ὑπερβολή
ὑπερβολή, superiority, excess, pre-eminence
- a throwing beyond others, δίσκων ὑπερβολαῖς Philostr. Im. 2.19: in intr. sense, altitude of a star, Arist. Mete. 342b32.
- 2 overshooting, superiority, χερῶν ὑπερβολαῖς E. Fr. 434; στρατιᾶς Th. 6.31.
- 3 excess, τοῦ μεγέθεος Archyt. 1; opp. ἔλλειψις or ἔνδεια, Pl. Prt. 356a, 357a, 357b; θερμασίης Hp. Vict. 2.65; ὑ. δισσὴ . ., τῷ ποσῷ καὶ τῷ ποιῷ Arist. PA 668b14; ὑπερβολὴν τῆς ἐπιθυμίας ἔχειν c. acc. et inf., And. 3.33, etc.: hence in various phrases, χρημάτων ὑπερβολῇ . . πρίασθαι at an extravagant price, E. Med. 232; ἐπέφερον τὴν ὑ. τοῦ καινοῦσθαι pushed on their extravagance in revolutionizing, Th. 3.82; οὐκ ἔχον ἐστὶν ὑπερβολήν it can go no further, D. 21.119, cf. 25.54; ἃ μηδὲ πιθανὰς τὰς ὑ. ἔχει Men. Her. 62; so οὐδεμίαν or μηδεμίαν ὑ. λείπειν, Isoc. 4.5,110, cf. D. 3.25; οὐδεμίαν ὑ. καταλείπων φιλοτιμίας SIG 545.13 (Delph., iii B. C.); εἴ τις ὑ. τούτου if there is aught beyond (worse than) this, D. 19.66, cf. Isoc. 5.42; ταῦτʼ οὐχ ὑ.; is not this the extreme, the last degree? D. 27.38; ὑπερβολὴν ποιήσομαι I will put an extreme case, Id. 19.332; τοσαύτην ὑ. ποιεῖσθαι ὥστε . . to go so far that . ., Id. 18.190: folld. by a gen., ὑ. ποιεῖσθαι ἐκείνων τῆς αὑτοῦ βδελυρίας to carry his own rascality beyond theirs, Id. 22.52, cf. 23.201, And. 4.22, Lys. 14.38; ὑ. ποιεῖν τῆς τιμῆς to raise the price, Arist. Pol. 1259a26; εἰς ὑ. εὐδαιμονίας ἥκειν Isoc. 11.14; τοσαύτας ὑ. δωρειῶν παρέσχηται D. 20.141; ὑ. ἀνοίας ἔχειν Polystr. p.27 W.
- 4 with Prep. in Adverbial phrases, = ὑπερβαλλόντως, εἰς ὑπερβολήν in excess, exceedingly; εἰς ὑ. ἄμεινον E. Fr. 494; ἀγαθὸς εἰς ὑ. Antiph. 80.11; ἐς ὑ. ἐκθερμαίνεσθαι Hp. Vict. 2.65: c. gen., κτήσαιτʼ ἂν ὄλβον εἰς ὑ. πατρός E. Fr. 282.6 (v.l. εἰς ὑπεκτροφὴν πάτρας); far beyond, τοῦ πρόσθεν εἰς ὑ. πανοῦργος, i.e. far more wicked, Id. Hipp. 939, cf. D. 61.33; ἀναλίσκειν πάντα εἰς ὑπερβολάς Pl. Ep. 326d:—ἐξ ὑπερβολῆς Plb. 8.15.8:—καθʼ ὑπερβολὰν τοξεύσας with surpassing aim, S. OT 1196 (lyr.); καθʼ ὑ. ἐπαινεῖν extravagantly, Isoc. 5.11; οἱ καθʼ ὑ. ἐν ἐνδείᾳ ὄντες in extremity of need, Arist. Pol. 1295b18; αἱ καθʼ ὑ. ἡδοναί Id. EN 1151a12; τὸ καθʼ ὑ. τραχύ Phld. Po.Herc. 994.35; καθʼ ὑ. ἁμαρτωλός Ep.Rom. 7.13: c. gen., καθʼ ὑ. φιλοδοξίας OGI 472.9 (Didyma, i A. D.):—so in dat., εὐτελὴς ὑπερβολῇ Men. 615; παχεῖʼ ὑ. Philem. 41; ὑ. ἀγαθός Arist. HA 625a29, etc.
- 5 preeminence, perfection, without any notion of excess, διʼ ἀρετῆς ὑπερβολήν Id. EN 1145a24, cf. Rh. 1367b1, Pol. 1284a4; ἡ ὑ. τῆς φιλίας the best and noblest kind of friendship, Id. EN 1166b1; but ἡ καθʼ ὑ. φιλία, = ἡ καθʼ ὑπεροχήν, Id. EE 1238b18.
- 6 overstrained phrase, hyperbole, ὑπερβολὰς εἰπεῖν Isoc. 4.88; οἱ πρὸς ὑπερβολὴν πεπονημένοι λόγοι ib. 11; ὑπερβολὰς εἰπεῖν make strong statements, Id. 3.35, D. 27.64; as a figure of speech, Arist. Rh. 1413a29, Demetr. Eloc. 52, Str. 3.2.9; πρὸς -ὴν εἰρημένος Id. 1.2.33.
- 7 τὸ καθʼ ὑπερβολήν the superlative degree, in Adjectives, Arist. Top. 134b24; τιθέναι ὑπερβολῇ ib. 139a9; καθʼ ὑ. εἰπεῖν Id. Cael. 281a16.
- 8 overbid at auction, PPetr. 2 p.44 (iii B. C.).
- II crossing over, passage of mountains, etc., X. An. 1.2.25, Plb. 3.34.6, etc.
- 2 in sg. or pl., place of passage, mountain-pass, with or without τοῦ ὄρους, τῶν ὀρέων, X. An. 3.5.18, 4.1.21, 4.4.18; ὑ. τοῦ Ταύρου Wilcken Chr. 1 ii 14 (iii B. C.); αἱ τῶν Ἄλπεων ὑ. Plb. 3.39.10; αἱ Ἄλπιαι ὑ. Str. 7.1.5; ἡ κατὰ τὸν Αἷμον ὑ. D.S. 19.73.
- III (from Med.) delay, τοῦ κακοῦ Hdt. 8.112, cf. Decr. ap. D. 18.29, Plb. 14.9.8; [τῆς κρίσεως] ὑ. λαβούσης PEnteux. 65.3 (iii B. C.).
- IV the conic section called hyperbola, because the square of the ordinate is equal to a rectangle with height equal to the abscissa applied to the parameter (as base) but exceeding (ὑπερβάλλον), i. e. overlapping, that base, Apollon.Perg. Con. 1.12, Procl. in Euc. p.419 F.
1. overtocht:
2. overmaat, exces:
3. overmacht, hoogste mate:
4. uitstel:
1) das Ueberwerfen, darüber Wegwerfen, – das Uebersetzen, u. intr., das Uebergehen über Flüsse, Berge u. dgl.; Xen. An. 1.2.25 ; Pol. εἰς Τάραντα ἐποιεῖτο τὴν ὑπερβολήν 10.1.8, u. öfter ; der Ort, wo man übersetzt, der Uebergang, Xen. An. 4.1.22, 6.5 ; bes. der Berg od. Hügel, über den man geht, τοῦ ὄρους, 4.4.18 u. öfter.
2) die Uebertreibung, das Uebermäßige, Ungewöhnliche, Außerordentliche, Ggstz ἔλλειψις, ἔνδεια, Plat. Prot. 356a, 357b u. öfter, u. Arist.; ὑπερβολὴν ἐπιθυμίας ἔχειν, Andoc. 3.33 ; ὑπερβολὴν ποιεῖσθαι τῆς προτέρας πονηρίας, noch übertreffen, Lys. 14.38, u. öfter bei Dem.; Ggstz von ἔνδεια Isocr. 2.33 ; ἀναισχυντίας Isae. 6.45 ; πράγματος Din. 1.7 ; ἐν τῇ τῆς πονηρίας ὑπερβολῇ ἐλπίδα ἔχει σωτηρίας Dem. 25.5 ; ἐγὼ δὲ τοσαύτην ὑπερβολὴν ποιοῦμαι, ὥστε, ich gehe so weit, daß ich, 18.190, u. öfter ; ὑπερβολαὶ δωρεῶν, große Geschenke, Lept. 141 ; χρημάτων ὑπερβολῇ πόσιν πρίασθαι Eur. Med. 232 ; εἰς ὑπερβολὴν ἡσθῆναι Aesch. 2.4, übermäßig ; εἰς ὑπερβολὴν πανοῦργος Eur. Hipp. 939, vgl. ἄγουσα θυμὸν εἰς ὑπερβολάς Suppl. 480, wie Plat. Ep. VII.326c ; auch καθʼ ὑπερβολήν, Soph. O.R. 1196 ; Thuc. 2.45 ; bes. im Ausdruck, die Hyperbel, ὑπερβολὰς εἰπεῖν, Isocr. 4.88, u. öfter bei Folgdn.
Bei den Mathem. die Hyperbel als Kegelschnitt.
3) vom med., = ἀναβολή, das Verschieben, der Aufschub, Verzug, Her. 8.112 ; μηδεμίαν ὑπερβολὴν ποιησάμενοι Pol. 14.9.8.
Strong 5236
**
a throwing beyond. Metaph., excess, superiority, excellence: II Co 4:7 12:7; καθ’ ὑπερβολήν, beyond measure, exceedingly, Ro 7:13, I Co 12:31, II Co 1:8, Ga 1:13; κ. ὑ. εἰς ὑ. , beyond all measure, II Co 4:17.†
- Ia throwing beyond others: an overshooting, superiority, Thuc.
- 2excess, over-great degree of a thing, Plat.; in various phrases, χρημάτων ὑπερβολῇ πρίασθαι to buy at an extravagant price, Eur.; οὐκ ἔχει ὑπερβολήν it can go no further, Dem.; εἴ τις ὑπ. τούτου if thereʼs aught beyond (worse than) this, Dem.; ὑπερβολὴν ποιεῖσθαι to go to all extremities, to put an extreme case, Dem.; foll. by a gen., ὑπ. ποιεῖσθαι ἐκείνων τῆς αὑτοῦ βδελυρίας to carry his own rascality beyond theirs, Dem.; ἐπέφερον τὴν ὑπ. τοῦ καινοῦσθαι pushed on their extravagance in revolutionising, Thuc.
- 3with a prep. in Adverbial sense, = ὑπερβαλλόντως, εἰς ὑπερβολήν in excess, exceedingly; c. gen. far beyond, τοῦ πρόσθεν εἰς ὑπ. πανοῦργος, i. e. far more wicked, Eur.:— καθʼ ὑπερβολὴν τοξεύσας with surpassing aim, Soph.; καθ. ὑπ. extravagantly, Isocr., etc.
- 4overstrained phrase, hyperbole, Isocr., Arist.
- IIa crossing over mountains, Xen.
- III(from Mid.) a deferring, delay, Hdt., Dem.
-
…καὶ ἐν Ἰσσοῖς. Ἐπύαξα δὲ ἡ Συεννέσιος γυνὴ προτέρα Κύρου πέντε ἡμέραις εἰς Ταρσοὺς ἀφίκετο · ἐν δὲ τῇ ὑπερβολῇ τῶν ὀρέων τῇ εἰς τὸ πεδίον δύο λόχοι τοῦ Μένωνος στρατεύματος ἀπώλοντο · οἱ μὲν ἔφασαν ἁρπάζοντάς τι κατακοπῆναι ὑπὸ…
Xenophon, Anabasis
-
…παράδειγμʼ ἔχων, τὸν σὸν δαίμονα, τὸν σόν, ὦ τλᾶμον Οἰδιπόδα, βροτῶν οὐδὲν μακαρίζω · ὅστις καθʼ ὑπερβολὰν τοξεύσας ἐκράτησε τοῦ πάντʼ εὐδαίμονος ὄλβου, ὦ Ζεῦ, κατὰ μὲν φθίσας τὰν γαμψώνυχα παρθένον χρησμῳδόν, θανάτων δʼ…
Sophocles, Oedipus Tyrannus
-
…φιλικά. πολλοῖς δʼ εἶναι φίλον κατὰ τὴν τελείαν φιλίαν οὐκ ἐνδέχεται, ὥσπερ οὐδʼ ἐρᾶν πολλῶν ἅμα ἔοικε γὰρ ὑπερβολῇ, τὸ τοιοῦτο δὲ πρὸς ἕνα πέφυκε γίνεσθαι · πολλοὺς δʼ ἅμα τῷ αὐτῷ ἀρέσκειν σφόδρα οὐ ῥᾴδιον, ἴσως…
Aristotle, Nicomachean Ethics
-
…ἐπιστήμην ὥσπερ τὴν τῶν γραμμάτων παραδώσειν, ὡς μὲν ἔχει τούτων ἑκάτερον, οὐκ ἐξετάσαντες, οἰόμενοι δὲ διὰ τὰς ὑπερβολὰς τῶν ἐπαγγελμάτων αὐτοί τε θαυμασθήσεσθαι καὶ τὴν παίδευσιν τὴν τῶν λόγων πλέονος ἀξίαν δόξειν εἶναι, κακῶς εἰδότες ὅτι μεγάλας…
Isocrates, Speeches
-
…ὕστερον. Καὶ ὁκόσῳ ἂν πλείων ἡ κάθαρσις γίγνηται, τοσῷδε χρὴ πλέον ἐπιδιδόναι ἄχρι κρίσιος · μάλιστα δὲ κρίσιος ὑπερβολῆς δύο ἡμερέων, οἷσί γε ἢ πεμπταίοισιν ἢ ἑβδομαίοισιν ἢ ἐναταίοισι δοκέει κρίνεσθαι, ὡς καὶ τὸ ἄρτιον καὶ τὸ…
Hippocrates, Regimen in Acute Diseases
-
…τῶνδε πάρεστε ἢ ἀδελφοῖς ὁρῶ μέγαν τὸν ἀγῶνα τὸν γὰρ οὐκ ὄντα ἅπας εἴωθεν ἐπαινεῖν, καὶ μόλις ἂν καθʼ ὑπερβολὴν ἀρετῆς οὐχ ὁμοῖοι, ἀλλʼ ὀλίγῳ χείρους κριθεῖτε. φθόνος γὰρ τοῖς ζῶσι πρὸς τὸ ἀντίπαλον, τὸ δὲ μὴ…
Thucydides, The Peloponnesian War
-
…τῶν πρόσθεν τὰ νοσήματα ἀπεργάζηται · τὸ δʼ ἔσχατον πάντων, ὅταν ἡ τοῦ μυελοῦ φύσις ἀπʼ ἐνδείας ἤ τινος ὑπερβολῆς νοσήσῃ, τὰ μέγιστα καὶ κυριώτατα πρὸς θάνατον τῶν νοσημάτων ἀποτελεῖ, πάσης ἀνάπαλιν τῆς τοῦ σώματος φύσεως ἐξ ἀνάγκης…
Plato, Timaeus
-
…τε πλέονος καὶ ἐλάττονος καὶ μείζονος καὶ σμικροτέρου καὶ πορρωτέρω καὶ ἐγγυτέρω, ἆρα πρῶτον μὲν οὐ μετρητικὴ φαίνεται, ὑπερβολῆς τε καὶ ἐνδείας οὖσα καὶ ἰσότητος πρὸς ἀλλήλας σκέψις ; ἀλλʼ ἀνάγκη. ἐπεὶ δὲ μετρητική, ἀνάγκῃ δήπου τέχνη…
Plato, Protagoras
-
…ἐκ τοῦ σώματος ἐκπίπτουσα, διαρροίας καὶ δυσεντερίας καὶ τὰ τοιαῦτα νοσήματα πάντα παρέσχετο. τὸ μὲν οὖν ἐκ πυρὸς ὑπερβολῆς μάλιστα νοσῆσαν σῶμα συνεχῆ καύματα καὶ πυρετοὺς ἀπεργάζεται, τὸ δʼ ἐξ ἀέρος ἀμφημερινούς, τριταίους δʼ ὕδατος διὰ τὸ…
Plato, Timaeus
-
…πόλεως ἐβούλετο πολίτης γενέσθαι μᾶλλον ἢ τῆς πατρίδος εἶναι τῆς ἑαυτοῦ. καὶ τὸ τελευταῖον, ὦ ἄνδρες δικασταί, ὑπερβολὴν ποιησάμενος τῆς προτέρας πονηρίας ἐτόλμησε τὰς ναῦς Λυσάνδρῳ μετὰ Ἀδειμάντου προδοῦναι. ὥστε εἴ τις ὑμῶν ἢ τοὺς τεθνεῶτας ἐν…
Lysias, Speeches