vadiare

vadiare [vadium+-are, cf. CL vadari], gagiare [AN gager, gagier] 1 to use as surety (guaranteeing meeting of obligation, repayment of debt, or sim.): a to offer or give as surety, pledge. b to demand, take, or receive as surety. c to take in distraint (to enforce provision of surety). d to take (forcibly) in reprisal. a de hoc hundreto sunt adhuc retro de gildo regis lxx sol. et iij oboli ‥ et isti sunt ~iati in misericordia regis (Som) Dom. Exon. f. 77b; de peccunia ‥ que pro pace vel inimicitia ~iata est (Leg. Hen. 59. 4) GAS 578; c1195 et si de sanguine et plaga convictus fuerit, triginta denarios ~iet et per gratiam meam vel ballivorum misericorditer reddat (Lostwithiel) BBC 154; p1206 si ‥ burgenses in misericordia ceciderint, wagiabunt nobis xij d. (Inistioge) Ib. 156; s1299 de omnibus ‥ factis in prejudicium civitatis predicte posuit se in graciam ‥ custodis et aldermannorum, et ~iavit communitati Londoniarum viginti libras sterlingorum MGL II 116; loricas ‥ lanceas, et alia armature genera pro victualibus ~iaverant Wals. HA I 435.  b 1313 constabularii ‥ Burdeg' ‥ vina predictorum Petri et Assalhide gagiari et arestari pro custimis [sic] et exaccionibus indebitis fecerunt RGasc IV 1017.  c c1210 ne quis ‥ bona prefati monasterii absque juris ordine occupare, ~iare, invadere, seu quolibet modo detinere presumat (Commissio Papalis) Kelso 465.  d 1293 cum propter discordias ‥ exortas aliquas literas marquandi seu gagiandi subditos dicti regis [Castelle] duxerimus concedendas (Pat) Law & Cust. Sea I 19; 1293 custodientes ‥ diligenter si qua gagiata seu marquata fuerint Ib.. 2 (leg., in var. phr.) to use, pledge, offer (spec. process concerned with proof or sim., finding sureties to carry it through): a (~iare duellum, ordalium, probationem, or sim.); b (~iare legem or sim., esp. w. ref. to offering or receiving of oath of innocence or sim. supported by compurgators; v. et. lex 11). c (~iare per inquisitionem) ? to fail to secure a verdict in one's favour. a de illis qui ordalium ~iant. si quis judicium ferri vel aque ~iaverit, accedat tribus noctibus ante ad presbiterum qui debet sanctificare eum (Quad.) GAS 163; qui bellum ~iaverit et per judicium defecerit, lx sol. emendet (Leg. Hen. 59. 15) Ib. 579; postquam duellum inde fuerit ~iatum oportebit eum qui tenet terram defendere per duellum Glanv. II 3; 1201 dominus rex mandavit justiciariis de banco quod duella ~iata coram eis ‥ coram ipso rege ponantur, quia ea vult videre SelPlCrown 40; ad comitatum accedat petens et ostendat ibi quod curia domini sui ei defecerit de recto, et secundum quosdam ~iata probatione defalte in manum servientis domini regis, vicecomes dicat servienti quod ‥ accedat ad curiam illius domini capitalis Bracton f. 329b; 13‥ si ‥ duellum sit ei judicatum et ~iatum in misericordia xl solidorum erit Cust. Preston 498.  b postquam aliquis dissaisitus legem vel rectum domino suo ~iaverit et plegios si opus est addiderit (Leg. Hen. 53. 6) GAS 574; 1199 Ric. ~iat legem xij manu CurR RC I 200; 1201 N. purget se per aquam per assisam. vad' legem SelPlCrown 1; Ricardus ~iavit j legem contra eum quod non detinuit ea [sc. averia] contra vadium PlCrGlouc 25; c1238 si deffendens vadeat legem suam potest facere eam cum sua sexta manu (Curia de Pepoudres) Law Merch. I xxxviii; ~iavit Willielmus Bream magnam legem, et complevit eam peroptime Leg. Ant. Lond. 10; ante legem ~iatam RegiamM III 1; ponit se super legem magnam, et eam justiciarius ~iavit. habeat ergo legem suam, et defendat se cum xxxvjta manu MGL I 104; 1425 ~iarent inde legem suam se duodecima manu CalPat 282.  c 1401 Johanne Coche clerico quia vad' per inquisitionem versus Robertum Cage, junior, in placito debiti et preceptum est levare de eodem Johanne viij s. ad opus predicti Roberti simul cum dampno taxato ad iiij d. per inquisitionem (CourtR Sawston, Pyratts Manor) MS Cambs Archives R82/034 m. 3d.; 1401 Nicholao Webb quia vad' per inquisitionem versus Robertum Moysaunt in placito debiti et preceptum est levare de eodem Nicholao Webbe xxxix s. ad opus predicti Roberti per inquisitionem recuperat' simul cum dampno taxato ad xij d. (CourtR Sawston, Pyratts Manor) Ib. m. 2d.. 3 to guarantee (meeting of obligation, repayment of debt, or sim.) by offering surety. b to find surety for (release of that which has been taken in distraint). c to vouch for, stand surety for. d (intr.) to offer sureties in guarantee. si quis virginem vel viduam ducere velit ‥ tunc rectum est ut brudgume per Dei justiciam et seculi competens inprimis promittat et ~iet eis qui paranimphi sunt quod eo modo querat eam ut ‥ (Quad.) GAS 443; 1276 Hugo ‥ petiit pacem domini regis de Johanne E. dominus Johannes presens ~iavit pacem dicto Hugoni et invenit ei plegios de pace Andream ‥ et Hugonem SelCCoron 35; 1293 Willelmus G. ~it misericordiam pro defalta ultime curie; plegium non invenit qua nativus. misericordia iiij d. CourtR Hales 259.  b 1292 dicit eciam quod predicta catalla non sunt ei deliberata, et petit quod predictus Walterus de Bello Campo ~iat ei deliberacionem ‥ PlRCP 92 m. 9d.; 1352 petit quod ~iant ei deliberacionem predictorum averiorum Reg. S. Aug. 331.  c iste Alfredus hundredos et tetingas instituit; ut si quis alicujus delicti intitularetur, ad hundredum exhiberet, qui eum ~iarent Silgrave 46.  d 1270 in plenis placitis coram nobis ‥ recognoverunt et sibi gagiaverunt et facere et reddere bona fide et sine fraude promiserunt CartINorm. 133. 4 to wager. et lepus [dixit lupo]: certe, quantumcumque fueris me major et forcior, audeo tecum certare, et ~iabo quod vindicam [? l. vincam] te J. Sheppey Fab. 70; redde, miser, quod ~iasti, quoniam devici te Ib.; to lay wageoure, ~iare, con-, deponere CathA. 5 to hire or engage for payment, ‘wage’. 1376 compotus Willelmi de S. et Willelmi H. ‥ quos rex ‥ assignavit ‥ ad arestandum et capiend' omnes naves ‥ a portu ville de L. usque ad aquam de H. existentes et eas venire faciend' ac tot marinarios quot sufficient pro eisdem navibus ‥ usque ad portum de Orewell ~iand' Ac. Foreign 10 C d.; predicti W. et W. ‥ oretenus onerati fuerunt ut asserunt quod ipsi naves tunc apud O. arestatas usque portum de S. de denariis regis ~iarent Ib. (cf. ib.: rex mandavit ‥ thesaurario et baronibus quod ‥ visis indenturis super solucione vadiorum marinariorum factis, id quod eisdem ‥ constiterit ipsos W. et W. pro vad' eorumdem marinariorum in navibus predictis ‥ solvisse eisdem W. et W. in compoto suo allocent). 6 to take a distress from (cf. divadiare 2). 1330 dicunt quod ipse ‥ clam' warennam in terris aliorum ‥ ~iando illos qui fugarunt et fugant in terris aliorum PQW 627. 7 (in gl.). to custome or to make custome, guadiare, ritare, inguadiare CathA; to ordande [v. l. ordane]; accingere, apparare, aptare, scribere ‥ guadiare, limitare, moliri, ordinare Ib.; to wytt gude, legare, gadiare, disponere Ib..