valeti
militarecingulum erant consecuti. Nam ut
Vassalliiidem, qui postmodum
Milites, quod in hac voce docemus ; ita vassallorum filii
Vasseletidicti, ut et
Domicelli, respectu parentum, qui
Domininude compellabantur, unde postmodum formata vox
Vasletus, deinde
Valetus, uti recte observatum a Pithœo in Consuetud. Trecens. Quod præterea firmant Scriptores aliquot a nobis laudati in Notis ad Villharduinum pag. 274. apud quos
Vasletusscribitur, uti etiam in Charta anni 1204. post Ordericum Vitalem edita pag. 1058 :
De militibus et Vasletis de terra Comitis Roberti, etc.In alia apud Spelmannum in hac voce :
Thomas filius dicti Radulphiet(Militis) Vasletus in custodia Regis, qui similiter morabatur in servitio Regis cum fratribus suis.
Passa avant li gentis prous Vaslés.
Valetosappellatos in Notis ad Willharduinum docuimus, qui Imperatoris Constantinopolitani filium hac nomenclatura donat. Sed et ita non semel magnatum filios indigitant Poetæ nostrates. Le Roman
Rursum :Guillaume fut Vallet petit A Falese posé et norrit, etc.
Alibi :O Guillaume fist Gui norrier Dez que il fut Vallez petiz.
Alio loco :Et me fist avoir en ostage Deus Vallez de noble lignage. L'un fils, l'autre ert nevou Goudouine, Encor les ai en ma sesine.
Alibi :N'ert mie Chevalier, encor ert Valleton.
Idem de Henrico II. Rege Angliæ :Hue Chapet si fis l'ara asseurée, Vallet ert, ne porquant si fu l'ewre hastée.
Alibi :Cinquante-trois ans plus sa terre justisa Emprés la mort son pere qui Vallet le laissa.
Trois Vallez out de son Seignor, Robert clamerent le graingnor.
MS. de Vespasiani Imper. filio :Li Vales entent la promesse, Que lendemain aprés la Messe Le veut son pere adober.
MS. :Sire, dist li Vallez, nel mettez en sejor, Faites vos os semondre, etc.
Mes por cel Deu que je dois aourer, Fet sen Guillaume sans nul arrestement ; O le Valet chevauchent belement.
Jadis estoit un damoiseax, Qui moult estoit cointes et beax, Li Vallez ot à nom Guillaumes : Chercher peust on vingt realmes Ains con peust trover si gent ; Et s'estoit moult de haute gent : Il n'estoit mie Chevaliers, Vallez estoit, vii ans entiersAvoit un chastelain servi.
Geraudus Chaboz Valletus dominus Radesiarum. Nobilis quondam domina Eustachia mater mea domina Radesiarum, cum assensu dom. Gerardi Chaboz patris mei, etc.Alia ann. 1291. ex Tabul. Eccl. Dolensis :
Guillelmus de Rupeforti Vicecomes de Donges miles, et Theobaldus de Rupeforti ejusdem Vicecomitis filius, Valletus.
De dominabus, et de Valectis et puellis quæ sunt vel esse debent in donatione Domini Regis, et de valentiis terrarum suarum, et si quis eorum vel earum sit maritatus, et inquiratur cui, per quem, et a quo tempore.Bracton. lib. 3. Tract. de Corona cap. 1. § 3 :
De Valectis et puellis qui sunt et esse debent in custodia Domini Regis.Infra :
De Vicecomitibus et Ballivis, qui ceperunt redemptionem de Valetis integrum feodum militis tenentibus.Adde Fletam lib. 1. cap. 20. § 19. 94. Ubi
Valectisunt militum filii.
Ipse est Moninus, quem eo quod sine liberis esset, Valet cognominabant.
de Tannayann. 1352. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 60. art. 9 :
Li Vallet, pucelles et femmes qui n'auront esté mariées, etc.
Raginardus de Monasterio legum Valletus.
Scutiferosdicimus.
Jocelinus Pictavini Valetus. Fecit homagium ligium sine achaptamento.Charta ann. 1299. apud Stephanot. tom. 3. Antiquit. Bened. Pictav. MSS. pag. 916 :
Monsour Helyes de la Vergne Chevalier et Heliot Chenin Vallet pour soy et pour Gauvin son frere seigneurs de Lucac.Alia ann. 1293. ibid.
Ge Jofreis de Lezignen Valet segnor de Chastelachart, etc.Rursum alia ann. 1294. ibid. pag. 968 :
Peres Daneis de saint Sauvor et Aunis Valet et Johane sa femme, etc.Adde Rymer. tom. 2. pag. 109. 995. et 1021. et Statuta MSS. Caroli I. Reg. Siciliæ cap. 173.
Ut dignitatum gradus et hominum qualitates, injuriis apertius distinguantur, statuimus burgensem seu rusticum, qui militem verberaverit, nisi probabitur, quod se defendendo hoc fecerit, manus detruncatione puniri ; eadem pœna Valetto imminente, qui militem nobilioris gradus verberaverit.Sanutus lib. 3. part. 10. cap. 8 :
Ad cautelam autem Dominus Armeniæ ducentos equestres in nemora occultat, locuturus Principi duobus cum sociis, relicto seorsim cum cornu Valeto, etc. Valettosautem sese appellitasse ipsos Scutiferos, declarant complures Chartæ descriptæ a Duchesnio in Historia Plessiaca.
Valettimilitibus ipsis in occasionibus bellicis ministrarent, eorumque arma ac scuta deferrent, unde
Armigeri et Scutiferipassim appellantur, horum nomenclatura data deinceps honoratioribus famulis, quomodo etiam usurpatur a nostris.
Bichio et Moncheto Guidy fratribus delectis Valletis et receptoribus nostris, etc.Comput. ann. 1425. apud Kennett. in Antiquit. Ambrosd. pag. 576 :
Et in blodeo panno pro armigeris et Valectis Prioris de Johanne Bandye, etc.Testam. Rotherami Eborac. Episc. ann. 1498. in Lib. nig. Scaccarii pag. 679 :
Sic quod generosi Valecti et garciones de camera habeant de propriis equis meis, secundum limitacionem executorum meorum.
Et volo, quod armigeri mei cum Valectis, et omnes, qui cum ipsis in servitio meo existunt, ista distribuant modo supradicto.Ubi alii sunt ab Armigeris. Thomas Walsinghamus pag. 229 :
Jussus autem exhibere captivum, cunctis admirantibus ministrum suum obtulit, qui ei astiterat, et more Valecti servierat, etc. Valettus CameræImperatoris, apud Petrum de Vineis lib. 5. Epist. 56.
des Valez trenchans, Valez entiers, des valez servans de vin, des valez servans de l'escuelle, des valez de porte, des valez de forge ;
des valez servans de sale, des valez de nostre chambre.
Jehans Dartois Varlez du roy nostre seigneur et bailli de Reims, salut, etc.Ita et Vicarius Nemausensis, in Charta ann. 1308. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 182. col. 1 :
Galvanni Boni-et-belli, Veyletti domini regis Franciæ, vicarii Nemausi, etc.Vide Valleteria.
Si quis Valetorum suorum in dicta villa vel alibi matrimonialiter copularetur, et aliquas de denariatis aut mercaturis ipsorum mercatorum recelaret, aut alias alienaret, justitia loci in quo mercaturæ prædictæ reperirentur, tenebitur eas ponere in manu salva alicujusprobi viri loci illius ubi reperirentur. Dicti mercatores et sui Valeti per nos, et gentes nostras a vi et violentia indebitis contra omnes et erga omnes custodientur.
Que aucun barbier ne doit oster ou soustraire à un autre barbier son aprentis ou Varlet, etc.Litteræ ejusd. Reg. ann. 1372. ibid. pag. 528 :
Les Varlés du mestier de tixerrandrie.Infra :
Les Varlés tixerans, etc.
Nec coronam lineam, ut Miles laicus, seu Vayletus clericus deferat.De Valetis consule Seldenum de Titulis Honorariis 2. part. cap. 5. § 47.
Quod in ea villula tam parva reperiri non poterit, in qua non est miles, armiger, vel paterfamilias, qualis ibidem Franclain vulgariter nuncupatur, magnis ditatus possessionibus, nec non libere tenentes alii, et Valecti plurimi suis patrimoniis sufficientes, ad faciendum juratam in forma prædicta ; sunt namque Valecti diversi in regione illa, qui plusquam sexcenta scuta per annum expendere possunt, quo juratæ superius descriptæ sæpissime in regione illa fiunt, præsertim in ingentibus causis, de militibus, armigeris, et aliis, quorum possessiones excedunt duo millia scutorum per annum.
Oportet enm, vel eam habere proprium Valletum seu famulum aut ancillam, qui serviant personis prædictis.Charta apud
MadoxFormul. Anglic. pag. 385 :
Cum uno Vallecto per me nominato ad serviendum eisdem Monialibus.Processus de Vita S. Yvonis tom. 4. Maii pag. 567 :
Et idem miles palafredum suum cum Valleto præmitteret, etc. Valetus pedes,in Testam. Amedei Delph. ann. 1355. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 323.
Legamus cuilibet de Vayletis, sommeleriis,..... sexaginta solidos Turonenses semel solvendos. Vaylletus,in Miraculis MSS. Urbani V. PP. ex Tabul. S. Victoris Massil.
Notum facimus quod nos obtentu grati servicii, quod Johannes Victoris de S. Germano in Laya, tailliator noster et Valletus cameræ nostræ, nobis impendit, etc.
Vallettis meis cameræ meæ, in Testam. Johan. Duc. Burgund. ann. 1360. in Histor. Burgund. tom. 2. Probat. pag. 258. num. 299.
Johannetus de Pissyaco, qui tenebat manum ad currum Johannæ consortis nostræ.
Bertaut Duchemin, Valet de nostre aumosne, etc.
Pour le bon tesmoignage et rapport, qui de la personne de nostre amé Vallet de honneur Baudoin Eude nous a esté fait,... ycellui Baudouin anoblissons.
Loys de Blet, Varlet des grans chevaulx de nostre oncle le duc de Berry, etc.
Alphonsus Ruys, nuper Varletus pedester regis, retentus ejus serviens armorum de numero et ordine aliorum.
Icellui Jaquemart print le baston de sa faulx, appellé le Varlet.