valetudo

optima valetudine uti
to enjoy the best health gravis autumnus omnem exercitum valetudine temptaverat
an unhealthy autumnn assailed the whole army with sickness

vălētūdo (vălītūdo), ĭnis, f. [valeo], habit, state, or condition of body, state of health, health, whether good or bad.

• I Lit.
• • A In gen.: optimā valetudine uti, Caes. B. C. 3, 49: valetudine minus commodā uti, id. ib. 3, 62: integra, Cic. Fin. 2, 20, 47: bona, Lucr. 3, 102; Cic. Lael. 6, 20; Quint. 10, 3, 26; Cato R. R. 141, 3: melior, Plin. 23, 7, 63, § 120: commodior, Quint. 6, 3, 77: incommoda, Cic. Att. 5, 8, 1: infirma atque etiam aegra, id. Brut. 48, 180: quam tenui aut nullā potius valetudine, id. Sen. 11, 35: adversa, Just. 41, 6: dura, Hor. S. 2, 2, 88: confirmata, Cic. Att. 10, 17, 2; id. Q. Fr. 1, 1, 16, § 46; id. de Or. 1, 62, 265: ut valetudini tuae diligentissime servias, id. Q. Fr. 1, 1, 16, § 46: multum interest inter vires et bonam valetudinem, Sen. Q. N. 1, praef. 6.—Plur.: sic caecitas ferri facile possit, si non desint subsidia valetudinum, of different states of health, i. e. whatever they may be, Cic. Tusc. 5, 39, 113.—
  • B In partic.
  • • 1 A good state or condition, soundness of body, good health, healthfulness (syn.: salus, sanitas): valetudo decrescit, adcrescit labor, Plaut. Curc. 2, 1, 4 (219): valetudo (opportuna est), ut dolore careas et muneribus fungare corporis, Cic. Lael. 6, 22: cui Gratia, fama, valetudo contingat abunde, Hor. Ep. 1, 4, 10: valetudo sustentatur notitiā sui corporis et observatione, quae res aut prodesse soleant aut obesse, Cic. Off. 2, 24, 86: melior fio valetudine, quam intermissis exercitationibus amiseram, id. Fam. 9, 18, 3: id pecus valetudinis tutissimae est, Col. 7, 22: hoc cibo ... firmitatem valetudinis custodiri, Plin. 20, 5, 20, § 42; cf.: Quaque valetudo constat, nunc libera morbis, Nunc oppressa, Manil. 3, 140; cf. also Cic. de Or. 1, 62, 265.—
    • 2 A bad state or condition, ill health, sickness, feebleness, infirmity, indisposition (syn.: infirmitas, imbecillitas): curatio valetudinis, Cic. Div. 2, 59, 123: gravitas valetudinis, quā tamen jam paulum videor levari, id. Fam. 6, 2, 1: affectus valetudine, Caes. B. C. 1, 31: gravis auctumnus omnem exercitum valetudine tentaverat, id. ib. 3, 2: quodam valetudinis genere tentari, Cic. Att. 11, 23, 1: quod me propter valetudinem tuam ... non vidisses, id. Fam. 4, 1, 1: quod his Nonis in collegio nostro non affuisses, valetudinem causam, non maestitiam fuisse, id. Lael. 2, 8: excusatione te uti valetudinis, id. Pis. 6, 13: quibus (latere, voce) fractis aut imminutis aetate seu valetudine, Quint. 12, 11, 2: medicus quid in quoque valetudinis genere faciendum sit, docebit, id. 7, 10, 10: Blaesus novissimā valetudine conflictabatur, Plin. Ep. 2, 20, 7: major, i. e. morbus comitialis, Just. 13, 2: oculorum, Cic. Fam. 14, 4, 6: calculorum, Plin. 21, 27, 100, § 173.—Plur.: medicus regere valetudines principis solitus, Tac. A. 6, 50: valetudinibus fessi, id. H. 3, 2: quod ad febrium valitudines attinet, Plin. 23, 1, 24, § 48: graves et periculosas valetudines experiri, Suet. Aug. 81; id. Tib. 11; Vitr. 1, 4.—
• II Trop. (rare but class.), of the mind, health, soundness, sanity: ii sunt constituti quasi malā valetudine animi, sanabiles tamen, Cic. Tusc. 4, 37, 80: roga bonam mentem, bonam valetudinem animi, deinde tunc corporis, Sen. Ep. 10, 4; cf.: valetudo ei neque corporis neque animi constitit, unsound state of mind, mental infirmity, Suet. Calig. 50.—Rarely without animi: qui valetudinis vitio furerent et melancholici dicerentur, Cic. Div. 1, 38, 81.—
• • B Of style: quos (Lysiae studiosi), valetudo modo bona sit, tenuitas ipsa delectat, Cic. Brut. 16, 64. —
• III Personified: Valetudo, Health, as a divinity, Mart. Cap. 1, § 55.

valētūdo, inis, f. (valeo), der Gesundheitszustand, das körperliche Befinden, I) eig.: A) im allg.: prosperitas valetudinis, Cic.: val. sana integraque, Augustin.: incommoda, übles Befinden, Unpäßlichkeit, Cic.: adversa, Krankheit, Unpäßlichkeit, Cels.: infirmā atque aegrā valetudine usus, Cic.: coepisse adversā valetudine affici, Colum.: magnae nobis est sollicitudini valetudo tua, Cic. – quasi mala v. animi, Geisteskrankheit, Cic.: v. mentis, Geistesschwäche, Suet. – B) insbes.: 1) im üblen Sinne, die Krankheit, Unpäßlichkeit, Schwäche, das Übelbefinden, oculorum, Cic. u. Liv. epit.: calculorum, Steinschmerzen, Plin.: affectus valetudine, krank, Caes.: propter valetudinem, Cic.: propter valetudinem maiorem, quam patiebatur, Iustin.: ob subitam valetudinem, Liv. epit.: angit me Fanniae valetudo, Plin. ep.: terret me haec tua tam pertinax valetudo, Plin. ep.: perturbat me longa et pertinax valetudo Titi Aristonis, Plin. ep.: valetudinem oculorum ex nimia luxuria contrahere, Iustin.: temptare exercitum valetudine (v. einem schlechten Sommer), Caes.: impediri valetudine oculorum, Cic.: premi valetudine, Nep.: recolligere se a longa valetudine, Plin.: excusare (als Entschuldigung angeben) valetudinem, Liv.: simulare valetudinem, sich krank stellen, Suet. – Plur., subsidia valetudinum, Cic.: valetudines febrium, Plin.: graves et periculosae valetudines, Suet.: medicus regere valetudines principis solitus, Tac.: valetudinibus fessi (erschöpft), Tac.: non laborare immutatione loci valetudinibus, Vitr. – 2) im guten Sinne, die Gesundheit, das Wohlbefinden, valetudinem amiseram, Cic.: valetudini parcere, indulgere valetudini suae, Cic.: valetudini suae diligentissime servire, Cic.: valetudinem suam diligenter curare, Cic.: valetudini suae operam dare, Fronto. – personif., Valetudo dea, Corp. inscr. Lat. 1, 472. – II) übtr., v. der Rede, Cic. Brut. 64. – ➳ In Hdschrn. u. Ausgg. (zB. Tac. dial. 41 alle codd. u. Sen. ed. Haase) auch valitudo.

valetudo, valitudo [CL] 1 (state of) good health, soundness of body, fitness. b (in neutral sense) state of health, fitness, condition; c (w. ref. to ill health, illness, or infirmity). d (~o regia) leprosy. per cujus intercessionem unius pedis meruit recipere valitudinem Lantfr. Swith. 13; abjecta segnitie et recepta valitudine Byrht. V. Ecgwini 375 (recte 365); ‘sine corpore’ id est sine vigore. per corpus enim, quod est solidum, merito vigor et valitudo intelligitur Bern. Comm. Aen. 76; illa ‥ repleta fide cepit aridam movere; et ilico sanguine et valitudine manum solutam porrexit, et accepit malum de manu sancti (Carthagus 40) VSH I 185.  b 801 ceterum si paternae ~inis effectum scire curam habetis, scitote cotidie infirmitates crescere et variis corpus debilitare doloribus Alcuin Ep. 228; exterrentur qui consident secus regni principem, mirantes tam subitam mutate valitudinis novitatem Osb. Clar. V. Ed. Conf. 21; omnia quidem elementa ‥ ibi ‥ et bonam ~inem exterminant et vitam terminant Gir. TH I 35; dominus Willelmus de London, capellanus ‥ adversa valitudine detentus Mir. Montf. 106; 1460 propter continuam infirmitatem et adversam valitudinem DCDurh. Reg. IV f. 122v.  c tu eris in magna valitudine in languore ventris tui [cf. II Par. xxi 15 tu autem aegrotabis pessimo languore uteri] Gildas EB 41; ne forte exterius adhibita curatione carnis obstet quae latet intrinsecus valitudo mentis Bede Hom. I 23. 87B; adversus omnes nequitias spiritales et universas valitudines infirmitatesque membrorum Egb. Pont. 116; s1139 archiepiscopus Eboracensis Turstinus pro valitudine qua gravabatur, vix enim animi viribus corpus regebat W. Malm. HN 471; fecit ‥ mirabilia in vita sua ‥ diversas hominum valitudines curans Ailr. Ed. Conf. 754A.  d extra urbem Cantuariam in aquilonali parte lapideas domos omnibus egenis, in occidentali parte regia ~ine fluentibus ligneas locavit W. Malm. GP I 44; regia valitudo totum corpus ejus purulentis ulceribus occupans Ib. II 73. 2 strength, power, might. Pliadis vel Arcturi sidera, de quibus divina oracula per turbinem horrenda valitudine oppressum compellabant ita Aldh. Met. 3; quanti meriti vel quantae valitudinis erat post obitum suum per plurima miraculorum trophea monstraretur Felix Guthl. 53; Samsonis ~o esset ibi invaletudo Hon. Eluc. 1171B; per Tideum accipe illos qui ~inem membrorum ultra eorum quantitatem habent Bern. Comm. Aen. 97; in hoc miraculo monstrantur ‥ prophetia sancti Brendani et valitudo orationis sancti Ruadani (Ruadanus 13) VSH II 244; s1359 rex fecit retencionem ‥ qualem pre ~ine non audivimus factam nostris ante actis temporibus Knighton II 105; de cuncta armorum valitudine et bellica strenuitate Plusc. IX 1. 3 (financial) value. ? c1180 si hoc contigerit quod non ei possim warantizare illam, dabo ei escambium alibi ‥ ad valitudinem illius ‥ terre FormA 182; 1192 si forte aliquis illorum aliquam terram de hiis terris prescriptis aut de redditibus amiserit aut vi aut placito, alter ei restaurabit ad medietatem valitudinis CurR RC I cvi; a1200 dabimus eis escambias ad valitudinem in comitatu de Norhamtuna Danelaw 339; donec idem comes prefato Petro changiam ad valitudinem terre sue conferret Meaux I 83. 4 (in gl.). prestantia, valitudo Osb. Glouc. Deriv. 468; hec valentia et hic valor et hec valitudo, omnia in eodem sensu Ib. 599.

vălētūdō, (8) ĭnis, f. (valeo), ¶ 1 état de santé, santé : integra valetudine esse Cic. Or. 76, être en parfaite santé ; bona valetudo Cic. Læl. 20, bonne santé ; optima valetudine uti Cæs. C. 3, 49, 5 ; valetudine minus commoda uti Cæs. C. 3, 62, 4, se porter à merveille, être un peu mal portant : incommoda valetudo Cic. Att. 5, 8, 1 ; infirma, ægra Cic. Br. 180, santé mauvaise, chancelante, maladive ; tenuis aut nulla potius Cic. CM 35, santé délicate ou plutôt absence de santé ; oro, ut valetudini tuæ servias Cic. Q. 1, 1, 46, je te prie de soigner ta santé || [fig.] mala valetudo animi Cic. Tusc. 4, 80, mauvaise santé de lʼesprit ; [en parl. du style] Cic. Br. 64 ¶ 2 bonne santé : Cic. Læl. 22 ; Off. 2, 86 ; de Or. 1, 262 ; Hor. Ep. 1, 4, 10 ; valetudinem amittere Cic. Fam. 9, 18, 3, perdre la santé ¶ 3 mauvaise santé, maladie, indisposition : quodam valetudinis genere tentari Cic. Att. 11, 23, 1, être affecté dʼune sorte de malaise, cf. Cæs. C. 1, 31 ; 3, 2 ; excusatione uti valetudinis Cic. Pis. 13, alléguer sa santé comme excuse, cf. Cic. Læl. 8 ; Fam. 4, 1, 1 ; valetudo oculorum Cic. Fam. 14, 4, 6, mauvais état des yeux ; subsidia valetudinum Cic. Tusc. 5, 113, secours dans les infirmités.

➳ qqf. valitudo d. les mss.

valetudo , inis. f.
平安。無恙。病。— oculorum 目病。— integra 痊。無恙。— firma 壯身。— gravis 病。恙。Mala — animi vel — mentis 瘋癲。Valetudinem curare vel sustentare 保養自己。Valetudinem bonam defendere 隄防病。Valetudini consulere vel servire 愼保養。Valetudini indulgere vel operam dare 顧身安。Parum valetudini parcere 不惜本身。Infirmam valetudinem vexare 不怕加其病。Valetudinem simulare vel valetudinem corporis obtendere vel uti excusatione valetudinis 推病。

Suggest a Translation
See an image

valētūdō (valīt-) inis, f

• valeo, habit, state of body, state of health, health: optimā valetudine uti, Cs.: bona: infirma: Dura, H.: valetudini tuae servire.—A good condition, soundness of body, good health, healthfulness: valetudo (opportuna est), ut dolore careas et muneribus fungare corporis: cui fama, valetudo contingat abunde, H.—A bad condition, ill-health, sickness, feebleness, infirmity, indisposition: gravitas valetudinis: adfectus valetudine, Cs.: quod me propter valetudinem tuam . . . non vidisses: oculorum: si non desint subsidia valetudinum.—Fig., health, soundness, sanity: mala animi.—Of style, soundness, vigor.