noxiae nequid magis sit ... nostrum officium meminisse decet, Plaut. Stich. 1, 1, 44 (44) Fleck., Ritschl: tam si nihil usus esset, jam non dicerem, id. Merc. 4, 3, 32 (731) Ritschl; v. Prol. Trin. p. 14 ib.; Brix ad Plaut. Men. 2, 3, 36 (386); Curt. in Rhein. Mus. 6, 84; 6, 93; but cf. contra, Corss. Beitr. p. 272 sqq.
- V In the dialect of Praeneste: tam modo, just now ( = modo): ilico hic ante ostium; Tam modo, inquit Praenestinus, Plaut. Trin. 3, 1, 8 (609) Brix ad loc.; cf. Fest. s. v. tammodo, p. 359; Ritschl, opusc. 2, 372.
1. tam, Adv. (urspr. Acc. sing. femin. zum Pronominalstamm *to- [s. is-te], wie quam zu quo-), I) korrelative Demonstrativpartikel zur Bezeichnung des verglichenen Grades = soweit, insoweit, in dem Grade, dergestalt, so, so sehr. Die Vergleichung wird gegeben: a) mit quam (als), und zwar steht tam α) vor Adii. u. Advv.: tam esse clemens tyrannus quam rex importunus potest, Cic.: numquam reo cuiquam tam humili, tam sordido, tam nocenti, tam alieno tam praecise negavi, quam hic mihi, Cic. – Häufig ist tam... quam im Deutschen durch sowohl... als zu übersetzen, tam foederatis quam infestis gentibus, Suet. – zuw. steht quam... tam vor Komparativen u. Superlativen, wo es durch je... desto mit den Komparativen zu übersetzen ist, quam magis... tam magis, je mehr... desto mehr, Verg.: quam quisque pessume fecit, tam maxime tutus est, je ärger es einer getrieben hat, desto sicherer ist er, Sall.: quam citissime conficies, tam maxime expedies, Cato. – β) vor Verbb.: tam hoc scit me habere quam egomet, Plaut.: tam confido quam potest, Plaut.: dah. hat tam vor esse die Bedeutung von talis, haec tam esse quam audio, non puto, Cic.: mox tamen Acrisium tam violasse deum, quam non agnosse nepotem paenitet, Ov. – γ) vor Substt.: Corinthia aera accipimus tam aurum et argentum quam aes Corinthium, Quint. – Die Verbindung von non tam... quam, nicht so sehr... als, nicht sowohl... als vielmehr, findet sich überall, wo zwei Glieder miteinander verbunden werden, deren zweites mit besonderem Nachdruck hervorgehoben werden soll, utinam non tam fratri pietatem quam patriae praestare voluisset, Cic.: cum flentes non tam narraret, quam ostenderet, Quint.: non tam in proeliis, quam in promissis firmior, Cic. – b) mit atque (als): tam consimilis est atque ego, Plaut. – c) mit quasi (als wenn): tam pudica est, quasi... sit, Plaut. – d) mit qui, quae, quod: quis est tam lynceus, qui nihil offendat, Cici – e) mit ut u. Konj.: non essem tam inurbanus, uti ego gravarer, Cic.: non se tam imperitum esse, ut non sciret, Caes. – II) demonstrative Partikel ohne Korrelation, zur Bezeichnung eines vorzüglich hohen Grades = so, so sehr, in dem Grade, u. zwar: a) vor Adii. u. Advv.: tam necessario tempore, Caes.: in corporibus tam parvis atque tam nullis, Plin.: quid tu tam mane? Cic.: ius civile tam vehementer amplexus es, Cic. – vor Deminut., tam ob parvulam rem, Ter.: tam parvulis in faucibus, Plin. – b) vor Verbb.: nisi meum gnatum tam amem, Plaut.: non tam concupivit, Vell. – c) vor Substt.: numquam ego te tam esse matulam credidi, Plaut.: cur tam tempore exclamarit occisum, Cic.
2. tam, Adv. = tamen (vgl. Fest. 360, 5), Enn. fr. scen. 416. tr. 9 (329). Naev. com. 130. Titin. com. 156 u. 157. Plaut. merc. 734 R. (nach Bothes Vermutung). Fronto epist. ad Ver. 2, 1. p. 120, 7 N. Past. Herm. 2, 11 Palat. – Außerdem in tam-etsi, w.s.
vos rogamus quod non accipiatis pro malo quod tam distulimus ‥ solvere
opusculum illud quod a me tanto studio de tam longe petitis
dum ‥ rex ‥ tam vive, tam valide in capiendo castello desudaret ‥ castellum reddiderunt
quomodo poterit ‥ occurrere de tam procul sursum venienti ‥ et tam ab olim raptim ac celerrime properanti
in Christi sortem electos tam tyrannice deservire presumunt
utinam ‥ comprobaremus ea que ipsi philosophi ‥ tam sapienter proponunt
Deus posset hominem †tamdui [l. tamdiu ] conservare quod iste homo tantam caritatem haberet sicut beatus Petrus habet in patrio
ne tam periculosam, tam laboriosam, tam incertam peregrinationem adire deberent
felix ‥ Atravata civitas, tam excellenti munita patrono
incipe parare tam magnum quaestum
que hujus est, mi Joannes, tam inopinati adventus tui causa?
nunquam in hac curia tam viles et tot fuerunt in uno negotio corrogati
tam procul a nobis quam caelum distat a terra
quid tam aptum immolationi quam caro mortalis?
omne bonum tam bonum est quam mala est ejus destructio
si mihi tam saepe liceret quam saepe vellem, utique saepissime schedulam et nostram vobis dirigerem et mihi vestram exigerem
utinam quam prompta voluntas est, tam etiam sit presto facultas
cum non tam sepe quam fere semper magis reprehendenda videas quam laudanda
expectat ‥ Pater quam de filii recuperatione festivus, tam de filii foris adhuc stantis introductione sollicitus
quis ‥ / ‥ tam solerter rimari nititur umquam / ceu meditatus erat ‥ dedasculus idem
tam sollicite serva quae doceo quasi nil recti sine his aspicere valeas
hoc sit tam firmiter constitutum omnibus diebus Christianitatis quasi libertas illa constituta est
tam citissime perscribere sicuti erant patrata
nisi faceret homo aliquid tam magnum sicut erat mors illa
infantes sine peccato originali nasci, et tam insontes esse ut fuit Adam ante prevaricationem
non est aliquod breve ‥ per quod ‥ habent tam festinum remedium sicut per breve nove disseisine
quid tam contrarium veritati sicut mendatium?
tamdiu ‥ vivit vir hillaris sicut tristis
ut tamdiu esset cum eo usque dum fideles socios itineris ‥ inveniret
quamdiu bene se haberet erga eum tam diu terram de eo teneret
tam diu erunt in hoc saeculo populi donec ‥ numerus ‥ compleatur
tandiu intus in sua quodammodo Samaria est quandiu per ea ‥ nobis non patet
tamdiu arceatur quousque puer confirmetur
debent ‥ tamdiu fieri quamdiu fieri precepta sunt
tam propter apostasiam ‥ quam propter ‥ tyranidem
participia ‥ tam activam quam passivam significationem habentia inveniuntur
tam pro anime mee remedio quam pro amore omnipotentis
noverint tam presentes quam futuri
sine voluntate tam regis quam nobilium regni
lectio divina tam falli quam fallere nescia
per exempla pariter et precepta, tam philosophica quam theologica sive canonica
secunda est castitas, tam in eis que gustus sunt quam in illis que tactus
omnes ‥ tam mares et feminas, senes et juvenes ‥ occiderunt
aliquis vadit ad forum tam ut emat necessaria quam ut inveniat debitorem
tam viri quam mulieres parvulos suos ‥ comedebant
tam,aswell
murum ‥ non tam lapidibus quam cespitibus construentes
fratrem non tam sanguine quam spiritu
non ‥ tam ad perniciem perfidi saeviendo dixit quam ad salutem fidelium festinando
quod quis non habet a se, sed a Deo, hoc non tam suum quam Dei dicere debet
qui ‥ volunt non tam prodesse quam dominari
quam non tam amicitiam quam amicitie dicimus esse venenum
tanta ingruit tamque fera tempestatis hiems ut neque velo neque remigio quicquam proficere ‥ valeremus
tam profunda scelerum voragine demersus ut misericordia Christi eum mederi non possit
veritatis ratio tam ampla tamque profunda est ut a mortalibus nequeat exhauriri
in unam vallem, que erat ‥ tam amenissima et splendidissima ut nulla ratione dicere valeam
tam dulce tibi intendere his ‥ ut quando uni intendis vix ab eo evelli possis
tam acriter instat Galo ‥ ut omnino gigas a spe fraudetur
plebs tam fuit impia regi / scripta sibi venie quod rex dedit obvia legi
tam ceci sunt ut non possunt discernere
nihil tam parvum sit quod de ordine vestro ‥ violetis
hec est ‥ virtus ‥ ut nihil tam obscurum quod non illuminet
nulla gens tam fera est et immanis cujus mentem non imbuerit Dei opinio
neminem unquam tam crudeliter odi quin morienti cunta [sic ] dimitterem
nullum est tam densum quin species potest transire
impossibile est facere tam magnam caritatem quin Deus possit facere majorem
1 tam, (5) adv. démonstratif, ¶ 1 tant, autant, si, à ce degré, à ce point : tam necessario tempore, tam propinquis hostibus Cæs. G. 1, 16, 6, dans une circonstance si pressante, avec des ennemis si proches ; vestris tam gravibus tamque multis judiciis concisus Cic. Phil. 12, 11, accablé par vos jugements si pleins de rigueur et si nombreux ; hæc tam parva civitas Cic. Verr. 2, 3, 85, cette cité si petite ; in hoc tam exiguo vitæ curriculo Cic. Arch. 28, dans cette carrière si courte de la vie ; ille homo tam locuples Cic. Verr. 2, 4, 11, cet homme-là si riche ; tamenne ista tam absurda defendes ? Cic. Nat. 1, 81, persisteras-tu à défendre des choses aussi absurdes ; tot tam nobiles disciplinæ Cic. Ac. 2, 147, tant dʼécoles si célèbres ; tam aperte, tam diu, tam cito Cic. Ac. 2, 60 ; CM 13 ; Tusc. 2, 14, si ouvertement, si longtemps, si vite ; tam modo, v. tammodo ; non tam hæsitaret Cic. Fin. 2, 18, il nʼhésiterait pas à ce point ¶ 2 [en corrélation] a) [avec quam ] autant (aussi)... que : non tam præclarum est scire Latine quam turpe nescire Cic. Br. 140, il est moins beau de savoir le latin que laid de lʼignorer ; nihil esse tam detestabile tamque pestiferum quam voluptatem Cic. CM 41, que rien nʼest aussi détestable, aussi funeste que la volupté ; quis tam brevi tempore tot loca adire potuit quam celeriter Cn. Pompeio duce belli impetus navigavit ? Cic. Pomp. 34, qui a pu visiter tant de lieux avec une rapidité égale à la promptitude avec laquelle sous la direction de Gn. Pompée lʼoffensive de la guerre a traversé les flots ? tam ferre... quam contemnere Cic. Att. 13, 20, 4, supporter... autant que mépriser ; tam id honestum tuendum est nobis quam illud sapientibus Cic. Off. 3, 17, nous devons défendre cette honnêteté autant que les sages la leur || quam magis... tam magis Pl. Pœn. 348, plus... plus, cf. Pl. Bacch. 1091, ou quo magis... tam magis Lucr. 4, 999, ou quanto magis... tam magis Lucr. 5, 453 ; tam magis... quam magis Virg. En. 7, 787, dʼautant plus... que || quam et superl... tam et superl., plus... plus : Cato Agr. 64 ; 65 ; 157 ; Pl. Aul. 236 ; Ter. Ad. 503 ; Sall. J. 31, 14 ; b) [avec quasi ] autant que si, comme si : Pl. Curc. 51 ; c) [avec ut ou qui, quæ, quod et le subj. conséc.] tellement que, assez pour, etc. : quis nostrum tam animo agresti ac duro fuit, ut... non commoveretur ? Cic. Arch. 17, qui de nous a eu le cœur assez farouche, assez dur pour nʼêtre pas ému...? tam variæ sunt sententiæ, ut Cic. Nat. 1, 1, les opinions sont si diverses que ; nemo tam sine oculis, tam sine mente vivit ut... Cic. de Or. 1, 249, aucun être vivant nʼest assez dépourvu dʼyeux, assez dépourvu dʼintelligence pour || [avec qui, la principale ayant valeur négative] : nihil tam absurde dici potest, quod non dicatur ab aliquo philosophorum Cic. Div. 2, 119, on ne peut rien dire de si absurde que qq. philosophe ne le dise ; nemo est tam senex, qui... Cic. CM 24, personne nʼest assez vieux pour...; neque tam docti tum erant, ad quorum judicium elaboraret Cic. Fin. 1, 7, il nʼy avait pas alors dʼhommes assez éclairés pour quʼil sʼefforçât de satisfaire leur goût, cf. Cic. CM 67 ; d) [avec quin et subj. conséc., quand la principale est négative] : numquam tam male est Siculis, quin... dicant Cic. Verr. 2, 4, 95, jamais les Siciliens ne sont en si mauvaise posture quʼils ne disent..., cf. Cic. Verr. 2, 5, 26 ; Fam. 6, 1, 7 ; Nep. Alc. 6, 4.
2 tam, adv. = tamen, cf. Fest. 360, 5 ; Pl. St. 44.
tam . adv.
如是。— ob parvam rem 因如是小事。— enim sum amicus reipublicae quam qui maxime 因吾可齊至愛本國之誰人。Nihil est — naturae aptum 相宜本性卽此耳。Quae — firma civitas est quae non odiis possit everti? 無固國相仇所不可壞。Utinam non — fratri pietatem quam patriae praestare voluisset 庶彼親愛其弟興親愛本鄉不同埒。
Suggest a Translation
See an image
如是。— ob parvam rem 因如是小事。— enim sum amicus reipublicae quam qui maxime 因吾可齊至愛本國之誰人。Nihil est — naturae aptum 相宜本性卽此耳。Quae — firma civitas est quae non odiis possit everti? 無固國相仇所不可壞。Utinam non — fratri pietatem quam patriae praestare voluisset 庶彼親愛其弟興親愛本鄉不同埒。
Suggest a Translation
See an image
tam (1) adv.
- 3 TA-, correl. with quamin comparisons, implying equality of degree, in such a degree, as much, so, so much: non tam solido quam splendido nomine: adiuro, tam me tibi vera referre Quam veri maiora fide, as true as they are incredible, O.: quam magni nominis bellum est, tam difficilem existimaritis victoriam fore, L.: istam dexteram non tam in bellis neque in proeliis quam in promissis et fide firmiorem, i. e. whose superior trustworthiness is not so much in wars, etc.: nihil est tam contra naturam quam turpitudo: nihil esse tam diligenter quam ius civile retinendum: non tam meāpte causā Laetor quam illius, T.: vellem tam domestica ferre possem quam ista contemnere, were as able to bear, etc.: quod si tam vos curam libertatis haberetis, quam illi ad dominationem adcensi sunt, in as great a degree, S.: Parmenonis tam scio esse hanc techinam quam me vivere, just as well as, T.: Tam teneor dono quam si dimittar onustus, H.: tam es tu iudex quam ego.—With comp.or superl. (quam . . . tam in the sense of quanto . . . tanto or quo . . . eo; old or poet.): Tam magis illa fremens . . . Quam magis effuso crudescunt sanguine pugnae, raging the more wildly, the more, etc., V.: quam maxime huic vana haec suspicio Erit, tam facillime patris pacem in leges conficiet suas (i. e. quo magis . . . eo facilius), T.: quam quisque pessume fecit, tam maxume tutus est (i. e. ut quisque . . . ita maxime, etc.), S.—With a comparative clause implied in the context, so, to such a degree, so very, equally: quae faciliora sunt philosophis . . . quia tam graviter cadere non possunt (i. e. quam alii): quorsum igitur tam multa de voluptate? so much(as has been said): hoc, quod a tam multis perferatur, by so many(as we have mentioned): tam necessario tempore, tam propinquis hostibus, at so urgent a time as this, Cs.: hunc tam temere iudicare, Cs.: cum tam procul a finibus Macedoniae absint, L.: quam si explicavisset, non tam haesitaret, i. e. as he does.—Often with a prondemonstr.: haec mea oratio tam longa aut tam alte repetita: haec tam crebra Etruriae concilia, L.: quae est ista tam infesta ira?L.—Followed by a clause of result with ut, qui or quin(only with adjj. and advv.), so, so very: quae (maturitas) mihi tam iucunda est, ut quasi terram videre videar: ad eum pervenit tam opportuno tempore, ut simul, etc., Cs.—Usu. with a negativeor in a question implying a negative: quis umquam praedo fuit tam nefarius, quis pirata tam barbarus ut, etc.: non se tam barbarum ut non sciret, etc., Cs.: nemo inventus est tam amens, qui illud argentum eriperet: quae est anus tam delira quae timeat ista?: Numquam tam mane egredior . . . quin te . . . conspicer Fodere, T.: numquam tam male est Siculis quin aliquid facete et commode dicant.
tam diū or tam-diū (2) (not tandiū), adv.
- II. Of a definite time, so long, for so long a time.— Followed by quam diu (both clauses take the same tense; and if in past time, the perfindic.): ego tam diu requiesco quam diu ad te scribo: manebit ergo amicitia tam diu, quam diu sequetur utilitas. —Followed by quam: (Hortensius) vixit tam diu, quam licuit in civitate bene beateque vivere.— Followed by dum: Claudius usus est hoc Cupidine tam diu, dum forum dis inmortalibus habuit ornatum, only so long.—Followed by quoad: tam diu autem velle debebis quoad te non paenitebit.—Followed by ut: (Antiochus) didicit apud Philonem tam diu, ut constaret diutius didicisse neminem. —
- IIII. So long, so very long: ubi te oblectasti tam diu?T.: abs te tam diu nihil litterarum?: ducenti ferme et decem anni conliguntur: tam diu Germania vincitur, all this time, Ta.
-
…antelucanis cenis expromitur. in his gregibus omnes aleatores, omnes adulteri, omnes impuri impudicique versantur. hi pueri tam lepidi ac delicati non solum amare et amari neque saltare et cantare sed etiam sicas vibrare et spargere venena didicerunt…
Cicero, in Catilinam
-
…regie factum esse dicerent. nunc intellego, si iste, quo intendit, in Manliana castra pervenerit, neminem tam stultum fore qui non videat coniurationem esse factam, neminem tam improbum qui non fateatur. hoc autem uno interfecto…
Cicero, in Catilinam
-
…proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo…
Julius Caesar, Gallic War
-
…iam pridem factum esse oportuit certa de causa nondum adducor ut faciam. tum denique interficiere, cum iam nemo tam improbus, tam perditus, tam tui similis inveniri poterit qui id non iure factum esse fateatur. quam diu…
Cicero, in Catilinam
-
…quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione…
Julius Caesar, Gallic War
-
…esse oportuit certa de causa nondum adducor ut faciam. tum denique interficiere, cum iam nemo tam improbus, tam perditus, tam tui similis inveniri poterit qui id non iure factum esse fateatur. quam diu quisquam erit qui…
Cicero, in Catilinam
-
…invidiam posteritatis times praeclaram vero populo Romano refers gratiam qui te, hominem per te cognitum, nulla commendatione maiorum tam mature ad summum imperium per omnis honorum gradus extulit, si propter invidiam aut alicuius periculi metum salutem civium tuorum…
Cicero, in Catilinam
-
…in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit ; multo etiam…
Julius Caesar, Gallic War