vir
vir, a male person, adult male, man
a man strong and vigorous
- I In gen.: virum me natam vellem, Ter. Phorm. 792: deque viro factus (mirabile') femina, Ov. M. 3, 326: ambiguus fuerit modo vir, modo femina Sithon, id. ib. 4, 280: mulier conjuncta viro, Lucr. 5, 1012: vir mulierque, Tib. 2, 2, 2: sapientissimorum nostrae civitatis virorum disputatio, Cic. Rep. 1, 8, 13: vir prudens, id. ib. 1, 12, 18: clari viri, id. Fam. 6, 6, 12: vir clarus et honoratus, id. Sen. 7, 22: praestantior, id. ib. 23, 84: bonus et sapiens et legibus parens, id. Fin. 3, 19, 64; cf. id. Off. 3, 15, 64; v. bonus: optimi (opp. homines improbi), id. Cael. 5, 12: fortis, id. Fin. 3, 8, 29; id. Rep. 1, 3, 5: turpissimus, Sall. J. 85, 42: nefandus, Verg. A. 4, 498.—
- II In partic.
- A A man as related to a woman, a husband, maritus (very freq.): is (Juppiter) amare occepit Alcumenam clam virum, Plaut. Am. prol. 107; 111; 134; 1, 3, 4 (502); Ter. Hec. 516: quem (vultum) dicitur Xanthippe praedicare solita in viro suo fuisse, Cic. Tusc. 3, 15, 31; id. Verr. 5, 31, 82; id. Cael. 13, 32; id. Fam. 7, 23, 4; Liv. 1, 46, 6; Hor. C. 2, 18, 28; 3, 3, 68; id. S. 1, 2, 127 al.; Ov. M. 1, 146; Petr. 111; Quint. 5, 10, 62; 5, 11, 28; 7, 1, 28; Suet. Aug. 69; id. Calig. 25; id. Claud. 29; id. Ner. 35; id. Dom. 22 al.—Transf., of animals, the male, mate, etc., Verg. E. 7, 7; Ov. M. 1, 660; Mart. 3, 93, 11; Sol. 23.—
- B A man (opp. a boy): pueri hoc possunt, viri non potuerunt? Cic. Tusc. 2, 14, 34: ex toto non sic pueri ut viri curari debent, Cels. 3, 7 fin.: pueroque viroque, Ov. M. 13, 397: neque eos (pueros) prius in urbem redire, quam viri facti essent, statuit, Just. 3, 3, 7: cum essem parvulus ... quando factus sum vir, etc., Vulg. 1 Cor. 13, 11.—
- C Pregn., a man, a man of courage, principle, or honor, one who deserves the name of a man: Marius rusticanus vir, sed plane vir, cum secaretur, vetuit se alligari ... Ita et tulit dolorem, ut vir; et, ut homo, majorem ferre sine causā necessariā noluit, Cic. Tusc. 2, 22, 53; cf. id. Fam. 5, 17, 3: cum is jam se corroboravisset ac vir inter viros esset, id. Cael. 5, 11: te oro, te colligas virumque praebeas, id. Fam. 5, 18, 1: si vir esse volet, praeclara συνοδία, id. Att. 10, 7, 2: tum viro et gubernatore opus est, Liv. 24, 8, 1; 1, 41, 3; 1, 46, 6; 2, 38, 6 et saep.: si quid in Flacco viri est, Non feret, Hor. Epod. 15, 12.—
- D In milit. lang.
- 1 In gen., like our man, for soldier (syn. miles): dispertiti viri, dispertiti ordines, Plaut. Am. 1, 1, 65 (217); cf.: boat Caelum fremitu virum, id. ib. 1, 1, 78 (230): vir unus cum viro congrediendo, T. Manlius, M. Valerius, quantum Gallicam rabiem vinceret Romana virtus, docuerunt, Liv. 38, 17, 8.—
- 2 In partic., as opposed to the cavalry, a foot-soldier (syn. pedes): equites virique, Liv. 21, 27, 1: magnā voce trahens equitemque virosque, Sil. 9, 559: passim turmaeque virique, etc., Petr. 123.—Hence, prov.: equis viris, or viris equisque, with horse and foot, i. e. with might and main; v. equus.—
- E With emphasis in place of a pronoun of reference, is, ille, etc.: fletusque et conploratio fregere tandem virum, Liv. 2, 40, 9: hae tantae viri virtutes, id. 21, 4, 9; Sall. J. 9, 3.—
- F Distributively, each man, every man: vir virum legit, of choosing a senator, Suet. Aug. 35: vir cum viro congrediaris, Liv. 22, 14, 14: legitque virum vir, singled out (in battle), Verg. A. 11, 632 (an imitation of Hom. Il. 4, 472: ἀνὴρ δ ἄνδῤ ἐδνοπάλιζεν): cum vir virum legisset, i. e. a companion in battle, Liv. 9, 39, 5; cf., in a sarcastic transfer-: ille (Clodius), qui semper secum scorta, semper exoletos, semper lupas ducebat, tum neminem, nisi ut virum a viro lectum esse diceres, Cic. Mil. 21, 55.—
- G Human beings (poet. homines, opp. pecudes), Ov. M. 1, 286; cf. Verg. A. 6, 553.—
- H Manhood, virility (poet. and very rare): ut relicta sensit sibi membra sine viro, Cat. 63, 6: ferro mollita juventus Atque exsecta virum, Luc. 10, 134.
pretium ~i vel ancillae pro anno
quendam hominem ‥ utriusque sexus ‥ qui ‥ vir a nescientibus putabatur
[voluptas ] molliores et corruptiores facit esse ~os quam feminas
vir semel effectus sponsus vir desinit esse
“attolite ‥ animos, †virie legantes [], et adversus hostem ‥ exsurgite” : ~i elegantes H. Hunt. HA VIII 8
erant ‥ ~i expediti ad arma xvj millia cccc
vir Dei igne divinae caritatis ‥ ardebat
prefatus vir impietatis(
martyr ‥ offenditur ‥ cum corpus et locus ipsius a ~is sanguinum obsideatur(
facient ea adeo bona sicut capiunt ea per visum legalium ~orum
hoc ‥ vitium a ~is religiosis maxime debet esse longe alienum
quadringentis ~is armorum de Francigenis interemptis
erat ‥ vir scelerum
quatinus, cum sint ipsi ~i pacis, posset ‥ fieri pax
mulier que tenuit nupsit intra annum post mortem ~i
vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier
uxor ‥ suspectam habens ~i moram
Ysolda ponit loco suo Radulfum H. ~um suum
[Juliana ] ossa ~i sui ‥ peciit ut secum ea deferret
tres partes femine et unam ~i debes accipere
ubi mas rubens et conjux alba fient unum desponsati spiritu vite
videamus ‥ quomodo isti hanc aleam possident ~i
unus quisque quatuor in suo proprio angulo ~os possident
➳ arch. nom. pl., III vire = tresviri CIL 1, 643 ; 1, 644 ; virei S. C. Bacch. CIL 1, 581, 19 ; vireis CIL 1, 583, 14 || gén. pl., virum Lucr. 1, 95 ; etc. ; Catul. 64, 192 ; 68, 90 ; Virg. G. 2, 142 ; En. 6, 553, etc.
- 1. man (itt. vrouw); ➤ de viro factus femina; ~ bonus et sapiens; ~ turpissimus;
- 2. (volwassen) man (itt. kind);
- 3. echtgenoot, man; ➤ puella viro matura; — (poët.) v. dieren [vir gregis];
- 4. vent, minnaar;
- 5. flinke of dappere man, kerel, held; ➤ dolorem tulit ut vir; virum te praebeas; vir fortis; viri non est het is onmannelijk; arma virumque cano (Verg.) oorlogsdaden en de held;
- 6. (milit.) (a) soldaat, plur. ook manschappen; (b) plur. voetvolk; ➤ equites virique; equis viris(que) met man en macht; boat caelum fremitu virum;
- 7. alg. man, persoon; ➤ vir cum viro congreditur de een raakt slaags met de ander; vir virum legit;
- 8. (poët.) mens, plur. de mensen; ➤ per ora virum;
- 9. (poët.) (meton.) potentie, vruchtbaarheid; ➤ membra sine viro;
- 10. (eccl.) als aanspreektitel: heer; ➤ vir episcope heer bisschop.
男人。丈夫。壯年者。牡。勇。善人。— gregis 公山羊。Si vir es indictas exige dotis opes 若爾勇則索所斷之妝可也。Ita et tulit dolorem ut vir et ut homo majorem ferre sine causa necessaria noluit 因其勇故忍痛因其智故辭無益之痛。Viri. plur. 步兵。\Virum pro* Virorum.
Suggest a Translation
See an image
- a male person, adult male, man (opp. mulier, femina): virum me natum vellem, T.: Deque viro factus (mirabile!) femina, O.: clari viri: consularis: turpissimus, S.: nefandus, V.: hoc pueri possunt, viri non potuerunt?: pueroque viroque, O.—In war, a man, soldier: vir unus cum viro congrediendo, etc., L.—With emphasis for a pronoun of reference: fletusque et conploratio fregere tandem virum, L.: gratiā viri permotus flexit animum, S.—Repeated distributively, each one . . . another, man . . . man: vir cum viro congrediaris, L.: legitque virum vir, singled out (for attack), V.: cum vir virum legisset, i. e. a companion in battle, L.—Plur, human beings: flumina simul pecudesque virosque rapiunt, O.; opp. Caelicolae, V.—A man, husband: quid viro meo respondebo Misera?T.: vir matris: angebatur Tullia nihil materiae in viro esse, etc., L.: Et uxor et vir, H.: Imminet exitio vir coniugis, O.—Of animals, the male, mate: Vir gregis ipse caper, V. —A man, man of courage, worthy man: tulit dolorem, ut vir; et, ut homo, etc.: tum viro et gubernatore opus est, L.: si quid in Flacco viri est, Non feret, H.—Plur, foot-soldiers, infantry: ripam equites virique obtinentes, L.—Manhood, virility: membra sine viro, Ct.
-
…qua laetitia perfruere, quibus gaudiis exsultabis, quanta in voluptate bacchabere, cum in tanto numero tuorum neque audies virum bonum quemquam neque videbis ad huius vitae studium meditati illi sunt qui feruntur labores tui, iacere humi non solum…
Cicero, in Catilinam
-
…venit, fit publici consili particeps, notat et designat oculis ad caedem unum quemque nostrum. nos autem fortes viri satis facere rei publicae videmur, si istius furorem ac tela vitamus. ad mortem te, Catilina, duci…
Cicero, in Catilinam
-
…consequi posse primum omnium me ipsum vigilare, adesse, providere rei publicae ; deinde magnos animos esse in bonis viris, magnam concordiam ; ordinum ;, maximam multitudinem, magnas praeterea militum copias ; deos denique immortalis…
Cicero, in Catilinam
-
…essem quod isdem moenibus contineremur, ad Q. Metellum praetorem venisti. A quo repudiatus ad sodalem tuum, virum optimum, M. Metellum demigrasti, quem tu videlicet et ad custodiendum te diligentissimum et ad suspicandum sagacissimum et…
Cicero, in Catilinam
-
…reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. ; Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab…
Julius Caesar, Gallic War
-
…succedit. hi sunt homines ex eis coloniis quas Sulla constituit ; quas ego universas civium esse optimorum et fortissimorum virorum sentio, sed tamen ei sunt coloni qui se ; in ; insperatis ac repentinis pecuniis sumptuosius insolentiusque…
Cicero, in Catilinam
-
…consulis iam pridem oportebat, in te conferri pestem quam tu in nos omnis iam diu machinaris. an vero vir amplissimus, P. Scipio, pontifex maximus, Ti. Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit Catilinam…
Cicero, in Catilinam
-
…patres conscripti, Catilinam morte multari, unius usuram horae gladiatori isti ad vivendum non dedissem. etenim si summi viri et clarissimi cives Saturnini et Gracchorum et Flacci et superiorum complurium sanguine non modo se non contaminarunt sed etiam honestarunt…
Cicero, in Catilinam
-
…exclusi eos quos tu ad me salutatum mane miseras, cum illi ipsi venissent quos ego iam multis ac summis viris ad me id temporis venturos esse praedixeram. quae cum ita sint, Catilina, perge quo coepisti egredere aliquando…
Cicero, in Catilinam
-
…quaererent, essent illi quidem desperandi, sed tamen essent ferendi hoc vero quis ferre possit, inertis homines fortissimis viris insidiari, stultissimos prudentissimis, ebrios sobriis, dormientis vigilantibus qui mihi accubantes in conviviis, complexi mulieres impudicas ,…
Cicero, in Catilinam