canonicus

cănŏnĭcus, a, um, adj., = κανονικός, according to rule or measure.

• I In music: ratio, the theory of harmony, Vitr. 1, 1; 5, 3; cf. Gell. 16, 18, 5.—
• II In astronomy: defectiones solis, as following at regular intervals, Aug. Civ. Dei, 3, 15.—Subst.: cănŏ-nĭci, ōrum, m., theorists, Plin. 2, 17, 14, § 73; and cănŏnĭca, ōrum, n., = canonica ratio, theory: luminum, Plin. Ep. 1, 2, 12.—
• III Of or pertaining to an annual tribute: pensitationes, Cod. Just. 12, 62, 2: equi, ib. 11, 17, 3: vestes, ib. 11, 9, 1.—
• IV Eccl. Lat., of or belonging to the canon, canonical: libri, Aug. Civ. Dei, 18, 36; id. Doctr. Christ. 2, 8.—
• V In later eccl. Lat. subst.: cănŏnĭcus, i, m., one of the rule or discipline, i. e. clericus, a clergyman, as distinguished from laicus, one of the people, and monachus, a recluse, Antioch. Can. 2, 6, 11; hence the mod. canon or prebendary.—Adv.: cănŏnĭcē, according to Church discipline, regularly, Cassiod. Hist. Eccl. 9, 14.

canonicus, a, um (κανονικός), I) regelmäßig, regelrecht, normal, a) in Kunst u. Wissenschaft, α) in der Musik, ratio, die Theorie des Klanges, Vitr. 1, 1, 8 u. 5, 3, 8. – β) in der Astronomie, c. defectiones solis, regelmäßig erfolgende, Augustin. de civ. dei 3, 15: u. subst., canonici, ōrum, m., die Theoretiker, Plin. 2, 73: canonica, ōrum, n. = canonica ratio, die Grundgesetze, Theorie, luminum, Plin. 1. ind. lib. 2. c. 12 (vol. 1. p. 8, 22 ed. Ian). – b) im Abgabenwesen, pensitationes, Cod. Theod. 8, 10, 2. – II) insbes.: A) zum Kanon (zur jährlichen Abgabe) gehörig, spät. ICt. – B) der im Verzeichnis befindliche Geistliche, später Domherr, Kanonikus, spät. Eccl. – C) canonici libri, canonicae scripturae sanctae, die in den Kanon (s. canōn no. II, C) aufgenommenen Schriften des Alten u. Neuen Testaments, Augustin. de civ. dei 18, 36 u. 38; de doctr. Christ. 2, 8: so auch canonica epistula apostoli, Augustin. de civ. dei 18, 38.

canonicus [LL < κανονικός] 1 canonical, embodied or expressed in canons (eccl.). b (w. jus or lex) canon law. c (as sb. n.) canonical authority, canon law. d (w. scientia) study of canon law. 676 (12c) contra ~ae auctoritatis interdictum CS 43; si ‥ statuta kanonica, quae ab apostolica sede missa sunt, eligeret negare esse vera Eddi 36; ~a patrum statuta Bede HE IV 5; ~a auctoritas praecipit ut ecclesia episcopatus ultra tres menses non maneat sine pastore Anselm (Ep. 443) V 390; c1224 licet omnes ~as sanctiones teneamur firmiter observare, specialiter tamen quedam prius statuta ‥ duximus innovare Conc. Syn. 125; quatenus aut sanctio evangelica aut ~a traditio non obsistit Ad. Marsh Ep. 9; ense minantur / cānonico Garl. Tri. Eccl. 36; si aliquid ~um obsistat propter quod profiteri non debet Obs. Barnwell 132; 1330 quod racioni congruerit et ~is institutis Pri. Cold. 17; abbas ut ordinarius clericos convictos coram justiciariis regis vendicat ‥ et sue custodie mancipatos liberat juxta ~a instituta Flete Westm. 34.  b 742 Franci ‥ synodum non fecerunt ‥ nec aecclesiae ~a jura alicubi fundabant vel renovabant Bonif. Ep. 50 p. 82; s980 omnibus mundi hujus rebus transcensis, Dunstanum pontificali throno conspicit praesidentem et clero jura ~a dictantem Osb. V. Dunst. 41; jure vera ~o non aliter de calumpnia juratur nisi specialiter precipiatur Ric. Angl. Summa 39; quousque in jure ~o vel civili officium eruditionis impendende assumpserit Ad. Marsh Ep. 26; nullus potest negare quin [ecclesia] regatur per jus ~um; ergo hoc jus continetur in sapientia legis divine et erunt una sapientia mutuo ‥ se continentes Bacon Tert. 82; illi qui ponunt quod papa ‥ habet talem plenitudinem potestatis ut omnia possit que non sunt expresse contra legem divinam nec contra jus nature, licet sint contra jus gencium, civile vel ~um Ockham Pol. I 15; 1365 (v. absorbere b); jura ~a secundum magnam partem sui non sunt nisi abreviaria legis divine. ‥ sed heu! domina scienciarum est conmixta cum spurio, cum nimis magna pars juris ~i permixta sit cum tradicionibus gentilium, ‥ in tantum quod lex ~a ‥ versa est in abjecciorem legem civilem quam leges gencium Wycl. Ver. II 268; sufficit quod talis audiverit jus civile secundum remissiones que ponuntur in glossa juris ~i et sine quibus jura ~a ‥ non possunt bene intelligi Lyndw. 76f.  c 1294 ostensuri ~um, si quod habeant, quare ‥ invocari non debeat brachium seculare DCCant. Register/Q f. 7b; 1312 si ei merita suffragentur et ~um non obsistat Reg. Cant. II 1252; 1506 legat tres primas questiones ~i publice ‥ ante Pascha Grey Friars Ox. 337.  d civilis scientia pars est notabilis philosophie moralis; ~a etiam, qua utuntur ecclesiastici, active theosophie deservit et subicitur Ps.-Gros. 301. 2 canonical, prescribed or authorized by canon law; b (of obedience to a superior); c (of hours of prayer). d (as sb. n. pl.) canonical service. e (of person) canonically appointed. pascha ~o ritu observare didicerunt Bede HE III 3; c745 si eos ad viam ~am convertere nequiverim Bonif. Ep. 63; mortuos ‥ eos quibus viventibus ~a censura communicare contempsit Lanfr. Ep. 15. 523A; s1070 T. archiepiscopum Eboracensem, quem ipse [Lanfrancus], facta sibi de subjectione sua ~a professione, Cantuarie consecraverat Eadmer HN 13; c1250 precipimus ‥ sub districtione ~a ut ‥ Conc. Syn. 653; s1258 venit quidam Herlotus Romanus, dicens abbatem et conventum de O. non babere ~um ingressum in ecclesia de Stanes Ann. Osney 120; s1316 quod, si eleccionem invenirent ~am ‥ et electum a jure suo non cecidisse ‥, eundem confirmarent Hist. Roff. f. 3v; 1414 rex ‥ imperavit ne quis ~a institucione beneficium obtineret ‥ qui civitatis nostre ‥ jura non obtinuisset Redman Hen. V 32; s1458 Raginaldus [Pokok] omnia hujusmodi dogmata ‥ abjuravit ‥ ~eque correccioni se subjecit Compilatio 168; ordinate, ~us, normalis, ‥ regularis CathA; 1543 sub pena excommunicacionis ‥ quam ‥ trina ‥ ~a monicione premissa ‥ promulgamus Conc. Scot. I cclvi.  b ab ipso ‥ exegit ‥ episcopus Londoniensis ~am obedientiam Eccleston Adv. Min. 75; ~am ei [abbati] omnes facient obedientiam Cust. Westm. 9; 1408 [ad] personas ‥ dioceseos admittendum ‥ et recipiendum ~am obedienciam ab eisdem Eng. Clergy 191.  c praeter sollemnem ~i temporis psalmodiam Bede HE III 27; 813 (17c) ut ‥ ~is horis ecclesiam visitent orantes ‥ CS 342; finito completorio, ‥ in ultima hora ~a RegulC 27 (v. 5a infra); s747 decreverunt ‥ ut septem ~e hore diebus singulis observentur W. Malm. GP I 5; s1213 archiepiscopus indulsit tam ecclesiis conventualibus quam presbyteris secularibus ut horas ~as in ecclesiis suis, audientibus parochianis, suppressa voce cantarent Wend. II 83; 1227 conveniant ad omnes horas ~as ‥ induti superpellicio et capa clausa nigra more clericorum Sar’ ecclesie Ch. Sal. 188; 1229 statuimus ut singule hore ~e psallantur ut audito verbo ultimo versus precedentis incipiatur sequens Conc. Syn. 173; c1224 audivimus quod plurimi sacerdotes ‥ horas ~as aut non dicunt aut corrupte dicunt et id quod dicunt sine omni devotione ‥ dicunt Gros. Ep. 107; si ‥ ~as horas observare et psallere noluerit Fleta 111; scribebant ‥ nonnulli manibus propriis inter horas ~as R. Bury Phil. 5. 74.  d 9‥ ~a, tidsangas WW.  e examen ‥ monachorum qui ‥ sub regula et abbate ~o in magna continentia vivant Bede HE IV 4; a751 ut ~is et justis episcopis et presbiteris ‥ adjutor fierem Bonif. Ep. 86; 1362 alioquin sit ipsius cantarie possessor minus ~us seu injustus Lit. Cant. III 63. 3 canonical, included in scriptural canon. b (as sb. f.) canonical epistle. ~is septem epistularum rivulis Aldh. Met. 2 p. 66; ~arum commentariola scripturarum Id. VirgP 49; dicis ~os libros ‥ omnino esse necessarios H. Los. Ep. 1; cum alias ~as scripturas temporibus statutis ‥ relegi instituisset, iiij evangelistarum totidem libros ‥ iiij anni temporibus perlegi faciebat Ad. Eyns. Hug. V 16 p. 194; 1396 epistule ~e et epistule Pauli Meaux III lxxxiv.  b queri potest ‥ ubi in sacra scriptura ordo apertius describitur quam in ~a Jacobi [ME: sein James canoniel epistle] AncrR 7; hoc ‥ testatur B. Jacobus in ~a sua Ockham Pol. I 29; Judas apostolus in ~a sua (Kyn.) Ziz. 5. 4 canonical, of (or serving as) a (secular) canon. b of a regular canon. c (as sb. f.) house of regular canons; v. et. canonia 2. c738 universis ‥ coepiscopis, ‥ diaconibus, ~is clericis Bonif. Ep. 46; c790 sive in ~a sede sive in monachica sanctitate melius esset ultimi diei expectare spiraculum Alcuin Ep. 55; ad nullam dicitur horam ‘Deus in adjutorium meum’, sed in directum capitula ~i cursus dicantur RegulC 38; qua [prima] sonore dicta et ~o more Ib. 39 (cf. ib. p. 36n. 3); 1062 [Haraldus] quorundam catervulam fratrum secundum auctoritatem sanctorum patrum ~ae regulae subjectam [apud Waltham] constituit (Ch. Ed. Conf.) MonA VI 61.  b ~e religionis abbatia ‥ juxta B. Augustini regulam et ordinem instituta Gir. Spec. III 17; s1306 facta inquisicione que cenobia monastica seu ~a per progenitores suos fuerunt fundata Flor. Hist. III 131.  c 1116 personae sapientes eligantur, electe per ~as distribuantur, ‥ ut in omnibus quibus in locis ~e religionis viget integritas superemineat vestra per nos regularis auctoritas (Lit. Papae) MonA VI 106; c1158 ipsum [fratrem] circa monasteria et ~as quibus familiaris eram ‥ volui immorari J. Sal. Ep. 76 (35); effugerunt alter ad sinum ~e alter ad portum cellule Cluniacensis Id. Pol. 474c; quatuor ~as regulares et novem monasteria ‥ construxit Canon. G. Sempr. 132. 5 (as sb. m.) canon (secular), cleric attached to cathedral or other collegiate church (or chaplain); b dist. as major or minor; c dist. as bound or not bound to residence; d papal. 802 quid ‥ conveniat ‥ ~is, quid monachis, quid tertio gradui Alcuin Ep. 258; in die sancto Paschae septem ~ae horae a monachis in ecclesia Dei more ~orum ‥ celebrandae sunt RegulC 50 (cf. ib. p. 36n. 3); c1010 ~i [AS: canonicas] in suis se monasteriis ita observent ut in continentia pura et in castitate magna Domino regulariter deserviant (Paraphr.) GAS 249; 1068 hec omnia ecclesia B. Martini [London’] et ~i ejusdem loci ‥ teneant in communi ecclesie ipsius et ~orum utilitate (Ch. Regis) EHR XI 740 (= Regesta 22); terrae ~orum S. Crucis de Waltham DB II 15b; 1088 episcopo Remigio [Lincolniensi] et ~is suis Regesta p. 131; 1091 notifico ‥ ecclesiam Sar’ me construxisse et in ea ~os constituisse Reg. S. Osm. I 198 (cf. ib. 213–14); s1102 habitum est Londoniae famosum illud concilium de archidiaconis et ~is et presbyteris in uxoribus abjurandis (Quad.) GAS 545; [apud Wintoniam] fit ~us inter ~os ipsos, ‥ regularis inter irregulares Eadmer V. Osw. 5; in episcopatu Rofensi [Lanfrancus] non multo plures quam quatuor ~os et ipsos erumnosam vitam agentes sub Siwordo episcopo reperit Id. HN 18; s1136 vocati sunt ad concilium W. decanus Lundonie simul et ~i Diceto Chr. 248; quidam viri religiosi, Eboracensis ecclesie ~i, Beverlacum venerunt Ketel J. Bev. 270; 1177 ut ~is secularibus ecclesie de Waltham pro qualitate prebendarum suarum alias provideretur et deinde ~i regulares introducerentur MonA VI 63; Haraldus comes fecit ecclesiam S. Crucis de Walteham ‥; fecerat ibi ~os prebendarios, qui postmodum ab Henrico secundo expulsi, eo quod incontinenter viverent, ~i regulares sunt ab eo subintroducti R. Niger II 161; ipse ‥, videns Map, qui sue quondam prebende ~us erat Lundoniis, ingeminat: “reddes prebendam meam et nolens!” Map NC V 6 p. 248; sunt et cānonici sĕculares quique vocati; / nomen ab officio promeruere suo Nig. SS 2315; s1176 convenerunt ~i apud Meneviam ut super electione et pastoris subrogatione communiter tractarent Gir. RG I 9; in capitulo ‥ proximi ipsis personis sedent ~i presbyteri, deinde ~i diaconi, subdiaconi hinc inde; deinde ‥ vicarii, deinde ~i de secunda forma ‥; pueri vero, sive fuerint ~i sive non, stent ante alios Offic. Sal. 30; 1306 decedentibus ~is ecclesie nostre Eboracensis et aliarum ecclesiarum collegiatarum ‥ successores eorum consueverunt taxacionem defectuum in ornamentis, cancellis et domibus ‥ ultra veram estimacionem ‥ procurare Conc. Syn. 497; s1400 [A. de Douglas] expulsis monialibus apud Kincludan ~os seculares institui fecit et collegium creavit Plusc. X 16; 1435 [ecclesiarum] tam cathedralium quam collegiatarum ~is (Lit. auditoris papalis) Amund. I 381; hic ~us, A. chanon WW.  b c1190 tenetur ebdomadarius rogare aliquem ~um capellanum pro eo officium tenere (Stat. Lichf.) Stat. Linc. II 27; 1283 item parvis ~is pro pane nigro iiij li. Dom. S. Paul. 167 (cf. ib. 168: xxx majoribus ~is ‥, tribus minoribus et duobus aliis); 1320 [four vicars called] parvi ~i Cart. Chich. no. 288; 1394 cum certi capellani, in numero duodecim, qui vulgariter minores ~i nuncupantur, habitum viz. superpellicia cum almuciis de calabre et capis nigris gerentes, quorum duo dicuntur cardinales, in ecclesia S. Pauli Lond’ ‥ ab olim fuissent ordinati, qui habitaciones tam infra clausum ecclesie ‥ quam extra ‥ optinuerunt (Pat) Reg. S. Paul. 327; 1420 volo quod quilibet major ~us ‥ ecclesie S. Pauli ‥ habeat vj s. viij d.; item lego cuilibet minori ~o ‥ iij s. iiij d. Reg. Cant. II 230; 1558 j buk prebendariis et dim. buk ~is minoribus et aliis ministris chori Ac. Durh. 715.  c 1246 in ecclesiis cathedralibus ita optentum est ‥ quod per ~os in eisdem residentes ‥ minores clericos exhibent [sic], quorum portionem si contingat usque ad medietatem defalcari, peribit obsequium ecclesie ‥, cum ipsi ~i ‥ in ecclesiis cathedralibus residere non valeant Conc. Syn. 399; 1330 magister W. ~us stadiarius ‥ ecclesie S. Pauli (Pat) MonA VI 705; 13‥ de ~is qui in ecclesia S. Pauli ‥ residere proponunt sic est ordinatum, quod veniat [sic] ‥ ad capitulum et ‥ protestetur se velle residere ‥ et ~os stagiarios quolibet quarterio ad specialia convivia invitet ‥ ut eis de residencia sua bona constare possit. ‥ nec teneat suam residenciam nisi in domo canonicali Reg. S. Paul. 125–6; 1356 per ~os residenciarios ecclesie Ch. & Rec. Heref. 227; s1514 discordia inter ‥ archidiaconum Richmund, solum ~um residenciarium ecclesie Eboracensis, et fere omnes alios ~os prebendatos in eadem ecclesia exorta fuit Chr. Pont. Ebor. C 444.  d sedit Anastasius [I], qui ~os Lateranenses ab obedientia Lucensis ecclesie absolvit R. Niger II 128; s1070 Alexander [II] papa tres idoneos ei [Willelmo I] ‥ legaverat vicarios, E. pontificem Sedunorum et duos ~os cardinales Ord. Vit. IV 6 p. 199. 6 (as sb. m.) canon (regular), living under quasi-monastic rule; b dist. as Augustinian (Black), Premonstratensian (White), etc.. c (w. ad succurrendum) layman admitted to order in expectation of imminent death. 1109 (v. canonicatus 2); c1130 ecclesie S. Marie de Huntendone et ~is ibidem Deo servientibus Regesta 1659; s1135 in diebus ejus [Henrici I] plura monasteria, in quibus antea non erant, ad religionem monachorum ac precipue ~orum regularium conversa sunt Ric. Hex. Stand. 37b; s1135 [Nicholao] astantes S. Fritheswithe ~i jamque mortuum putantes ‥ nescienti habitum suum supposuerunt Chr. Abingd. II 175; 1150 concedo ‥ introductionem ~orum regularium in ecclesiam Christi de Twinham ‥ et concedo ‥ ~is regularibus ibidem introductis ‥ libertates quas decani et ~i seculares predicte ecclesie ‥ habuerunt CalCh III 233; nonnulli eum ob similitudinem vestium suspicati sunt fuisse, sicut vulgo dicitur, regularem ~um, cum tamen sola devotione ‥ ~us fuerit, sed professione nequaquam H. Bos. Thom. III 6; explens in canonico monachum Poem S. Thom. 77; a1173 sciatis quod prior et canonici S. Bartholomei Lundonie sunt mei dominici ~i Act. Hen. II I 508; ~i appellantur ut esse se in vite rectitudine demonstrent. nam κανὼν ‥ Grece Latine ‘regulam’ sonat ‥ ~os quippe regulares interpretamur Ad. Scot OP 446C; c1210 ecclesie S. Thome martiris juxta Dubliniam et ~is regularibus ibidem Deo servientibus Reg. S. Thom. Dublin 17; 1221 ~is ‥ regularem vitam professis Dryburgh 171; 1255 R. de G., qui fuit ~us Huntondon’, stulte recessit a domo sua et venit per patriam quasi vagus SelPlForest 11; 1266 ~is de Scona pro decima sua ExchScot 2; 1503 unus presbyter ~us ‥ monasterii [de Waltham] FormA 339; c1530 ~i claustrales dicti monasterii ‥, qui tenentur infra claustrum ac loca claustralia remanere ac divinis officiis, ceremoniis religionis ac libris et studio attendere, damnabiliter exeunt monasterium in parcum Vis. Leic. 307.  b 1148 de victu et vestitu ~orum, monialium, fratrum et sororum et singulis institutionibus nostris [sc. Gilberti] scripto innotuimus ‥ pape Inst. Sempr. xx*; c1155 ~is ibidem [Newsham, Lincs] in ordine Premonstratensi Deo servientibus CalCh III 384; quidam ~i carnibus in refectorio ‥ vescuntur. nos vero [Premonstratenses] carnibus vescendi in refectorio consuetudinem non habemus Ad. Scot OP 465B; 1189 ~i regulares ‥ qui secundum regulam Augustini et rationabilia instituta fratrum S. Nicholai de Arroasia ibi [Hartland, Devon] Deo serviant MonA VI 436; est et item vita nigrorum cānonicorum / judicio populi digna decensque Deo Nig. SS 2257; cānonicos nigros carnes comedendo sequamur Ib. 2433; B. Augustinus ~is suis et in ordine tam honesto tamque modesto clericaliter ab ipso institutis ter in hebdomada, si vellent ‥, uti carnibus indulsit Gir. Spec. II 31; [R. de Glanvilla] duas domos ~as fecit, unam in terra conquestus sui de ~is nigris, sc. xxvj, altera[m] vero in patrimonio suo de ~is albis xxvj, et ecclesias ipsorum, domos et officinas omnes ‥ egregie construxit, et abbatias ambas ‥ abunde dotavit Ib. III 19; in loco predicto commorantibus ~is supradictis, ‥ cepit [Domini] clementia manum misericordie sue ‥ extendere ut evulsis sicomoris cedros immutaret, pro nigris recedentibus albos huc adducens et collocans Premonstratenses Chr. Dale 9; nulla nobis [libris] materia ministratur omnino, qua de nostro cultu vel studio commendentur hodie ~i regulares, qui, licet a geminata regula nomen portent eximium, Augustini tamen regule notabilem neglexere versiculum R. Bury Phil. 5. 80; 1339 ad religionem ~orum regularium ordinis S. Augustini, ab eodem glorioso doctore in primitiva ecclesia sacris institucionibus stabilitam (Lit. Papae) Conc. II 629a; 1519 statuimus quod ~i regulares vocati Arusianses et Victorini, quos audivimus a ceteris segregatos, et omnes ~i regulares ordinis S. Augustini ‥ uniantur Conc. III 684a.  c ~us non professus, id est ~us ad succurrendum, si infra annum primum moriatur, exequie fient ‥ pro eo sicut pro professo Obs. Barnwell 220. 7 (w. femina or as sb. f.) woman living under rule. si [monachus fornicationem fecerit] cum ~a, ij annos [peniteat] Egb. Pen. 5. 8 (cf. ib. prol.: femina ~a vel sanctimonialis).

1 cănŏnĭcus, a, um (κανονικός), ¶ 1 qui concerne une règle, une mesure, régulier : canonica ratio Vitr. Arch. 5, 3, la théorie de lʼharmonie [en musique] ; canonicæ defectiones solis Aug. Civ. 3, 15, les éclipses (dans lʼordre) régulières du soleil || pl. n. canonica, ōrum, théorie : Plin. 1, 2, 12 ¶ 2 relatif à une redevance, à une contribution : canonici equi Cod. Th. 11, 17, 3, chevaux donnés pour se conformer à une contribution ¶ 3 canonique (latin ecclés.) : Aug. Civ. 18, 36.

2 cănŏnĭcus, ī, m.  : a) théoricien : Plin. 2, 73 ; b) clerc, [plus tard] chanoine : Eccl.

canonicus , a, um. adj.
照規者。年税。Canonica pensitatio 年税。

Suggest a Translation
See an image

*canonicus, i. m.
貴鐸德。

Suggest a Translation
See an image