albus
albus, white (without lustre, opp. ater; cf. candidus, opp. niger)
- I Lit.
- A In gen.: barba, Plaut. Bacch. 5, 1, 15 (1101): corpus, id. Capt. 3, 4, 115 (647): color albus praecipue decorus deo est, maxime in textili, Cic. Leg. 2, 18, 45: albus calculus, the small white stone used in voting, as a sign of acceding to the opinion of any one, or of the acquittal of one who is under accusation (opp. ater calculus; v. calculus).— Hence, trop.: alicui rei album calculum adicere, to allow, approve of, authorize, Plin. Ep. 1, 2, 5.—In Enn. an epithet of the sun and moon: sol, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48, 107 (Ann. v. 92 Vahl.): jubar Hyperionis, Enn. ap. Prisc. p. 658 P. (Ann. v. 547 ib.).—The following are examples of the opposition of albus and niger (instead of ater) as exceptions to the gen. rule; so always in Lucr. (who also uses albus and candidus or candens promiscuously), 2, 810; 822 sqq.; 731 sq.; 790; 767-771. Once in Cic.: quae alba sint, quae nigra dicere, Div. 2, 3; so Phaedr. 3, 15, 10; Ov. M. 2, 541; cf. with id. ib. 2, 534 and 535; also id. ib. 12, 403; 15, 46; id. H. 15, 37 al.: albi et nigri velleris, Vulg. Gen. 30, 35: non potes unum capillum album facere aut nigrum, ib. Matt. 5, 36.—
- B Esp.
- 1 Pale, from sickness, terror, care, and the like: aquosus albo Corpore languor, of dropsical persons, Hor. C. 2, 2, 15: pallor, id. Epod. 7, 15: vivat et urbanis albus in officiis, pale from the cares of his public office, Mart. 1, 56 fin. et saep. —
- 2 Of clothing, white: alba decent Cererem; vestes Cerealibus albas Sumite, Ov. F. 4, 619: vidit duos Angelos in albis, Vulg. Joan. 20, 12; ib. Apoc. 3, 4.—Hence, poet. transf. to the person, clothed in white, Hor. S. 1, 2, 36: pedibus qui venerat albis, who had come with white feet, i. e. marked with chalk, as for sale, Juv. 1, 111 (cf. gypsatus and also Plin. 35, 17, 58, §§ 199-201; Mayor ad 1. 1.).—
- 3 Prov. phrases.
- a Dentibus albis deridere, to deride one by laughing so as to show the teeth, for to deride much, Plaut. Ep. 3, 3, 48 (429) (cf. id. Capt. 3, 1, 26 (486)).—
- b Albus an ater sit, nescio or non curo, I know not, care not whether he is white or black, i. e. he is entirely indifferent to me: vide, quam te amārit is, qui albus aterve fueris ignorans, fratris filium praeteriit, Cic. Phil. 2, 16: unde illa scivit, ater an albus nascerer, Phaedr. 3, 15, 10; Cat. 93, 2; cf. Quint. 11, 1, 38.—
- c Albo rete aliquid oppugnare, to attack or seize upon something with a white net, i. e. in a delicate, skilful manner: qui hic albo rete aliena oppugnant bona, Plaut. Pers. 1, 2, 22 (74) (so the passage seems to be more simply explained than acc. to the opinion of Gron.: qui albo (by the register of the praetor) tamquam rete, which omission of the tamquam is a Horatian, but not a Plautinian idiom). —
- d Albā lineā aliquid signare, to make a white line upon a white ground, i. e. to make no distinction: et amabat omnes, nam ut discrimen non facit ... signat linea alba, Lucil. ap. Non. 282, 28 (where the common editions have neque before signare, which gives the expression a directly opposite sense): albā, ut dicitur, lineā sine curā discriminis convertebant, Gell. praef. 11.— *
- e Alba avis, a white sparrow, for something rare, uncommon, strange: quasi avem albam videntur bene sentientem civem videre, Cic. Fam. 7, 28 (quasi novum quiddam; proverbium ex eo natum, quia rarae aves albae, Manut. ad h. 1.).—*
- f Filius albae gallinae, fortune's favorite child, Juv. 13, 141, prob. an allusion to the miracle that happened to Livia in regard to a white hen, v. Plin. 15, 30, 40, 136; Suet. Galb. 1 (Ruperti ad h. 1, refers this expression to the unfruitfulness of a white hen, and conpares Col. R. R. 8, 2, 7).—*
- g Equis albis praecurrere aliquem, to excel, surpass one, Hor. S. 1, 7, 8 (the figure being drawn from the white horses attached to a triumphal chariot; cf. Suet. Ner. 25; id. Dom. 2).—
- II Trop.
- A Favorable, fortunate, propitious: simul alba nautis Stella refulsit, i. e. the twin-star Castor, favorable to sailors, Hor. C. 1, 12, 27: dies, Sil. 15, 53: sint omnia protinus alba, Pers. 1, 110.—
- B Poet. and act., of the wind, making clear or bright, dispersing the clouds; hence, dry: Notus, Hor. C. 1, 7, 15 (as a transl. of the Gr. λευκόνοτος): iapyx, id. ib. 3, 27, 19 (cf.: clarus aquilo, Verg. G. 1, 460).—Whence,
- III album, i, n., whiteness.
- A White color, white: maculis insignis et albo, Verg. G. 3, 56; sparsis pellibus albo, id. E. 2, 41: columnas polire albo, to make white, whiten, Liv. 40, 51.—Hence,
- 2 Esp.,
- a The white of the eye: oculorum, Cels. 2, 6; so id. 7, 7, n. 6 and 12.—
- b The white of an egg: ovi, Cels. 6, 6, n. 7.—
- c In Col. 6, 17, 7, a white spot on the eye, i. e. a disease of it, = albugo.—
- B In the lang. of polit. life, a white tablet, on which any thing is inscribed (like λεύκωμα in Gr.).
- 1 The tablets on which the Pontifex Maximus registered the principal events of the year, the Annales maximi (v. annales): in album referre, to enter or record in, Cic. de Or. 2, 12, 52; Liv. 1, 32, 2.—
- 2 The tablets of the praetor, on which his edicts were written, and which were posted up in some public place, Paul. Sent. l. 1, t. 14.—Hence, sedere ad album, to be employed with the edicts of the praetor, Sen. Ep. 48: se ad album transferre, Quint. 12, 3, 11 Spald.—
- 3 Esp., a list of names, a register, e. g. Album senatorium, the tablet on which the names of the senators were enrolled, the roll, register, which, by the order of Augustus, was to be posted up annually in the senate-house, Diom. 55, 3, and Fragm. 137: aliquem albo senatorio eradere, Tac. A. 4, 42 fin.—Also, the list of the judges chosen by the quaestors: aliquem albo judicum eradere, Suet. Claud. 16; so id. Dom. 8.—And transf. to other catalogues of names: citharoedorum, Suet. Ner. 21.
II) subst., A) alba, ae, f., a) (sc. vestis) ein weißes Gewand, subserica, Valer. b. Treb. Poll. Claud. 14, 8: in albis (in Feierkleidern, Ggstz. in nigris), Vulg. Ioann. 20, 12; apoc. 3, 4. – b) (sc. gemma) eine weiße Perle, Lampr. Heliog. 21. § 3 u. 4. Capit. Maximin. iun. 1, 8. – B) album, ī, n., 1) das Weiße, a) die weiße Farbe, das Weiß, α) übh.: a nigro album etiam nullo monente distinguet, Sen. ep. 94, 19: alba discernere et atra non posse, Cic. Tusc. 5, 114: num nescio qui ille divinus, si oculis captus sit, possit quae alba sint, quae nigra dicere? Cic. de div. 2, 9. – β) als Färbestoff, columnas albo polire, mit Weiß (weißem Gips, Zement) abputzen, weißen, Liv.: album in vestimentum addere, Weiß auftragen, weiß (mit Kreide) anstreichen, Liv. Vgl. Drak. Liv. 4, 25, 13. – γ) von weißen Flecken auf dem Fell der Tiere, (bos) maculis insignis et albo, Weißschecke, Verg.: sparsis pellibus albo, mit weißgesprenkelten Fellen, Verg. – b) = albugo, der weiße Fleck im Auge (als Krankheit), album in oculo est, Col. 6, 17, 7. Pelagon. veterin. 30. – c) album oculi, das Weiße im Auge, Cels. 7, 7. no. 6: gew. album oculorum, Cels. 2, 6. § 8 u.a. – d) album ovi, das Weiße im Ei, Cels. u.a. – 2) eine gew. mit Gips übertünchte weiße Tafel (λεύκωμα), zur Aufzeichnung, bes. der öffentlichen Bekanntmachungen, multitudinem suorum in album indere, Lucil. sat. 26, 85: fastos circa forum in albo proposuit, Liv. 9, 46, 5. – Insbes.: a) die im Hause des Pontifex Maximus aufgestellte Tafel, auf der er die Ereignisse des Jahres aufzeichnete, die anales maximi, s. Cic. de or. 2, 52 u.s.: referre in album, Liv. 1, 32, 2. – b) album (praetoris), die Tafel für das vom Prätor bei seinem Amtsantritt verfaßte jährl. Edikt (mit den Aktions- u. Exzeptions-Formeln), Gaius inst. 4, 46. Ulp. dig. 2, 13, 1. § 1, u. für vorübergehende Verordnungen des Prätors, Paul. dig. 2, 1, 7 u. 9. – dah. ad album sedentes, die sich mit dem prätor. Edikt bekannt machen, d.i. die der Rechtsformeln Kundigen, die Rechtsgelehrten, Sen. ep. 48, 9: se ad album ac rubricas transferre, die buchstäbl. Kenntnis der Formeln der prätor. Edikte u. der Gesetze des bürgerl. Rechts als einzige Aufgabe des Rechtsgelehrten betrachten, Quint. 12, 3, 11. – alci ex albo iudicium reddere, nach dem prätor. Edikt Recht sprechen, Vell. 2, 28, 3. – c) mancherlei öffentliche »Listen od. Verzeichnisse«: α) album senatorium, das »Senatorenverzeichnis«, das seit Augustus öffentl. aufgestellt wurde u. aus dem die Ausgestoßenen od. Ausgetretenen sogleich gestrichen wurden, Tac. ann. 4, 42. – β) album (iudicum), die Liste der von den Quästoren gewählten Richter-De kurien, Suet. Claud. 16, 2. Sen. de ben. 3, 7, 6: ex albo iudex, Corp. inscr. Lat. 4, 1943: u. scherzh., non eras in albo, du standest nicht auf der Liste (der Richter), Plin. nat. hist. praef. § 6. – γ) album decurionum, Liste der Dekurionen in den Munizipien, Ulp. dig. 50, 3, 1 u. 2. Modest, dig. 50, 3, 10. – δ) album profitentium citharoedorum, das Verzeichnis der Citharöden, die öffentlich auftreten wollten, Suet. Ner. 21, 1.
me dudum genuit candens onocrotalus albam
sermone Scottico Inisboufinde, id est ‘insula vitulae ~ae’
locellum de marmore ~o ‥ factum
~us,hwit
esto ‥ ut ‥ duo corpora ~a unius sint magnitudinis, ‥ una tamen ~ior alia
allumen zucharinum est ~issime nature
cccc arcus depictos et cc arcus ~os
Gallicia ‥ a candore populi illius regionis sic nominata; pre ceteris hominibus illi dicuntur esse ~iores
item j vestimentum integrum ~um de serico
pro factura xiiij petrarum candelarum ~arum et nigrarum
ut pro diversa capillorum specie unus Niger Heuuald, alter ~us Heuuald diceretur
Robertus ~us
Stephano ~o clerico
Godefridus ~us
exceptis infirmis qui, si voluerint, ~um [(sc. panem ] comedere poterunt in Adventu
recipe micam panis ~issimi
pro ij doliis ~i vini et ij rubei vini
albior his vitis liquor est acceptior et qui / vix patet argento
in ij lib. et dim. zinziberis ad ~um pulverem faciendum
in decima soluta ‥ pro ~o pisce
pro xiij bollis grossi salis, una celdra ~i salis
in xx li. ‥ succuris alb’
in alleciis rubeis et ~is
in harnasio emend[and ]o cum ~o corio
quod nullus ‥ coria ~a vel tannata ‥ vendere debeat
unum par ~arum cirothecarum
presentem affero descriptionem in ~iori parte pellis
ex parte ~a ‥, ex parte nigra
cum xx cedulis ~is et vacuis sigillo regis sigillatis(
rex ~o cardinali salutem
invente fuerunt plures littere ~e sine scriptura bullate
transgressiones quas fecit faciendo sex ~as cartas sive litteras patentes et eas sigillo nostro ‥ signando
ad ~as chartas ‥ eosdem ‥ apponere sigilla sua compulit
cum ~um vitrum ac detersissimum intuemur
de vitro glauco, ~o et rubeo
apparuit ei quedam formosa domina cum duobus armigeris ~is
si fuero monachus albus, generalia dura / hi pulmenta duo, sed bene cocta, dabunt
ut viri religiosi tam albi quam nigri solito honestius recipiantur
nec canonici nec monachi albi sedebunt nobiscum
~i monachi de Karlyon
priorisse ~arum monialium de Wygornia [] Whistones in Worcester
[Johannes rex ] destruxit omnes domos ~orum monachorum
R. comes Cestrie ‥ edificavit ‥ abbaciam de Deulecres ~i ordinis
duas domos canonicas fecit, unam ‥ de canonicis nigris, ‥ altera[m ] vero ‥ de canonicis ~is
monasterium ~arum monialium de Brewood
in villa de Paris prope ecclesiam ~e religionis que ‥ vocatur Galliceles Blans Manteaux
usque ad Dominicam que ~um Pascha dicitur
j sconse de ~o ferro
stannum tam ~um quam nigrum(
xxx pecias stanni ~i
de cccij li. ‥ receptis tam de mina ~a quam nigra(
vj disci de minera plumbi azur’ ‥ et vj disci de ~a [(? sc. minera plumbi ]
cerusa, plumbum ~um
pro necessariis ad picturam magni campanilis viz. ‥ vij lib. et dim. plumbi ~i
fumus rubeus et fumus citrinus et fumus ~us
opus rubeum fermento indiget rubeo, sicut opus ~um ~o
j cuppam deauratam et planam, ‥ j cuppam ~am(
tres calices, unum deauratum et alios ~os
phiale ‥ quarum una est tota deaurata, altera ~a(
calix argenteus ~us
v botons de argento albo
duos ‥ ~os ciphos de argento
offerens ~um nummum justoque labore quesitum
valet xxii li. de ~is denariis ad pensum hujus comitis
reddebat x li. ad numerum; modo reddit xvj li. de ~o argento
reddit lx sol. albas [sic ]
in ~a moneta
debet xl li. alb’ et xx li. numero de firma
de xl li. ~is de redditu burgenciali Walyngford’ ‥ et xl s. pro dealbacione dictarum xl li.
tantum reddit de firma ~a
vij li. et v s. de ~a firma
occasione cujusdam ~e firme quam terra illa debuit
vij li. ‥ de ~a firma
onerat se ‥ de iiij s. albefirme unius tenandie
~us redditus domini regis
de auxiliis ~is dim. m.(
~us candidus, A.mylke whyte
unam tunicam de ~o blueto ‥ unam tunicam de nigro blueto
pro restauro ‥ unius equi ~i ferandi, ‥ unius equi ~i liardi
ij pec’ de ~o blod[io ]
hanc planetam, ‥ ~am ac stolam ‥ benedicere ‥ digneris
diaconus ‥ exuat casulam et duplicans eam circumponat sibi in sinistra scapula, annectens alteram summitatem ejus cingulo ~ae
presbyteri induti ~is et sacerdotalibus stolis regi ‥ nudis pedibus occurrerunt
dedit unum ~um optimum cum stola et manipulo
utuntur [Cartusienses ] ~a et amictu, stola, fanone atque planeta planis et candidis
sacerdos ‥ pro lorica totum corpus cooperuit ~a
mandatum est W. scissori quod capam de choro et ~am et dalmaticam ‥ liberari faciat ‥ capellano
ymaginem cere indutam ~a et casula ad modum sacerdotis
~a cum aurifrigiis
abbas ‥ erit in vesperis [festorum principalium ] solempniter revestitus, sc. in ~a, capa, mitra, cirothecis et anulo
unum ~um cum paruris de rubeo velveto pulverizatum cumboterfleyes de auro
~a, A.an awbe, ‥ a haube, ‥ a nawbe
de ‥ j parolla unius aube blodii coloris
una ~a viridis coloris
una auba de velvete
custodi ~arum monasterii Rameseie ‥ xx s. ‥ ad emendum et sustinendum paruras ~arum ad sex altaria ex utraque parte chori sita
non habent ‥ pallia et ~as pro altaribus consecratis
[Caeduualla ] post albas igitur morbo correptus egrescit
[Caedualla ] in ~is adhuc positus, langore correptus ‥ solutus a carne ‥ est
celebrata sollemnitate paschali, post ~as ad civitatem propriam properavit
post ~as paschales
invenimus ‥ x prefationes in sacro cathalogo recipiendas, unam in ~is paschalibus ‥(
rex Ricardus ‥ in ~is gloriose coronatus est
usque ad xv Kal. Maii, sc. Dominica in ~is
hec sunt festa duplicia in ecclesia Salisbur’, viz. ‥ dies Pasche cum tribus sequentibus diebus, Dominica in ~is ‥
Dominica in ~is, octavo die Pasche
Dominica que vulgo Clausum Pascha vocatur
erga Dominicam in ~is jam post Pascha proximam
die Lune proxima post Dominicam in ~is(
~a oculorum citrina fiunt
~orum scissor(
exitu ~i, sc. de xxvj vaccis xl s.
consistit ‥ vicaria ‥ in decima ‥ ovorum, pomorum, ~i, vitulorum
de xxx s. de ~o x vaccarum positarum ad firmam, deducta decima
carnes ‥ incipiebant deficere, ova et cetera ~a evanescere
de ~o xxxiiij ovium matricium non respondet, quia steriles erant hoc anno
pro penula de ~o varii
nullus studens ‥ utatur pellura de minutis variis seu de puro ~o
adhuc staurum de Bouecumbe in ~o alterius rotuli
aethralis litteraturae ~o descriptos
mansionario praecepisti ut in ~o vestrae sanctae congregationis meum nunc quoque nomen apponeret
in ~o [i. e. libro confraternitatis ] beatitudinis vestre
~o,nombred , in quo consulis nomen scripserant
meus a modo eris et meo ~o insertus laudabilis militie premia reportabis
~o, penna
quantum de ~o firme pro singulis libris solvere teneantur
debet ‥ lxj s. de ~o ville de Benton’ de anno preterito
cives Ebor’ habent diem ‥ ad audiendum judicium de ~o quod exigitur de firma ville sue
rex ‥ concessit ‥ domino ‥ alferitz de Navarra ‥ quod levare posset ‥ v ~os pro quacumque tarqua coriorum(
➳ comp. et superl. [décad.].
- 1. (dof) wit (terwijl candidus stralend wit betekent) [vinum; corpus; equi schimmels; vestis]; (poët.) in het wit (gekleed); wit geverfd;
- 2. grijs(wit) [barba; capilli; plumbum tin];
- 3. bleek, vaal;
- 4. (v. hemellichamen) helder [sol];
- 5. (metaf.) voorspoedig, gunstig [stella]; / sprw. uitdr.: -a avis witte raaf; -ae gallinae filius zondagskind; equis praecurrere -is met gemak overtreffen.
白者。喜福。 明者。Album calculum rei huic adjicere 以爲善。Albae sententiae 明 句。Quadrigae albae 白馬之車。— notus 北風。 Dies albo notanda lapillo 吉日。
Suggest a Translation
See an image
Exceptis infirmis, qui si voluerint, Album comedere poterunt in Adventu,... sed non carnes, etc.Id est,
panem album. Ita pag. 734.
Reddidit 15. millia librarum Alborum, et centum libras Leodienses ad opus Ecclesiæ.Chronicon Valciodorense :
Pro quo habemus ad guionagium suum 40. solidos Alborum.
Sed quando octo Halenses pro uno Albo et viginti quatuor Albi pro uno floreno computantur, talis consurgit summa.Chronographus quidam apud Spelman. :
Tunc temporisapud Valesium in Notitia Gall. pag. 260. col. 2. ex Litteris Johannis Gusiæ Domini ann. 1189.(ann. 1087.) currebat in Britannia(Armoricana) moneta argentea, valente quolibet Albo argenteo sex denarios Turonenses : et parvi denarii nigri currebant tunc in Britannia : in qua quidem moneta Alba, erant inscriptæ duæ herminæ, in cujus quidem monetæ margine seu circumferentia erat scriptum sic : Moneta Alani Dei gratia Britonum Ducis. Albi Valencenenses,
Nous avons trouvéHinc(en la ville Vic sur Aisne) detenu prisonnier ès prisons des religieux, abbé et couvent de S. Mard lez Soissons, Jehan Pouillet de Compiengne, pour ce que pour(par) les Blanz imposez pour nous et le fait de nostre guerre, il fu taxez et imposez à deux francs d'or, etc.
Et aussi ont levé... la Blancque sur chacun quintal de sel.
Andreas Dalphinus Comes Albonis et Palatinus Viennæ, veniens Calesium in Abbatia Albi sui Ordinis, quam Prædecessores nostri... in fundo proprio fundaverunt, etc.Vide Ordo Albus.
- white (without lustre, opp. ater; cf. candidus, opp. niger): color: hedera, V.: plumbum, i. e. tin, Cs.: parma, i. e. unadorned, V.: canities, O.: vitis, bryony, O.: pallor, ghastly, H.: lapis, marble, H.: pedibus vēnire albis, i. e. with chalked feet (as of slaves for sale), Iu.: stella, propitious, H.: Notus, clear, H.—Prov.: avis alba, a white bird (i. e. a rarity): filius albae gallinae, a white hen's son, i. e. a son of fortune, Iu.—Ater an albus, black or white, i. e. I care not who or what: unde illa scivit ater an albus nascerer, Ph.: is qui albus aterve fuerit ignoras.—Equis albis praecurrere alqm, greatly to surpass (in allusion to the triumphal chariot), H.
-
…Cassianos, veterem iudiciorum severitatem non requiro, vestram in hac re fidem dignitatem religionem in iudicando non imploro ; Albam habebo iudicem, eum hominem qui se ipse scurram improbissimum existimari vult, cum a scurris semper potius gladiator quam…
Cicero, in Verrem
-
…et quos Homerus, qui recens ab illorum aetate fuit, sepultos esse dicit Lacedaemone, eos tu cum cantheriis albis nullis calonibus obviam Vatinio venisse existimas et victoriam populi Romani Vatinio potius homini rustico quam M. Catoni qui tum…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…faucibus currus, sic exspectabat populus atque ore timeba ; rebus utri magni victoria sit data regni. interea sol albus recessit in infera noctis. exin candida se radiis dedit icta foras lux, et simul ex alto longe pulcherrima…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…satis firmus esset ad castra facienda quod meas xviiii et suas xii cohortis tribus in oppidis distributas haberet nam partim Albae, partim Sulmone conlocavit neque ; se ;, si vellet, expedire posset. nunc scitote me…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…quem tu vidisti numquam, L. Rubrius Casinas fecit heredem. et quidem vide quam te amarit is qui albus aterne fuerit ignoras. fratris filium praeterit, Q. Fufi, honestissimi equitis Romani suique amicissimi, quem palam…
Cicero, Philippicae
-
…id non modo ita esse negabat, sed sibi, quia sciret aquam nigram esse under illa concreta esset, albam ipsam esse ne videri quidem, et quaecumque res eum sic attinget ut sit visum illud probabile neque ulla re…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia ; aere utuntur importato. Materia cuiusque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Apronium licerentur, et Apronio multo minoris quam aliis potueris vendere tradidisse, si hoc doceo, poteritne te ipse Alba, tuus antiquissimus non solum amicus verum etiam amator, absolvere dico equitem Romanum, hominem in primis honestum ,…
Cicero, in Verrem
-
…ratione. Cum enim salutationi nos dedimus amicorum, quae fit hoc etiam frequentius quam solebat, quod quasi avem albam videntur bene sentientem civem videre, abdo me in bibliothecam. itaque opera efficio tanta quanta fortasse tu senties ;…
Cicero, Epistulae ad Familiares