Διόνυσος
Διόνυσος, Dionysus
- Dionysus, Διονύσου γοναί, name of comedies by Polyzelus and Anaxandrides, IG 14.1098.
A teón.
I dios del vino y diversas manifestaciones orgiásticas
μαινομένοιο Διωνύσοιο
a) por su parentesco: hijo de Zeus y de Sémele h.Hom.7.1, 56, Ar.Th.990, Ph.2.466, tb. considerado hijo de Tione, Opp.C.4.285, identificada con Sémele h.Hom.1.20, D.S.3.62, de Deméter, D.S.3.62, de Perséfone o Deméter, D.S.3.64, Orph.Fr.58, H.30, de Amaltea, D.S.3.74,
• tb. considerado hijo de Amón, D.S.3.74,
τῷ ἀφ' Ἡλίου νέῳ Διονύσῳ θεῷ μεγάλῳ ἐπηκόῳ
• se une a Ariadna, Hes.Th.947
• asociado a Apolo
αἱ Θυιάδες ... τῷ Διονύσῳ καὶ τῷ Ἀπόλλωνι μαίνονται
• asociado a Deméter
τᾷ Δάματρι συνωργίσθη Διόνυσος
χοροὺς δύο ... ἐπέδωκεν τεῖ Δήμητρι [κ]αὶ τεῖ Κόρι καὶ τοῖ Διονύσωι
b) identificado con Ὄρειος Βάκχιος πρὸ πόλεως
• y con variados epít. (v. s.uu.) y alusiones a su parentesco y procedencia
Καδμεῖος
Σεμελήιος
Διόνυσον κατάγουσαι Φρυγίων ἐξ ὀρέων
Λικνίτης
• esp. en rel. c. el vino
πολυστάφυλος
μεθυμναῖος
Δ. λαθικηδὴς φυσιζῴος
• en rel. a su carácter
πολυγηθής
εὐεργέτης
φυγοπτόλεμος
• a su múltiple naturaleza
πολυειδὴς καὶ πολύμορφος
• a su físico
χρυσοκόμης
• a su presencia como μελαναίγις en un ritual de las Apaturias, Sch.Ar.Ach.146D.
• a su identificación con el toro
ταυροφυής
βουγενής
• es erecto, itifálico
Ὀρθός
• en rel. la vegetación
Ἄνθιος
Ἀνθεύς
Ἔνδενδρος
en BeociaΚισσοκόμης
Κισσός
ἀπογραφόμενοι ... διὰ πυρὸς εἰς τὸ σῶμα παρασήμῳ Διονύσου κισσοφύλλῳ
marcados a fuego en el cuerpo con el emblema de hoja de hiedra de DionisoΠερικιόνιος
ref. a la columna recubierta de hiedra que le consagraron los tebanosΣυκίτης
• como descubridor de las manzanas, Theoc.2.120, Ath.82c;
c) asociado a la música y la poesía, Pi.O.13.18, Ar.Ra.22, de donde el epít.
Μελπόμενος
• rel. c. el drama, D.S.4.5
• frec. como tít. de comedias
Δ. Ἀσκητής
de AristómenesΔ. Ναυαγός
de AristófanesΔιονύσου γοναί
de PolizeloΔιόνυσος
del cóm. Alejandro (Alexandr.Com.)Σεμέλη
• en plu.
Διόνυσοι
de Epicarmo
d) como liberador, de ahí los epít.
Ἐλευθερεύς
Λύσιος
Λυαῖος
Ἐλευθεραί
en Beocia
e) c. aspectos oscuros y crueles: asociado al sacrificio humano, en Lesbos y Quíos, Dosiad.Hist.7, Euelpis en Porph.Abst.2.55, de donde los epít.
Ἀνθρωπορραίστης
ὠμηστής
comedor de carne cruda, sanguinario, inhumanoὠμητὴς (sic) Δ.
cruel Dioniso prov. dicho del que cometía algo inhumanoΑἰγοβόλος
Ταυροφάγος
βλοσυρός
• asociado a la ultratumba
χθόνιος
• asociado a las fiestas nocturnas
Νυκτέλιος
• como jefe de bacantes
Καθηγεμών
f) c. epít. locales
ἐν Λίμναις Δ.
Λευκυανίτης
junto al río Leucianias en ÉlideΛηναῖος
g) celebrado en misterios, procesiones, cantos
Διονύσῳ πομπὴν ἐποιοῦντο καὶ ὕμνεον αἶσμα αἰδοίοισιν
Κλεισθένης δὲ χοροὺς μὲν τῷ Διονύσῳ ἀπέδωκε
στησάμενοι Διονύσῳ χορούς
οἱ συγχορευταὶ Διονύσου
el cortejo de Dionisoτὰ περὶ τὸν Διόνυσον
los misteriosτὰ θαλύσια
Ἐρίβρομος
•
τῷ Διονύσῳ ... ὁ γάμος
del matrimonio sacro c. la esposa del arconte-rey en las Antesterias áticasκαθηγήσεται τῶν συγκαταγόντων τὸν Διόνυσον
h) en locuciones adverb.
ἐν Διονύσου
en el templo de Dionisoἐν Διονύσου
en el teatro de Dionisoἐς Διόνυσον φοιτᾶν
ir al templo de Dionisoεἰς Διόνυσον κωμάζειν
ir a celebrar las fiestas de Dioniso
• en rel. c. asociaciones en torno a su culto, esp. en heleníst. e imper.
οἱ περὶ τὸν Διόνυσον
οἱ τοῦ Διονύσου
οἱ ἀμφὶ Διόνυσον
οἱ περὶ τὸν Διόνυσον τεχνῖται
los cultivadores de las artes de Dioniso e.e. actores, bailarines, músicosΔιονύσου οἱ χορεύσαντες βου[κόλοι
αἱ περὶ τὸν Διόνυσον γυναῖκες, ἃς Θυιάδας ὀνομάζουσιν
αἱ τῷ Διονύσῳ ἱερωμέναι γυναῖκες
i) en prov.
τί ταῦτα πρὸς τὸν Διόνυσον;
¿qué tiene que ver eso con Dioniso? para los que dicen cosas inoportunasοὐδὲν πρὸς τὸν Διόνυσον
nada que ver con Dionisoοὐδὲν πρὸς τὸν Διόνυσον
tb. como símbolo de esplendor y lujo sin importancia en comparación con Dionisoἐρεβίνθινος Διόνυσος
ref. a las cosas de poco valor o baratas
• en metáf.
παῖδας καλλίστους ... ὡς Διονύσους καὶ Ἀπόλλωνας
j) en representaciones artísticas: estatuas, Ar.Eq.536, AP 16.184 (Antip.Thess.), IG 22.1367.21 (I d.C.?), Plu.Cim.2, Luc.ITr.12, Paus.2.23.8, Ath.198c, St.Byz.s.u. Διόνυσοι
ref. a imágenes de Dioniso
II identificaciones c. otras figuras divinas o divinizadas
1 c. Hades, Heraclit.B 15, c. Zeus SEG 30.622 (Tesalónica I d.C.), en Etiopía y Egipto c. Osiris (Δ. Αἰγύπτιος), Hdt.2.42, D.S.1.11, 15, 23, 4.1, Nonn.D.4.269, c. Adonis, Plu.2.671b, c. Adonis y Atis, Orác. en Socr.Sch.HE 3.23, cf. Clem.Al.Prot.2.19, c. Osiris, Plu.2.362b, 364d, en Arabia c. Orotalt, Hdt.3.8, en Frigia c. Sabacio, Amphitheus 1b, Sch.D.18.295, en la India quizá c. Siva o Krisna, Arr.An.5.1.5.
2 identificado c. gobernantes: Alejandro Magno D.L.6.63, Mitrídates Eupator, App.Mith.10, 113, Marco Antonio, Plu.Ant.60, Calígula, Ath.148d, D.C.59.26.6.
III
1 Δ. hijo de Zeus y Perséfone, considerado el primer Dioniso llamado
Ζαγρεύς
παλαιγενής
ἀρχέγονος
παλαιότερος
πρότερος
Σαβάζιος
• c. ref. a los dos Dionisos los epít.
διμήτωρ
por ser hijo de Deméter y Perséfoneδίμορφος
2
ὀψίγονος Δ.
hijo de Dioniso y Aura
B topón.
1 localidad en Marmárica Stadias.44, 45, cf. St.Byz.
2 Διονύσου ἄκρον cabo de Dioniso promontorio de la isla de Taprobana (Sri Lanka), Ptol.Geog.7.4.5.
3 Διονύσου κῆπος jardín de Dioniso en la ciu. de Brasas en la costa oriental de Laconia, Paus.3.24.4.
4 Διονύσου πόλις
a) v.
b) Dionisópolis ciu. frigia fundada por Átalo II y Éumenes II, St.Byz.;
c) ciu. india, St.Byz.;
d) ciu. tracia, St.Byz.
5 Διονύσου σπήλαιον Gruta de Dioniso en Argos, Paus.2.23.1.
- Διώνυσος
- (χάρμα βροτοῖσιν).
- Son of Zeus and Semele (Il. 14.325).
- He and his attendants scattered by Lycourgus-1 Il. 6.132, 135: his part in the death of Ariadne Od. 11.325; Od. 24.74.
- Dionysus, Od., etc.: v. Βάκχος. deriv. uncertain
-
…; σεῖε ; πέδον χθονὸς Ἔννοσι πότνια. ἆ ἆ, τάχα τὰ Πενθέως μέλαθρα διατι νάξεται πεσήμασιν. ὁ Διόνυσος ἀνὰ μέλαθρα · σέβετέ νιν. σέβομεν ὤ. εἴδετε λάινα κίοσιν ἔμβολα διάδρομα τάδε ; Βρόμιος ; ὅδʼ ;…
Euripides, Bacchae
-
…χοροῖσιν ὑπᾴδων, ἢ τοὺς μισθοὺς τῶν ποιητῶν ῥήτωρ ὢν εἶτʼ ἀποτρώγει, κωμῳδηθεὶς ἐν ταῖς πατρίοις τελεταῖς ταῖς τοῦ Διονύσου · τούτοις αὐδῶ καὖθις ἀπαυδῶ καὖθις τὸ τρίτον μάλʼ ἀπαυδῶ ἐξίστασθαι μύσταισι χοροῖς · ὑμεῖς δʼ ἀνεγείρετε μολπὴν καὶ παννυχίδας…
Aristophanes, Frogs
-
…καθʼ ἣν παρὰ τὴν ἐν Ἐλευσῖνι δρᾶσαι τελετὴν Ἀθηναίων φασὶν οὐ τοὺς ἀφανεστάτους · ἐπʼ ἐμοῦ δὲ ἀνεῖτο Διονύσῳ. Διόνυσον δὲ τοῦτον καλοῦσι Μελπόμενον ἐπὶ λόγῳ τοιῷδε ἐφʼ ὁποίῳ περ Ἀπόλλωνα Μουσηγέτην. ἐνταῦθά ἐστιν Ἀθηνᾶς ἄγαλμα Παιωνίας καὶ Διὸς…
Pausanias, Description of Greece
-
…ᾄδομεν ἀρχόμενοι λήγοντές τʼ · οὐδέ πῃ ἔστι σεῖʼ ἐπιληθομένῳ ἱερῆς μεμνῆσθαι ἀοιδῆς. καὶ σὺ μὲν οὕτω χαῖρε, Διώνυσʼ εἰραφιῶτα, σὺν μητρὶ Σεμέλῃ, ἥν περ καλέουσι Θυώνην. Εἰς Δημήτραν Δήμητρʼ ἠύκομον, σεμνὴν θεάν, ἄρχομʼ…
NA, Homeric Hymns
-
…κτύπον εὐάσμασι Βακχᾶν · παρὰ δὲ μαινόμενοι Σάτυροι ματέρος ἐξανύσαντο θεᾶς, ἐς δὲ χορεύματα συνῆψαν τριετηρίδων, αἷς χαίρει Διόνυσος. ἡδὺς ἐν ὄρεσιν, ὅταν ἐκ θιάσων δρομαί ων πέσῃ πεδόσε, νε βρίδος ἔχων ἱερὸν ἐνδυτόν, ἀγρεύων…
Euripides, Bacchae
-
…χορεύσει Βρόμιος ὅστις ἄγῃ θιάσους εἰς ὄρος εἰς ὄρος, ἔνθα μένει θηλυγενὴς ὄχλος ἀφʼ ἱστῶν παρὰ κερκίδων τʼ οἰστρηθεὶς Διονύσῳ. ὦ θαλάμευμα Κουρή των ζάθεοί τε Κρήτας Διογενέτορες ἔναυλοι, ἔνθα τρικόρυθες ἄντροις βυρσότονον κύκλωμα τόδε μοι Κορύβαντες ηὗρον…
Euripides, Bacchae
-
…καὶ ἐκπεσόντας ἐκ τῆς πατρίδος ὑπεδέξαντο. μετὰ δὲ οἱ φυγάδες τῶν Κολοφωνίων φυλάξαντες τοὺς Σμυρναίους ὁρτὴν ἔξω τείχεος ποιευμένους Διονύσῳ, τὰς πύλας ἀποκληίσαντες ἔσχον τὴν πόλιν. βοηθησάντων δὲ πάντων Αἰολέων, ὁμολογίῃ ἐχρήσαντο τὰ ἔπιπλα ἀποδόντων τῶν Ἰώνων…
Herodotus, The Histories
-
…τινά · στρατὸν γὰρ ἐν ὅπλοις ὄντα κἀπὶ τάξεσιν φόβος διεπτόησε πρὶν λόγχης θιγεῖν. μανία δὲ καὶ τοῦτʼ ἐστὶ Διονύσου πάρα. ἔτʼ αὐτὸν ὄψῃ κἀπὶ Δελφίσιν πέτραις πηδῶντα σὺν πεύκαισι δικόρυφον πλάκα, πάλλοντα καὶ σείοντα βακχεῖον κλάδον ,…
Euripides, Bacchae
-
…δεῖξαι δʼ ἠελίῳ δέκα τʼ ἤματα καὶ δέκα νύκτας, πέντε δὲ συσκιάσαι, ἕκτῳ δʼ εἰς ἄγγεʼ ἀφύσσαι δῶρα Διωνύσου πολυγηθέος. αὐτὰρ ἐπὴν δὴ Πληιάδες θʼ Ὑάδες τε τό τε σθένος Ὠαρίωνος δύνωσιν, τότʼ ἔπειτʼ ἀρότου μεμνημένος εἶναι…
Hesiod, Works and Days
-
…τίς ὁδῷ ; τίς ; μελάθροις ἔκτοπος ἔστω, στόμα τʼ εὔφη μον ἅπας ἐξοσιούσθω · τὰ νομισθέντα γὰρ αἰεὶ Διόνυσον ὑμνήσω. ὦ μάκαρ, ὅστις εὐδαίμων τελετὰς θεῶν εἰδὼς βιοτὰν ἁγιστεύει καὶ θιασεύεται ψυχὰν ἐν ὄρεσσι βακχεύων ὁσίοις καθαρμοῖσιν…
Euripides, Bacchae