abbas
abbās, ātis, m. [Chald. Abba, Heb. ab],
- the head of an ecclesiastical community, an abbot (eccl. Lat.), Sid. 16, 114; Inscr. Mommsen, 3485 (A. D. 468).
- —Hence, abbātissa, ae, f., an abbess, Inscr. Mommsen, 3896 (A. D. 570); and abbātĭa, ae, f., an abbey (eccl. Lat.), Hier.
abbās, ātis, m. (chald. אבע Vater), der Abt, Eccl. – Nbf. abba, Ven. Fort. carm. 4, 4, 16.
Aldelmus ‥ ~atis officio functus
reverentissimus ~a Ceolfrid
eidem monasterio Segendi ~as et presbyter praefuit
ut episcopi in suis parochiis ~ates atque abbatissas moneant quatenus ‥ ut praepositi praepositeque monasteriorum curam sibi injunctam ‥ fideliter †dispensant [? l. dispensent ]
decreverunt ut ~atum et abbatissarum electio cum regis consensu ‥ sanctae regulae ageretur docu-mento
~as,abbod , oððe fæder
abbas cum eligitur, omnes fratres, vel major et melior pars, in ejus electionem consentire debent
ex his habet ‥ T. homo ~atis S. E[dmundi ] j domum, ‥ ~as de Eli j mansura[m ]
nec mortuo ‥ episcopo sive ~ate aliquid accipiam de dominio ecclesie ‥ donec successor in eam ingrediatur(
super animas, propter quas ~as et dicitur et constituitur, nemo quemquam potest constituere nisi quibus Deus dedit potestatem ligandi atque solvendi
ita ‥ ut ~as et monachi ejusdem ecclesie a quocunque episcopo voluerint ‥ crisma suum et oleum et ordinationem ipsius ~atis et monachorum ‥ accipiant(
a Gisleberte, prudens pater, abba diserte
quid amplius in monachum artioris regule dictasset ~as severus?
lex ligat abbatis monachorum colla, sed ipsum / immunem legis lex jubet esse sue(
hec ecclesia, sicut et alie per Hiberniam et Walliam plures, ~atem laicum habet
~as duobus capellanis monachis, uno advocato, uno notario et x servientibus preter pueros ad servicium ejus necessarios ‥ sit contentus
convenerunt primo ~ates nigri apud Oxoniam
primus erat in ~atem futurus electus post consilium Lateranense generale ‥ in quo constitutum erat ut ~ates exempti ab ipso Papa confirmarentur
~ates induantur in superpelliciis et cappis, mitrati cum mitris
~as tenetur ex officio in festis principalibus ‥ vesperas ‥ celebrare; et erit in hujusmodi vesperis solempniter revestitus, sc. in alba, capa, mitra, cirothecis et anulo, cum baculo pastorali
comites [solverent ] sex marcas, episcopi quoque et ~ates mitrati tantum, non obstante quod ~ates tenerentur solvere pro singulis capitibus monachorum suorum xl d.
hic ~as,a abotte
verba minus Latina, longo usu ‥ jampridem in consuetudinem quotidiani sermonis venisse ‥ item ~as, prior, pro monachorum praefecto
quamvis et ipsi antistites, si paternam curam ‥ subjectis suis impendant, non absurde ~ates ‥ appellari queant
pro expensis factis super Ricardum Glasyer ~atem de Marham, pro honestate et jocunditate ville(
~as de Mayvole;
~as de Marall
patremsonat.
Paulus Romanis (c. 8, v. 15.) scribens, In quo clamamus, Abba Pater, in uno nomine duabus utitur linguis ; dicit enim Abba Hebræo vocabulo Patrem, et Latine nominat identidem Patrem.Adde eundem lib. 3. de Consens. Evangel. cap. 4. et Isid. lib. 7. cap. 13. Ebrard. Bethun. in Græcismo :
Fortunatus lib. 3. Poem. 10. ad Paternum Abbatem :Abba Pater signat, hinc Absalon exit, et Abbas.
Concilium Parisiense VI. lib. 1. cap. 37 :Nominis officium jure, Paterne, geris.
Decet, imo necesse est, ut Abbates Canonicorum attendant, ut quid Abbates vocentur : si patres spiritales sunt, et filios spiritales Domino gignunt... merito Patres appellantur.Atque inde Præfectos Monasteriorum
Abbatesvocarunt veteres, quod Monachorum veluti
Patressint ; quomodo et non semel appellari, in hac voce, infra ostendimus.
s, passim scriptum reperitur.
Abba Felix, apud Facundum Hermianensem libro contra Mocianum. Idem tamen postea :
Lampridius Presbyter et Abbas Hierosolymitani Monasterii.Abbo de Obsid. Parisiensi lib. 2 :
Alibi :Tempestate sub hac Hugo princeps obit Abba.
Odo in Vita S. Majoli :Ebolus fortissimus Abba.
Et ab omnibus dominus et Abba honoratur.Bernardus Morlanensis de Contemtu mundi :
Qui bene disputat, et cito computat arte scholari, Non petit actibus, at petit artibus Abba creari.
Patreseosdem vulgo appellamus.
Nam illud honoris est, ut quotidie senibus dicamus : Pater, ut ait S. Augustinus in Collat. Carthagin. cap. 242. Papias :
Abbates, vocat. Regula S. Columbani cap. 7 :
Cum tanta pluralitas eorum sit, ita ut mille Abbates sub uno Archimandrita esse referantur.
Istud..... antiquissimum monachorum(Cœnobitarum instar Ecclesiæ Jerosolymitanæ institutorum) genus solum usque ad Abbatis Pauli(primi Eremitæ) vel Antonii duravit ætatem.
In iis scilicet non numeratis, qui vulgo monasterio et Monachis inserviunt. Sic Theophanes pag. 378 :ἒχει δέ ή αὐτὴ μονὴ Ἁββάδες χιλίους, καὶ χίλια κέλλια : Monasterium Abbates(id est, Monachos seu Patres) mille continet, et cellulas mille.
τοὺς μητροπολίτας ἐκ τῶν Ἀββάδων ἐν τοῖς πρωτίστοις θρόνοις προεβάλλετο.Adde p. 306. 397.
Patrisnomen ut nimis ambitiosum, a se amoliti sunt,
Fratriscompellatione contenti, ut S. Bernardus Epist. 62 ; Guigo Prior Majoris Carthusiæ apud Petrum Venerab. lib. 1. Epist. 25 ; ipseque Petrus Epist. quæ inter Bernardinas 353. extat. Id etiam videtur haud probasse S. Hieronymus lib. 2. in Epist. ad Galatas :
Cum autem Abba Pater Hebræo Syroque sermone dicatur, et Dominus noster in Evangelio nullum Patrem vocandum nisi Deum : nescio qua licentia in Monasteriis vel vocemus hoc nomine alios, vel vocari nos aquiescamus, etc.Vide eundem lib. 4. in Matthæum.
Abbas,
Quod si etiam omnis congregatio vitiis suis consentientem personam pari consilio elegerit et vitia ipsa aliquatenus in notitiam episcopi, ad cujus diœcesim pertinet ille locus, vel Abbatibus aut vicinis Christianis claruerint, prohibeant pravorum prævalere consensum, et domui Dei dignum constituant dispensatorem, etc.Hugo Flaviniacensis in Chron. pag. 268 :
Quid multa, electio ad Laicos relata est, præceptum atque consilium præfati Patris illis relatum est, in quo omnis assentiret Congregatio.Infra :
Electionem igitur quantum in se erat, laudat Episcopus, et inquirit utrum in hac consentiret Conventus et Populus.Et pag. 241. de seipso in Abbatem electo :
Me.... requisivit ab eoEpist. 33. inter Sugerianas :(Lugdunensi Archiepiscopo) in Abbatem, quod vix obtinuisset, nisi Canonicorum et Laicorum suffragia ad id expetendum sibi adhibuisset.
Notum fieri volumus... quod nos omnes S. Richarii Monachi Domnum Petrum Bituricensem Monachum consilio et assensu religiosarum nostræ Provinciæ personarum, ac Militum, et Procerum nostrorum, Clericorum etiam ac Burgensium regulariter et canonice nobis in Pastorem elegimus.Adde Epist. 35. Moris istius rationem petere licet ex Cypriano lib. 1. Epist. 4 :
Coram omni synagoga jubet Deus constitui Sacerdotem, id est, instruit, et ostendit ordinationes sacerdotales non nisi sub populi assistentis conscientia fieri oportere, ut plebe præsente vel detegantur malorum crimina, vel bonorum merita prædicentur, ut sit ordinatio justa et legitima, quæ omnium suffragio fuerit examinata.Et infra :
Episcopus deligatur plebe præsente, quæ singulorum vitam plenissime novit, et uniuscujusque actum de conversatione perspexit.Vide, quæ in hanc sententiam
Abbatem Abbatuminaudita nomenclatura se appellavit, qui a Johanne Cajetano Papæ Cancellario rogatus Cluniacenses a Casinensibus, an hi ab illis Regulam accepissent, respondit, non Cluniacenses modo, verum omnes in Romano orbe Monachos Regulam S. Benedicti a Casinense accepisse Cœnobio. Ergo, inquit Cancellarius, jure hæc prærogativa Casinensi Abbati concedi debet. Hæc ferme Petrus Diac. lib. 4. Chron. Casin. cap. 62. quibus consonant verba S. Odilonis Abbatis Cluniacensis apud Leonem Ostiensem lib. 2. cap. 54. qui cum Casinum venisset, et ab Abbate Casinensi Theobaldo pastoralis baculus ei offerretur in processione, illum accipere renuit,
dicens nequaquam dignum esse illo præsente hujusmodi gestare virgam : indecens nimium et contra fas omne ducens, quempiam Abbatum manu pastoralem præferre virgam, ubi Benedicti vicarium, Abbatum scilicet omnium Abbatem, adesse contingeret.Certe hanc prærogativam Casini Abbati concessere Summi Pontifices, ut ceteros ejusdem Ordinis Abbates id consessibus præcederet. Paschalis II. in Bulla ann. 1113. in Bullario Casin. tom. 2. pag. 130 :
Ac tam te, quam omnes successores tuos in omni conventu Episcoporum seu Principum, Superiorem omnibus Abbatibus consedere, atque in judiciis priorem cæteris tui Ordinis viris sententiam proferre decernimus.Charta Lotharii Imp. ann. 1137. ibid. pag. 157 :
Unde iterum atque iterum decernimus... ut supradictus locus vigore ac honorificentia omnia præcellat Monasteria quæ constructa vel construenda sunt in toto orbe terrarum, et totius Christianitatis Abbates et Monachi honorem et reverentiam deferant.Nicolaus I. PP. Desiderium Abbatem Casinensem
Vicarium suumconstituit
ad correctionem omnium Monasteriorum et Monachorum, intra præfinitos limites, in Bulla, quam descripsit Angelus a Nuce ad lib. 3. Leon. Ost. cap. 13. Vide eundem Leonem lib. 2. cap. 53. Fuit etiam in Ecclesia CP. dignitas quædam, quæ
Catholicus, seu
Abbas et Hegumenus universalisdictus S. Eutychius, antequam Patriarchatum CP. consequeretur, quod omnium in Urbe Regia Monasteriorum cura ei demandata esset, ut tradit Eustathius in illius vita num. 18. S. Benedictum Abbatem Anianæ ab Imperatore cunctis in Regno suo Cœnobiis præfectum,
ut sicut Aquitaniam Gothiamque norma salutis instruxerat, ita etiam Francos salutifero imbueret exemplo, tradit Ardo illius discipulus cap. 8. n. 36. Vide Chronicon Farfense p. 671.
Abbas populi.
Abbas clocherii.
Ut Abbates Canonici gregibus sibi commissis instanter invigilent.His opponuntur canone seq.
Abbates MonachorumCapitul. Caroli M. lib. 5. cap. 79 :
Unusquisque Episcopus sciat per singula Monasteria, quantos quisque Abbas Canonicos in monasterio suo habeat, et hoc omnino ambo pariter provideant, ut si Monachi fieri voluerint, regularitervivant ; sui autem canonice vivant omnino.Præceptum Ludovici Pii pro Monast. S. Columbæ Senon. :
Quia tunc temporis Abbatem Canonicum... inibi præesse contigerat.Concilium Parisiense cap. 37 :
Decet, immo necesse est, ut Abbates Canonicorum attendant, ad quid Abbates vocentur, etc.Charta Capituli Canonicorum S. Laudi Andegavensis :
Et hoc præcepit et voluit ad signum quod Comites Andegavenses pro omnibus Ecclesiis sint Domini et Abbates Ecclesiæ S. Laudi.Vide Epist. 276. tom. 4. Hist. Franc., et Ordericum Vital. lib. 6. pag. 622. Sunt, inquit Molanus lib. 2. de Canon. cap. 5. quædam Canonicorum Ecclesiæ, in quibus Abbas est sæcularis, Præposito dignior, cujusmodi in Diœcesi Leodiensi 12. recensentur in Chron. Leod. in Richario, cap. 43. qui quidem Abbates, nomine tenus ita nuncupantur, nullo ceteroquin Abbatum habitu, atque adeo nec mitra nec pedo donati, etsi primum in Canonicorum consessu locum obtineant. De ejusmodi Abbatibus ita Bertholdus Constantiensis ann. 1095 :
Lutolfus sanctissimi Leonis Papæ Filius, sanctæque Tullensis Ecclesiæ Decanus, Monasterium Clericorum, quod Canonicum Romani cognominant, in quo Clericos secundum Regulam S. Augustini, vivere professos congregavit, quibus et præpositum ejusdem professionis præfecit, quem Episcopus Loci in Abbatem eidem congregationi solenniter consecravit. Est enim consuetudo in illis partibus, ut præpositi congregationum ejusmodi, Abbates nominentur, et in Abbates consecrentur : hoc tantum excepto, quod baculos non portant.Negat porro idem Molanus hanc Abbatum nomenclaturam supremæ Collegiorum Canonicalium dignitati inditam, quod in iis, ubi superest, Ecclesiis vel Collegiis primitus Monachi fuerint, cum pro certo haberi debeat in plerisque, ubi adhuc viget ea appellatio, neutiquam Monachos extitisse.
Capellanus,
Abbas palatii.
Cardinalis. Hugo Monach. Cluniac. in Epist. ad Pontium Abbat. Cluniac. scribit, Calixtum PP. cum Cluniacum venisset,
communi suorum assensu assidentium largitum esse Cluniacensi Ecclesiæ speciali et propriæ suæ, ut Abbas Cluniacensis semper et ubique Romani fungatur officio Cardinalis; idque Bulla ac privilegio edito statuisse.
Placuit.... ut utrique loco, sicut antea fuerat, Abbas Cardinalis restitueretur etc.Id est,
Abbas in capite, ut habet Charta Guillelmi Episcopi Trecorensis apud Augustin.
du Pasin Stemmate Penteuriensi pag. 17.
Abbé en chef, en titre: agitur enim de duabus Abbatiis simul unitis, et hac Bulla a se divulsis, quibus dati Abbates proprii ac
Cardinales. Vide
Episcopus Cardinalis.
Sulpicius fuit Abbas castrensis, præfectus Monachis qui in castris regiis officia divina nocte dieque persolvebant.Ubi notanda jubet verba Adonis in Martyrologio de eod. Sulcipio :
Post etiam coma deposita Monachorum Pater extitit.Haud dubie in
castris, quippe in ejus Vita n. 10. legitur :
Clotharius Rex Episcopum poscit.... ut vir beatus in suis castris Abbatis officio potiretur.
Curatos primarios, vernacule
Curez primitifs, appellamus. Nam ex veteribus instrumentis constat parochiales omnes Ecclesias et civitatis et diœcesis habuisse ministrum unum majorem, alterum medium, tertium infimum. Minister major dicebatur
Abbas, Custos, et tandem dictus est
Rector. Ministri medii dicebantur
Presbyteri, et tandem
Capellani. Minister infimus appellabatur
Sacrista, qui Abbati et Presbyteris inserviebat, et quæ in ecclesia minora sunt officia, peragebat. Presbyteri seu Capellani habebant curam animarum
in actu, id est, habebant actuale exercitium Curæ, cum Missas celebrarent, et Sacramenta : plebi administrarent. Abbas vero seu Rector habebat curam
in habitu, eique licebat per seipsum ministrare Sacramenta : sed præsertim illius id erat muneris, ut super universam Parochiam invigilaret, videretque si Presbyter officio suo recte fungeretur. Hæc fere Michaël Monachus in Sanctuario Capuano, qui hujusce rei exempla aliquot profert, quibus adjungenda ea quæ habet Ughellus tom. 7. Italiæ Sacræ p. 506. et seqq. et 601.
in Commendam. Gerbertus Epist. 17 :
Scire cupit, an Hugo, quem vestra lingua Abbacomitem dicitis, uxorem duxerit.Vetus Genealogia Regum Franc. a Carolo Simplice, MS. :
Carolus Simplex genuit Ludovicum ; Ludovicus genuit Lotharium ; Lotharius genuit Ludovicum et Carolum, Patrem Hugonis Abbacomitis.Hugo Flaviniacensis in Chron. part. 2. cap. 15 :
Cui tamen plurimum restitit Hugo Autisiodorensis, qui Abbicomes dictus est, cujus cognatam Constantiam RobertusBaldricus lib. 1. Chron. Camerac. cap. 70 :(Rex) habebat uxorem.
Tunc Temporis Abbas-Comes Abbatiam B. Humberti, cui Episcopum Stephanum Rex Carolus præfecerat, possidebat.Gesta Consulum Andegav. cap. 4. n. 1 :
Nam recepta est Christiana devotione et fidelitate Potestas illa, quæ suo tempore cum reverentia pia et humilitate Abbacomitatus est dicta, a successoribus vero ejus in arrogantius vocabulum quod est Ducamen mutata.Et infra num. 3 :
Per Hugonem Abbacomitem Suessionis Episcopus factus.
æternaliterseu damnatum finxerunt quidam, ut est apud Baron. ann. 889. n. 31. Vide Hugonem Flaviniacensem in Chronico pag. 107.
regio retinebat jure beneficiario. Joannes VIII. PP. Epist. 143 :
Ut de Abbatia S. Augentii quam divæ memoriæ Carolus Imperator fideli suo et filio Ecclesiæ nostræ jure beneficiario tribuit,Baldricus lib. 1. Hist. Camerac. cap. 70. de Isaaco Comite Cameracensi :
Ipsamque regiam ac locupletem Abbatiam S. Gaugerici cum omnibus appendiciis sibi beneficiatam regio jure tenebat.Capitul. ann. 823. cap. 8. et lib. 2. cap. 8 :
Abbatibus quoque et Laicis specialiter jubemus, ut in Monasteriis quæ ex nostra largitate habent, Episcoporum consilio et documento ea, quæ ad religionem Canonicorum Monachorum, Sanctimonialium pertinent, peragant, et eorum salubrem admonitionem in hoc libenter audiant, et obediant.Charta Caroli Calvi ann. 864. in Cod. donat. piar. Miræi, lib. 1. cap. 18 :
Adelinus Comes, qui et largitu nostro Rector Monasterii S. Petri et S. Bavonis, quod vocatur Gand, etc.Willelmus Comes Arvernensis in Tabulario Brivatensi ch. 308 :
Ubi ego dono regio Abatiale videor fungere officium,in Ecclesia scilicet S. Juliani. Infinita porro prostant exempla Comitum Laicorum, qui Ecclesiarum ac Monasteriorum sese inscripsere Abbates : aliquot ex iis congessit Beslius in Hist. Comitum Pictav. cap. 1. Atque laici isti Abbates ipsimet regebant Monachos ipsos. Hinc querela S. Bonifacii in epistola ad Cuthbertum Archiepisc. Cantii, et in Concilio Cloveshovensi ann. 747. can. 5 :
Illud hoc quod Laicus homo, vel Imperator, vel Rex, aut aliquis Præfectorum, vel Comitum in sæculari potestate fultus sibi per violentiam rapiat Monasterium de potestate Episcopi, vel Abbatis, aut Abbatissæ, et incipiat ipse vice Abbatis regere, et habere sub se Monachos, et pecuniam possidere, quæ fuit sanguine Christi comparata, etc.Ut plurimum vero statuebant
Decanos, qui curam haberent Monachorum, ut est apud Continuatorem Aimoini cap. 42. Tabularium Flaviniacensis Monasterii :
Flaviniacensis Cœnobii, ubi venerabilis vir Sarulfus Decanus vice Warini Comitis cum norma Monachorum honorifice militat.Vetus Catalogus Abbatum ejusdem Abbatiæ :
Marianus successit ann. 845. Indict. 7. et Wulfado sedem reliquit. Quo migrante Warinus Comes dono Imperatoris Karoli præfuit vice Abbatis, et sub eo Sarulfus decanus, et post eum Gothserus Abba successit : quo defuncto, Hugo successit, 16. anno Caroli.Interdum etiam Monachis ipsis præerat Monachus cum nomine et titulo
Abbatis, quem
legitimumvocat Capitulare Suessionense ann. 744. cap. 3. ad discrimen Abbatis Militaris. Descripsit Gallandus in Tract. de Franco alodio pag. 295, Chartam continentem controversiam inter Monachos S. Albini, et Canonicos S. Licinii Andegavensis, in qua dicitur utrosque
habuisse Abbates:
Monachos, Monachum nomine Hincbertum ; Canonicos, Laicum nomine Tetbaudumet controversiæ judicem delegisse
Comitem Fulconem utrorumque Abbatum Archiabbatem, utpote qui prædia harum Ecclesiarum possidebat, eoque nomine
Abbatemsese inscribebat.
Abbates Monasticosetiam appellatos observat Hemereus in Augusta Viromanduorum, pag. 114. ex sermone de Tumulatione S. Quintini.
Abbates Monasterii S. Aniani Aurelian. inscripti leguntur apud Hubertum in Hist. ejusdem Ecclesiæ. Chronicon Turonense :
Obiit Hugo præpotens Abbas Ecclesiæ beatissimi Martini et Dux Francorum. Inde Galliæ Reges sibi nomen assumunt Abbatis Protectoris sancti Martini : et in primo ingressu Regis in Ecclesia recipitur cruce erecta a Clero ejusdem Ecclesiæ, et præstat juramentum conservationis privilegiorum.Tabular. S. Martini Turon. :
Nos igitur Robertus in Dei nomine gregis atque rerum inclyti Confessoris Christi B. Martini Abbas, nec non et filius noster Hugo, cui post nos cum Seniore nostro Rege Carolo omnes honores impetratos habemus, etc. Dat Cal. Jul. in Civit. Turonis anno 17. regnante Carolo Rege 908.Tabular. S. Victoris Paris. ch. 13 :
Assensu canonicorum et vicariorum nostrorum, nec non et Dom. RegisTabular. S. Mauri ad Ligerim :(Philippi Aug.) qui Abbas est nostræ Ecclesiæ in perpetuum dedimus, etc.
Præsul reverendus Abbas, unaque Comes venerabilis Hagano.In Charta Caroli IV. Reg. Franc. :
Rainaldus Consanguineus noster ex parte nostræ Genitricis, Abbas Cœnobii Fossatensis.
Abbatessese
S. Hilarii Pictaviensisinscripsisse, apud Beslium pag. 253. 269. 283. 284. 285. 449. 451 : Comites Andegavenses,
Abbates S. Albini et S. Licinii, apud Sammarthanos in Episcopis Andegavens. et Gallandum lib. de Franco alod. ; Comites Pontivenses,
Abbates S. Wulfranni, in Hist. Eccles. Abbavillensi lib. 1. cap. 60 ; Comites Viromanduenses,
Abbates S. Quintini, apud Hemereum in Aug. Virom. in Reg. pag. 30. 31. 32. 33. 34. 35. Ejusmodi vero Abbatiarum et Monasteriorum invasiones ac usurpationes non semel prohibitas observare est, præsertim in Capitul. Caroli M. lib. 6. cap. 321. Extat apud Paschasium Radbertum in Epitaphio Walæ Abbatis Corbeiensis lib. 2. cap. 2. ejusdem Walæ ad Ludovicum Pium de Ecclesiis in Beneficium Laicis datis gravis expostulatio.
ne suæ reipublicæ militiam defraudare viderentur, ut est in Epistola Nicolai I. PP. ad Odonem Episcopum Belvacensem, apud Loisellum, in quo hæc præterea habentur :
In sæcularium vero manus atque potestatem ipsa Monasteria nulla deinceps ratione vel occasione perveniant, quia non est leve ante oculos summi Judicis discrimen, religiosis locis et Monasteriis Deo dicatis sæcularem præficere potestatem, et ei contradere pastoralis curæ sollicitudinem, quiHuc pertinet nota adjecta capiti 1. Capitularis Aquisgran. 1. ann. 803. quam in librum 1. retulit Tilius :quid sit Pastor ignorat, nec quærit lucrum animarum, sed pecuniæ censum ; nec in divinis cultibus servitium impendatur, sed ut suis usibus ad dominationis votum deserviatur.
Tempore Adriani PP. et Caroli Magn. Imper. quando Paulinus Episcopus tenuit vices Apostolicæ sedis in Aquis, fuit factum istud capitulum propter hoc, quia laici homines volebantHic porro abusus non intra Occidentis fines sese continuit ; sed et postmodum in Orientem transiit. Editum est pronuper a viro singularis eruditionis Joanne Baptista Cotelerio, Regio linguæ Græcæ professore, Joannis Antiocheni Patriarchæ, qui sub sæculi duodecimi initium vixit, opusculum, quo demonstrare conatur,(al. dividere Episcopia et Monasteria ad illorum opus, et non remansisset ulli Episcopo nec Abbati, nec Abbatissæ, nisi tantum, ut velut Canonici et Monachi viverent.solebant)
beneficiarios. Adeo ut mirum sit Theodorum Balsamonem ad can. 13. Synodi VII, Antiocheni istius Præsulis scripta improbare ausum fuisse, virum sacris initiatum. Ita nempe hac ætate principum suorum ausis nefariis applaudere soliti erant pontifices ipsi.
Cum pro parte præcarissimi patrui nostri Johannis ducis Bituricensis et Alverniæ, ac Abbatis laici S. Hilarii Pictavensis, etc.Alia Caroli VII. an. 1431 :
Considerantes quanta devotione veneratur Deus, et Sanctorum omnium memoria percelebris sine intermissione recolitur in ecclesia nostra S. Hilarii majoris Pictaviensis, cujus Abbas et fundator existimus, et nuper canonicatum in eadem obtinuimus ratione vicecomitatus nostri Thoarcii, etc.Chartul. S. Vinc. Laudun. ch. 14 :
Ego Albertus Abbas S. Quintini et Gerberga uxor mea... Signum Alberti comitis. Signum Gerbergæ uxoris ejus.
Nos ut ipseUbi notandum jure feodali et hæreditario has ecclesias Henrico attribui. Et quidem Isabella uxor ejusdem Henrici inscribitur(Henricus Lothar. et Brabant. dux) pro exaltatione nostra operosa voluntate desudet et ubique locorum imperiale commodum procuret, concedimus sibi et legitimis hæredibus suis in rectum feodum abbatiam Nivellensem, cum omni honore et eo jure quo etiam imperium et nostri antecessores Romani Imperatores et reges usque ad nostra tempora habuerunt. Insuper concedimus..... ecclesiam S. Servatii(Tungrensis) cum omni integritate, et eo jure, quo patri nostro Frederico et fratri nostro Henrico divis Romanis imperatoribus attinebat.
Abbatissa secularis ecclesiæ Nivellensis, in Chart. ann. 1267. ex eod. cod. fol. 35. r°. Nihil sane mirum videri debet, quod laici bona ecclesiarum sibi attribuere satagebant, quando episcopi ipsi parrochiales ecclesias in dotem consanguinearum
Episcopus Pampilionensis erat tunc et est publicæ excommunicatus pro eo quod... quasdam neptes suas de bonis ecclesiarum parrochialium maritavit, dando marito cujusdam neptis suæ duas parrochiales ecclesias in dotem contra canonicas sanctiones.Vide in Ecclesia 1.
Chorepiscopus.
Abbasvocitatur, ceruleaque veste decorus incedit, secundus
Priordicitur. Catalogus MS. rerum omnium et ministrorum ejusdem Ecclesiæ ann. 1536 :
Nomina Clericulorum, Guillelmus d'Avignonus Abbas, Anthonius de l'Espinace Prior, Johannes Canemin, Johannes Dolezon,In eadem Ecclesia duo e primariis Canonicisetc.
Abbatesdicuntur propter duas Ecclesias urbis quarum titulo gaudent. In Ecclesia vero Claromont. secunda dignitas (ut aiunt)
Abbasitem appellatur, at nullo urbis aut alterius loci Ecclesiæ titulo donatus.
l'Abbat dey clouchié. Tabularium Ecclesiæ Aniciensis :
Sequuntur illa quæ solvuntur in Tracta... quatuor porteriisEjusdem occurrit mentio in libris ritualibus aliisque illius Ecclesiæ instrumentis. Is autem licet Laicus, cælibem tamen vitam agit communique Clericorum veste uti solet ; sed talari et cærulea dum officio in Ecclesia fungitur.iv. lib.xiii. sol. Abbati Clocheriixl. sol.ix. den.
Abbas populi.
Conardosappellari amabant. Hi primum ridendo castigare mores, atque in omne quod turpiter factum fuerat, ridiculum mittere aggressi, postmodum ipsi in tam illiberale amarumque jocandi genus proruere, ut horum Collegia dicteriaque regia et Ecclesiastica auctoritate tandem prohibita sint. Collegii hujusmodi Abbas renunciabatur cui major favebat sententiarum numerus ; quem honorem ut consequeretur, certatim quisque cæterorum emendicabat suffragia. Hinc querelæ eorum quibus sors fuerat adversa. Mercur. Gall. anni 1725. mense Aprili pag. 726 :
Cornards sont les Busots, et non les Rabillis. O fortuna potens quam variabilis !
Abbas Conardorum, solemni pompa et ridiculo apparatu, mitra decorus et pedo pontificio, quotannis, Rothomagi curru, Ebroicis asino circumquaque vehebatur, frequenti tripudiantium
Conardorumturba stipatus. Interea dum incederetur, in quosvis obvios absentesve jocosa dicta jactabant, vixque ullum alicujus nominis
Les Triomphes de l'Abbaye des Conards sous le Reveur en decime Fagot Abbé des Conards, contenant les criées et proclamations faites depuis son advenement jusqu'à l'an present. Plus, l'ingenieuse lessive qu'ils ont conardement montée aux jours gras en l'an 1540. Plus, le Testament d'Ouinet de nouveau augmenté par le commandement dudit Abbé, non encores vû. Plus, la Letanie, l'Antienne, et l'Oraison faite en ladite maison abbatiale en l'an 1540.Eodem in Libello occurrunt Litteræ patentes Abbatis
Conardorum, quibus ad Cardinalatum quemdam evehit nomine
De Montalinos. Sic autem incipiunt :
Provisio Cardinalatus Rothomagensis Julianensis, etc.
Paticherptissime Pater, etc.
Abbas Conardorum et inconardorum ex quacunque Natione, vel genitatione sint aut fuerint : Dilecto nostro filio naturali et illegitimo Jacobo a Montalinasio salutem et sinistram benedictionem. Tua talis qualis vita et sancta reputatio cum bonis servitiis... et quod diffidimus quod postea facies secundum indolem adolescentiæ ac sapientiæ tuæ in Conardicis actibus, induxerunt nos, etc. Quocircam andamus ad amicos, inimicos et benefactores nostros qui ex hoc sæculo transierunt vel transituri sunt... quatenus habeant te ponere, statuere, instalare et investire tam in choro, choris et organo, quam in cymbalis bene sonantibus, faciantque te jocundari et ludere de libertatibus franchisiis, etc... Vænundatum in tentorio nostro prope sanctum Julianum sub annulo peccatoris anno pontificatus nostri, 6. Kalend. fabacearum, hora vero noctis 17. more Conardorum computando, etc.
Taillepiedin Libro cui titulus :
Antiquités et singularités de la Ville de Rouen,pagina 61 :
Les Conards ont leur confrairie à Notre-Dame de Bonnes-Nouvelles où ils ont un bureau pour consulter de leurs affaires. Ils ont succédé aux Coqueluchers il y a environ 50 ans qui se presentoient les jours des Rogations en diversitez d'habits. Mais parce qu'on s'amusoit plûtôt à les regarder qu'à prier Dieu, cela fut réservé pour les jours gras à ceux gui joüent les faits vicieux, qu'on appelle vulgairement Conards ou Cornards, auxquels par choix et election preside un Abbé mitré, crossé, et enrichy de perles, quand solemnellement il est traîné en un chariot à 4 chevaux le Dimanche gras et autres jours de Bachanales.
Falconet, societatis
ConardorumCadomensis simul et Rotomagensis carmina, Maroti tempore condita, in illius poetæ ejusque adversariorum rixas. Extat etiam ad calcem Arest. Amor. edit. Rotomag. ann. 1587 :
Un arest rendu pardevant l'Abbé des Cornards en ses grands jours tenus à Rouen.
Conardorumsocietatem damnare et prohibere coacti fuerint. Codex actorum public. Præsidialis Curiæ Ebroicensis :
Ensuivent les charges de la confrerie de Monseigneur S. Bernabé Apôtre de N. S. J. C. créée et instituée par R. P. en Dieu Paul de Capranic au nom de Dieu notre Créateur, et d'icelui Monsieur S. Bernabé, en delaissant une derision et honteuse assemblée nommée la feste aux Cornards que l'on festoit le jour d'icelui saint etc.Ibidem paulo post :
Ladite Confrerie de nouvel fondée et celebrée en l'Hôtel-Dieu de la Ville-d'Evreux en forme de conversion pour adnuller et mettre à néant certaine derision, diformité, et infamie que les gens de justice lays et autres de ladite Ville commettoient le jour de Monsieur S. Bernabé, qu'ils nommoient l'Abbaye aux Cornards, où étoient commis plusieurs maux, crimes, excez et malfaçons et plusieurs autres cas inhumains au deshonneur et irreverence de Dieu notre créateur, de S. Bernabé et de Sainte Eglise.
Conardorum, aliis in locis
Fatuorum. Sed cur hac die præcipua
Conardorumfestivitas explicare tentat D.
le BeufCanonicus Altissiodor. in epistola quæ in Mercurio anni 1725. mense Julio occurrit, censetque tubicines et cornicines, Gallis olim
Corneurs, eosdem fuisse ac
Cornardospatronumque agnovisse sanctum quemdam Arnulphum Tubicinem, cujus festivitas coincidit cum festo S. Barnabæ.
Fatuosvocatos fuisse. Hinc celebris
Mater fatuaDivionensium de qua in Mercurio Januarii 1724. etc. Utique et hæc ridicula spectacula a festis Hypodiaconorum, Diaconorum, Kalendarum, atque
Asinorumquæ Stultorum Festum dicebantur, et quotannis in ipsis Ecclesiis celebrari consueverant, originem traxisse arbitror. Vide in vocibus
Festum, Kalendæ,
Mater fatua.
Falconet, veteri Gallica lingua vocatum fuisse
cornart, qui nunc vulgo dicitur
visionnaire.
Yvonis, Primus inter Præpositos fraternitatis seu societatis erectæ in Capella S. Yvonis Parisiis via Jacobea. Litteræ Abbatis S. Genovefæ ann. 1350. ex Archivis ejusdem Capellæ :
Cum nuper inter nos nostro dicti Monasterii nostri nomine ex parte una, et Abbatem, præpositos, provisores seu gubernatores et confratres ac sorores Confratriæ Capellæ Beati Yvonis... quæstio oriretur.In Charta Johannis Franc. Regis pro eodem Sacello ad supplicationem
dilectorum nostrorum Abbatis et præpositorum Confratriæ.... nomine dicti S. Yvonis Parisiis ordinatæ.
Cum Abbas, præpositus et confratres magnæ confratriæ Jesu Christi et Beatæ Mariæ Virginis, etc.
Postulaverunt siquidem quatenus amore Dei Abbatiam haberem in domum propriam et cameram specialem, quo benigne et cum actione multiplici gratiarum concesso, postulatis addidi, quod Abbas loci esset Comitis specialis et proprius Capellanus, et si quando veniret in Curia, sine pudore etiam non invitatus posset interesse conviviis et avenam exigere, si opusVidehaberet, non ut hospes, sed ut Abbas de Curia specialis.
Abbas palatii.
Præsenti decreto statuimus ut .. quicumque in prædicta Ecclesia a Monachis electus fuerit in Abbatem, idem populo quoque præesse debeat in Antistitem... Idemque Abbas et Episcopus, et Monasterium regulariter, et Clerum et populum universum canonice Rege domino opitulante procuret.Ita Theobaldus primus Montis Regalis Monasterii a Guillelmo Rege Siciliæ ann. 1176. conditi Abbas, in variis Chartis
Abbas et Episcopus Regalis Monasterii S. Mariæ novæ, seu
Abbas et Episcopusnude inscribitur, apud eundem Pirrum. Fortunatus lib. 5. Poem. 1. de Cæsario Arelatensi Episcopo :
Vide Metropolim Salisburgensem tom. 3. pag. 290. et infra inQui fuit Antistes Arelas, de sorte Lirini, Et mansit Monachus, Pontificale decus.
Episcopus Abbas.
Item cum Clerici Ecclesiæ de Romanis qui vulgariter Esclaffardi dicuntur, soleant seu consueverint sibi Abbatem facere, seu creare, ex quo multa mala, et pericula et scandala hactenus evenerunt, prohibemus ne de cætero Abbatem hujusmodi faciant, seu aliquem loco ejus, quocumque nomine censeatur : quod si quis officium hujusmodi susceperit, ipso facto chorum amittat. Hoc idem de Laicis inhibemus ne simile quid faciant ; quod si quis ex ipsis hujusmodi officium susceperit per dominum ejiciatur a villa.Qui fuerint illi Abbates abunde explicat Statutum 37 Concilii Avenion. ann. 1326. a Gassendo editi ad calcem notitiæ Ecclesiæ Diniensis. Vide
Esclaffardi.
ut quilibet qui in Abbatem Exemtum ex tunc eligeretur, Romanam Curiam adiret confirmandus et benedicendus. Vide V. Cl. Bosquetum ad Epistolas Innocent. III. PP. pag. 11. et infra in voce
Monasteria exempta.
Pater Abbas.
Laiciseu
Milites, apud Baluz. inter Probat. Hist. Tutel. col. 439 et 486 : ex Bullis Urbani II. PP. ann. 1096. et Adriani. IV. ann. 1154 :
Si quæ vero ecclesiæ vel prædia Tutelensi monasterio pertinentia per Irreligiosos Abbates vel monachos laicis data, vel per laicos in aliorum monasteriorum facultatem circa legitimam possessionem usurpata sunt, vestro penitus monasterioConsule Baluz. ibid. pag. 47, 49 et 93.restituenda præcipimus.
Abbas Lætitiæ, apud Provinciales. Vide infra
Charavaritum.
Abbé de Liesse. Princeps annuus apud Atrebates societatis jocosæ, idem qui Insulis
Rex stultorum, Valentianis
Facetiarum princeps, et alibi aliter nuncupabatur. Is ex populo, sæpe etiam inter mercatores, electus a judicibus, magistratu et burgensibus, donabatur, quasi regiminis insigne esset,
crociaargenti deaurata, ponderis quatuor unciarum, quam pileo affixam gerebat. Eidem assignabantur officiales et ministri, inter quos recensentur
Magister hospitiiet
Heraldus: vexillum ex panno serico rubri coloris, scutis earumdem societatis et urbis insignitum fimbriisque ornatum, illum præibat, maxime cum circumvicinas civitates, ipsis interdum oppidi consulibus, aut aliis ab eisdem deputatis comitatus, adibat, ut ludis in iisdem agendis honorificentius interesset ; quod præcipuum erat hujusce abbatis officium, ut et præesse ludo, quem Atrebate Dominica Quinquagesimæ solemniter exhibere tenebatur, eoque convenientes ex proximis urbibus convivio excipere, amicitiæ earumdem colendæ gratiæ. Hæc ex Libris domus publicæ Atrebatensis ab anno 1431. quo primum mentio fit
abbatis lætitiæ, ad annum 1540. quo ultimum de eodem agitur, descripta mecum perurbane communicavit D. Harduinus, Societatis literariæ Atrebatensis Secretarius perpetuus, quique de eo commentariolum legit in comitiis publicis ejusdem Societatis 30. die Martii ann. 1754.
Abbas Irreligiosus,
Abbas Mileset
Abbas Sæcularis.
Item in prædicta Concordia posuerunt, et concesserunt inter se prædictus Comes et prædictus Abbas, et Conventus, de illis mansis et bordariis, in quibus dominus Comes habebat suum Captemium pro Abbate Milite : ut de illis, in quibus debebat habere unam pro Captemio, pro Abbate Milite, etc.Et infra :
Sciendum est quod quidquid habemus apud Moissacum, et in honoribus S. Petri, totum tenemus de Abbate : et exinde homagium nos facere debemus ; pro his autem omnibus debemus Captenere, et tutari dominum Abbatem et conventum et Ecclesiam S. Petri, etc.Anno vero 1219. præstitum est hominium
al revera Abbat, a Comite Monfortensi ; cujusmodi etiam a Philippo Rege Franc. qui Comitibus Tolosanis successerat, factum ann. 1284. arguit Charta ejusdem Regis, cujus hæc sunt :
Cum nobis constet quod ea quæ habemus et tenemus in villa Moissaci et Provilla, et in honoribus S. Petri Moissaci, pro Abbate Milite, Comites Tolosani a Monasterio Moissaci in feudum cum homagio tenuerunt, nos etiam recognoscimus nos tenere in feudum prædicta ab iisdem Abbate et Conventu, etc.Ex quibus perspicuum fit
Abbates Militeseosdem esse qui
Abbatiariidicti posterioribus sæculis apud Beneharnenses, Bigorritanos, et in vicinis Provinciis, qui primitus
Abbates Laici, Abbats Laicsin Consuet.
Abbatesnuncupantur in Tabulariis Ecclesiarum Luci, S. Savini, et S. Petri Generensis :
Laiciscilicet, qui decimas Ecclesiarum possident, et jure patronatus in iis gaudent. Horum ædes a quibus hæc jura pendent, ut plurimum Ecclesiis adnexæ sunt, censenturque nobiles, atque adeo a
talliiset tributis sunt immunes, perinde ac agri iis attributi, ut qui quondam bonorum Ecclesiæ pars fuerunt. Ejusmodi Abbatum numerus propemodum infinitus est apud Beneharnenses et Bigorritanos, qui in Tabulis Monasteriorum Luci, S. Savini, et S. Petri Generensis, passim
Abbatumappellatione donantur, quod Ecclesiarum Parochialium, quas
Abbatiolasvocabant, et Fori Navarrenses
Abbadiados, bona possiderent. Hinc etiam patet,
Milites, Comitum et Ducum exemplo, bona Ecclesiastica invasisse, ea scilicet tempestate, qua bellis intestinis ac Normannorum irruptionibus tota conflagrabat Gallia, vel certe Ecclesias ipsas ac Monasteria bonorum suorum protectores illos delegisse, quibus, ut in sui tuitionem ac protectionem eos obstringerent, partem bonorum Ecclesiasticorum ipsasque decimas concessere. Epitaphium Gotofredi Episcopi Magalonensis apud Gariellum :
Vide Joan. Sarisber. Epist. 28 : Cujacium lib. 1. Feud. 1 cap ; Catellum in Hist. Occitan. pag. 627. 628 ; et Marcam in Hist. Beneharn. lib. 11. cap. 28. Nec multum diversi ab iis.Militibus tulit Ecclesias, Comitesque coegit Se versis vicibus subdere Præsulibus.
Hæc Ecclesia, sicut et aliæ per Hiberniam et Walliam plures, Abbatem Laicum habet. Usus enim inolevit et prava consuetudo, ut viri in Parochia potentes tanquam æconomi, seu potius Ecclesiarum Patroni et Defensores a Clero constituti, postea processu temporis aucta cupidine totum jus sibi usurparent, et terras omnes cum exteriore possessione sibi impudenter appropriarent, solum altaria cum decimis et obventionibus Clero relinquentes, et hæc ipsa filiis suis Clericis et cognatis assignantes. Tales itaque defensores, seu potius Ecclesiarum destructores, Abbates se vocari fecere, et tam nomen indebitum, quam rem quoque sibi assignari præsumpsere.
Monachos jura Episcoporum insatiabiliter ambire, ut est in Chronico Casin. lib. 4. cap. 80. et tamen incredibile dictu quam late hoc privilegium indultum legatur. Unde cum offenderentur Episcopi, quod in Conciliis et Synodis Abbates, quibus jus Mitræ erat, ab Episcopis non distinguerentur, hoc discrimem instituit Clemens IV. ut in Synodis exemti Mitris aurifrigiatis, sed sine gemmis, laminisque aureis vel argenteis utantur, non exemti simplicibus albis et planis : in aliis vero locis utrisque iis uti Mitris liceat, quas Sedis Apostolicæ indulta
ne forsan ex ipsis supercilium elationis quis assumat, aut sibi videatur sublimis, cum his uti se viderit, quæ Pontificibus, et majoribus Ecclesiarum Prælatis a Sede Apostolica sunt concessa.Verba sunt Innocentii III. PP. lib. 1. Epist. p. 118. qui istud Decretum suo firmavit. Vide Statuta ejusdem Ord. dist. 2. c. 1. dist. 4. cap. 1. Interdum etiam Summi Pontifices potestatem Legatis suis indulsere jus Mitræ Abbatibus, quos ad id eligerent idoneos, concedendi, cujus rei exemplum prodit Historia Monasterii S. Nicolai Andegavens. pag. 107. Vide Goffridum Vindocin. lib. 2. Epist. 27 ; Chronicon. S. Sophiæ Benevent. pag. 689 ; et Decreta Calomani Regis Hungar. lib. 2. cap. 37.
Abbas populi.
Archicapellanus. Vide in voce
Capellanus. Apud Ughellum in Archiepiscopis Salernitanis,
Dauferius Archidiaconus et Abbas Capellæ Palatiisubscribit Diploma Amati Archiepisc. Salern. circa ann. 990. pag. 509. 511. Sed hoc loco
Abbasidem valet ac
Curio, Presbyter Ecclesiæ.
Nicolai Frambe Abbatis Populi. Joan. Villaneus lib. 9. cap. 93 :
Nel detto anno i Capitani di Genova et l'Abao del Popolo, et la podesta, etc.
Raymondinus de Casali Abbas Populi Januensium, in quadam Epistola ann. 1320. ex Archivo S. Victoris Massil. Altera ejusdem Archivi Epistola ann. 1329 ;
Magnæ nobilitatis et discretionis viris amicis suis carissimis DD. Capitaneo, Vicario et Abbati populi civitatis Januæ. Rymer. tom. 4. pag. 702 :
Rex viris providis et discretis, Potestati, Capitaneis, Abbati populi, et Anxianis civitatis et communitatis de Janua, salutem, etc.
Abbate del Collegio, apud Dandem in Purgat. cant. 26. Eadem nomenclatura præterea donatus is qui Peræensibus seu Galatinis
Consulmissus. Pachymeres lib. 13. cap. 27 :
Γενουΐται μὲν οὗν οἱ κατὰ πόλιν ἄρτι πρώτως παρὰ τοῦ σφῶν συνεδρίου Ἀββᾶν δεξάμενοι· δηλοῖ δὲ ἡ φωνὴ τὸν ἡγούμενον. Ἔχει δ᾽ οὗτος τὴν τοῦ δήμου προστασιαν, ὡς παρὰ Ρωμαίοις ὁ Πραίτωρ τοῦ δήμου πάλαί.Ita forte Genuenses Rectores suos appellarunt, quia præcipuæ nobilitatis viros
Antianos, seu
Abbatum Collegii notariorum et artificum, qui scilicet certo tempore electi præerant toti collegio, de quorum officio agitur in 1. parte cap. 344. 345.
Abbas populi, qui cum pompa intersit processioni illi per totam Provinciam celebri, quæ fit die festo SS. Corporis Christi.
Abbates populi, ad quos delata est interdum præcipua reipublicæ potestas ; quod Genuæ potissimum et Placentiæ fuit in usu. Chron. Estense ad ann. 1307. apud eumd. tom. 15. Script. Ital. col. 356 :
Dom. Albertus Scotus cum suis sequacibus intraverunt burgum de Valdetaro, et similiter in rocham Bardæ ; et ex hoc rumor magnus fuit in civitate Placentiæ ; et incontinenti ad defensionem eorum fecerunt duos Abbates, qui regere deberent dictam civitatem et populum.Hanc vero dignitatem plebeiis nonnunquam hominibus collatam fuisse discimus ex Alb. Mussato, lib. 5. cap. 1. Hist. Aug. ubi de Henrico VII proficiscente Genuam :
Abbas, scilicet plebeius vir, more patriæ populi præfectus, cum Potestate et primoribus civitatis plebeque tota, obviam processit.Ubi tamen
plebeius virfortean appellatur, quod plebeiis hominibus seu populo præesset.
Radulfus Dei gratia Archidiaconus Pontivensis, et dictus Abbas Præbendarum Sancti Matthæi apud Corbeiam, etc.
Monasteria Regalia.
Qua de re Adalbero Archiepiscopus et Gerbertus Scholaris Abbas... una congratulabantur.
Abbas Laicus. Tabular. Brivatense ann. 1276. fol. 174 :
Petrum de Monteacuto Abbatem Secularem in Ecclesia Brivatensi, etc.Hujusmodi Abbatem habuere Sithenses Monachi Fridogisum Caroli Magni consanguineum, de quo Iperius in Chron. S. Bertini tom. 3. Anecd. Marten. col. 505 :
Fridogisus hujus loci Abbas undecimus...... Canonicus Secularis et Abbas S. Martini Turonensis... quia secularis erat cum Canonicis secularibus vivere præelegit in Monasterio S. Audomari.In actis capitul. S. Martini Turon. Rex Galliarum ejusdem Ecclesiæ Abbas esse legitur :
Dominus noster Rex, qui caput et Abbas ejusdem Ecclesiæ exsistit.
Prior, quod vices ageret Abbatis primarii. Regula S. Benedicti cap. 65. de Præpositis :
Qui æstimantes se secundos esse Abbates, assumentes sibi tyrannidem, scandala nutriunt.Sidonius lib. 7. Epist. 17 :
Quæso ut Abbas sit Frater Auxanius supra Congregationem, tu vero et supra Abbatem.Vide Savaronem.
Pica Brasiliæ.
Alicia permissione divina Monasterii S. Salvatoris Ebroicensis humilis Abbasia totusque ejusdem loci conventus.
Si autem gratum sit memorato Principi, quod idem frater Johannes Abbatatui ejusdem Villeriensis monasterii cedat... præfatus serenissimus Princeps nominet quemcumque Monachum ad regimen vel Abbatatum sæpe dicti Monasterii.Iterum occurrit ibidem col. 1585. B. et 1592. D. necnon inter Acta SS. April. t. 1. pag. 803. C. ubi pro Abbatia ipsa integroque illius dominio accipitur :
Præsentibus illustri Joanne Alzina dicti Monasterii et Abbatiatus vigilantissimo gubernatore.Vide
Abbatia 4.
Talis Abbatia, quæ Paternitas Latino nomine dicitur, funditus removeatur.
Ipse D. Anselmus ante Abbatiam et in Abbatia positus, etc.Acher. Spicil. tom. 7. pag. 492 :
Defuncto Luipone(Pseudo-abbate) per quem ante Abbatiam et in Abbatia navis Ecclesiæ nostræ onerosa peccatis nostris in gravissimas syrtes defluxerat.
Curatumhabebat
primitivum, qui non semel vocatur
Abbasin veteribus instrumentis : hinc in antiquis Foris Navarræ lib. 1 et 2 Parœcias vocant
Abbadiados. Pari ratione Ecclesiæ parochiales etiam dictæ sunt
Monasteria; unde antiqua vox Gallica
Le Monstier, quæ de qualibet Ecclesia intelligitur. Charta Richardi III. Norman. Ducis apud Acherium, tom. 7. Spicil. pag. 200 :
Concedo Abbatiam quæ appellatur Porthail, quæ sita est juxta aquam Jorfluctum cum portu, etc.Tabularium Ecclesiæ Aptensis fol. 3 :
Offero Domino Deo omnipotenti et Ecclesiæ S. Mariæ sedis Aptensis, cujus beneficiis utor, hoc est Abbatiam S. Martini cum ædificiis ibi eminentibus, cum mansis Equitum et pagensium... Est namque ipsa Abbatia in Comitatu Aptensi fere millibus sex disparata a civitate.Charta Lotharii Regis pro Monasterio S. Eligii Noviom. circa annum 980 :
Abbatia quoque S. Stephani juxta prædictum Cœnobium sita cum terris, etc.
Abbatiænuncupantur præterea
reditus ecclesiæ parrochialis ab Abbatia dependentes: quod et de prædiis aliisque bonis, quæ nunc
Prioratusappellantur, intelligendum est, ut in
Abbatia 4.Charta Roric. episc. Laudun. ann. 15. Lothar. reg. ex Chartul. S. Vinc. Laudun. :
Concessimus igitur præfato Reinoni canonico et sancto loco Vincentii supradictam terram, hoc est, dimidiam Abbatiam S. Hilarii, et ecclesiam ejus cum altari ex integro, salvo ecclesiastico jure, synodorum scilicet et graduum sacerdotum.Charta Ludovic. VI. reg. Franc. ann. 1112. ex Chartul. Maurigniac. :
Ecclesiam ergo B. Martini de Veteribus Stampis, in qua decem adhuc canonici morabantur.... et omnem Abbatiam ejusdem Ecclesiæ, quæ nostra propria fuit, monasterio Sanctæ Trinitatis... donavimus.Bulla Adr. IV. PP. in Chartul. Campan. fol. 14. v°. col. 2 :
Ecclesiam S. Clementis, quæ vocatur Abbatia, curam decaniæ, præbendam S. Petri, etc.Charta Jac. reg. Aragon. ann. 1229. ex Bibl. reg. :
Nemo... atemptet monasterium Crassense, vel aliquid de Abbatiis sive prioratibus ejusdem, de honoribus vel hominibus suis, sive possessionibus vel rebus eorum alicubi impedire, capere, etc.Vide infra
Abbassiaet
Abbatia terra.
Nec minus interea in ædificandis per Abbatiam Ecclesiis... fideliter operam dabat... Ecclesiæ quas per Abbatiam novas ædificavit... sunt hæ... Prima major nostra Ecclesia ; secunda S. Mariæ semper Virginis in oppido nostro ; tertia S. Gengulfi Martyris in eodem ; quarta etc.Mabill. Annal. Bened. tom. 4. pag. 184 :
Nam dum Abbatiam, id est, Abbatiæ possessiones perlustrare vellet, etc.
Si forte ad opus fratrum nostrorum naves adduxerint et requisierint Abbatiam, quam missuri eramus, nuntius vester habeat nos excusatos in hæc verba : Fratres quidem parati erant, et Abbatia ordinata : sed dominus Aleanus nuntius domini regis Siciliæ dixit, quia rex non requirebat nisi duos fratres, qui præcederent alios ad videndum locum : cum autem placuerit domino regi, significabit nobis voluntatem suam de tota Abbatia simul mittenda.
Abbatia, eadem notione qua supra num. 3. Charta ann. 1032. inter Instr. tom. 6. Gall. Christ. col. 176 :
Donamus aliquid de alode nostro,...... hoc est, Abbassiam S. Eusebii cum suis cellis, vel cum omnibus adjacentiis suis.
Usque in ævum Apostolicalis atque regalis Abbatia existat.Vide supra
Abbates exemti.
Ego Johannes Borbonius Vicarius et Administrator Lugdun. Ecclesiæ, etc. Deinceps Deo dante non tollam de vestra communi possessioneVide(Canonicos Lugdunenses alloquitur) me sciente, Abbatias Canoniales, quas nunc Canonici tenent.
Abbas Canonicorum.
aRosa de Viterbo vol. 1. pag. 31. voce
Abbade Conegoexempla affert monasteriorum capitulis ecclesiasticis incorporatorum sub conditione ut inter canonicos quidam Abbatis nomen gereret titulo monasterii exstincti.
Monachiapro
feudojure morticinii donato, Gall.
Hoel Comes dedit S. Catuodo villam Dargoth in Abbatia Sempiterna ;pag. 250 :
Rudast, filius Orscandi Venetensis Episcopi dedit S. Catuodo in Abbatia Sempiterna villam in prospectu maris, etc.Lud. le Pelletier Epitome fundationis S. Nicolai Andegav. pag. 23 :
Hoellus Nannetensis Comes dedit insulam in Ligeri fluvio Denaralis nomine, Deo et S. Nicolao, in præsentia Hamonis Abbatis in Abbatia Sempiterna pro salute animæ suæ.Chartularium Monasterii Kemperlegiensis :
In Oceano Britanniæ.... bellam habebat insulam nomine Britannico Guedel appellatam ; quam olim Normannorum rabies devastaverat, et ejus colonos inde exulaverat. Hanc itaque.... in Perpetuam Monachis Abbatiam tribuit.
Pontificali itaque præcepto reconfirmavitVide supra(Leo IX. PP.) monasterio Sublacum et totam Abbatiam terram, etc.
Abbatia 3.
Abbatissalis, ad
Abbatissamspectans. Rymer. tom. XIV. pag. 32 :
Nominibus ad dignitatibus Abbatialibus et Abbatissalibus seu aliorum dignitatum etc.
EpiscopaniEpiscopis, apud Guibertum lib. 3. de vita sua cap. 5.
Fratres ejus Ecclesiæ elegerunt Stephanum, qui cœpit Abbatiari anno Dominicæ Incarn. 1023.Guibertus lib. 1. de vita sua cap. 7. Item, Chronicon Episcoporum Elbigensium non semel. Vide
Abbatisarequod idem sonat.
Abbates milites, seu
Abbates Laici, quos vide.
Abbatialis. Jure abbaticio, id est Abbatis potestate et dignitate. Chron. Centul. tom. 6. Collect. Histor. Franc. pag. 229 :
Post ejus(Angilberti) sanctum transitum, filius ejus Nithardus..... Centulensibus jure Abbaticio prælatus est.
Minus, ut vulgo loquimur,
Beneficium. Capitula Caroli C. ann. 853. cap. 3 :
Missi inquirant de Capellis et Abbatiolis ex casis Dei in beneficium datis.Charta ann. 903, apud Perardum in Burgundicis :
Fulberti videlicet Abbatis ipsius Abbatiolæ S. Joannis.Chronicon Corbeiæ novæ :
Dominus Liudwicus Imp. tradidit Monasterio locum Huxeri, cum omnibus finibus suis, Evesburg et Meppiam Abbatiolas, et cætera prædia in Aquilone.Charta Leonis IX. PP. apud Meurissium in Episcopis Metensib. pag. 356 :
Præterea vero Ecclesiam, immo Abbatiolam S. Felicis ipsi loco adjacentem, etc.Vide Monachum Sangall. lib. 1. cap. 14 ; Fulcuinum de Gest. Abbat. Lobiens. cap. 28 ; Doubletum in Hist. Sandionys. pag. 465. 779 ; Annales Noviomenses Vassorii p. 693. etc. Observavimus supra in veteribus Foris Navarræ lib. 1. et 2,
Curasappellari
Abbadiados.
Abbatia 3.
In hac autemChronicon Casauriense lib. 4 :(Abbatia) eodem tempore Abbatizabat vir venerabilis dominus Florius.
Et exclusum judicio, iterum coegit Abbatisare.Cæsarius lib. 6. Mirac. cap. 10 :
Quæ hodie Abbatisat in jam dicto Cœnobio.Utitur et lib. 7. cap. 40 ; ut et Laurentius Leodiensis in Episcop. Vird. pag. 343 ; Chronicon aulæ Regiæ cap. 9 ; Matth. Paris. ann. 1257.
Cum enim Bernardus Abbatizaverit anno Domini millesimo centesimo decimo quarto etc.
Matres Monasteriorum, uti a quibusdam vocantur,
Matres Monacharum, apud Joannem de Janua :
Abbatissæ, quæ Sanctimonialibus præesse videntur,in concilio Parisiensi
Diaconissasappellabant, quæ in sacris Liturgiis ac Synaxibus, sequiori sexui præibant, ut suis locis docemus. Prohibentur vero Abbatissæ
foras evagari, aut inter villas residere, suisque voluptatibus deservire, in Epist. Ludovici Pii ad Sicharium Archiepisc. Burdegalensem. *Vide Mater.
Abbatissalegitur in inscriptione anni 569 apud Murat. 429. 3.
Abbatialis.
Abbatissæ levium mulierum pro vino, decem solidos Turon.Lit. remiss. ann. 1408. in Reg. 162. Chartoph. reg. ch. 395 :
Rogaminibus eorum applaudendo... ad lupanar accessit, et domum Abbatissæ ipsi tres subintraverunt, dictaque nova meretrice in eadem domo non reperta, etc.Aliæ ann. 1451. ex. Reg. 181. ch. 31 :
Le suppliant fut requis à aller querir une jeune femme au bourdeau de la ville de Thoulouse, que l'Abbeesse ou maistresse lors dudit bourdeau avoit promis de bailler.Sed et earum domus nomine
Abbatiædesignabatur. Lit. remiss. ann. 1389. in Reg. 137. ch. 81 :
Oye la supplication qui faite nous a esté de la partie des filles de joye du bordel de nostre ville de Thoulouse, dit la grant Abbaye, etc.
In Abbatissiatu Coloniensi præsentationis tuæ.... rationem habuimus.
Et ideo propria jussit ordinare ad Abbaticium supradicti sancti etc.Idem habetur apud Lobinel. tom. 2. Hist. Britann. pag. 79. Britonibus
Abbati, vel
Abbati, unde Abbatitium duci videtur, est domus Abbatis.
Abbatis, in Vita S. Bernardi tom. 2. col. 1195. A, Edit. 1690.
Aut si fuerit ullus omo aut ulla persona potente qui ista condonatione inquietatem tradere voluisset, aut ad servientes Beatum Martialem tollere voluisset neque Monachus, neque Laicus, neque Abbatus venissent in memoriam apud Dominum sit ista condonatio etc.
Albatuspro
Abbatus, quo nomine Clericus significatur : sicque aperta est hujusce loci notio. Vide in Alba 3.
Hontheimpag. 257. col. 2 :
Acta est autem hæc precuria traditio publice Treveris in monasterio S. Maximini, adstante Eberhardo ipsum Abbazium tenente.