cieo
cieo, to cause to go, move, stir, drive
he put the men in motion with a bronze trumpet
they bring about wars
- I Lit., to put in motion; hence, to move, stir, shake (syn.: moveo, commoveo, concito, excito al.; class. in prose and poetry): calcem, to make a move in the game of chess, Plaut. Poen. 4, 2, 86 (908): natura omnia ciens et agitans, Cic. N. D. 3, 11, 27: inanimum est omne, quod pulsu agitatur externo; quod autem est animal, id motu cietur interiore et suo, id. Tusc. 1, 23, 54 (for which, in the same chapter, several times movere; cf. also id. N. D. 2, 9, 23): remos, Stat. Th. 6, 801: imo Nereus ciet aequora fundo, stirs up, Verg. A. 2, 419: puppes sinistrorsum citae, Hor. Epod. 9, 20.—
- B In judic. lang. t. t.: ciere erctum (lit. to put in motion, i. e.), to divide the inheritance, Cic. de Or. 1, 56, 237; cf. erctum.—
- C Trop., to put in motion, to rouse up, disturb: natura maris per se immobilis est, et venti et aurae cient, Liv. 28, 27, 11: saltum canibus ciere, Lucr. 5, 1250: fontes et stagna, Cic. poët. ap. Cic. Div. 1, 9, 15: tonitru caelum omne ciebo, Verg. A. 4, 122: loca sonitu cientur, Lucr. 4, 608; cf.: reboat raucum regio cita barbara bombum, id. 4, 544 Lachm. N. cr.—
- II With reference to the terminus ad quem, to move, excite, or call to (poet. or in Aug. and post-Aug. prose for the common accire): ad sese aliquem, Cat. 68, 88: ad arma, Liv. 5, 47, 4; Sil. 7, 43: in pugnam, id. 4, 272: armatos ad pugnam, Vell. 2, 6, 6: aere ciere viros, Verg. A. 6, 165: quos e proximis coloniis ejus rei fama civerat, Tac. A. 15, 33: aliquem in aliquem, id. H. 1, 84, 5: ab ultimis subsidiis cietur miles (sc. in primam aciem), Liv. 9, 39, 8: ille cieri Narcissum postulat, Tac. A. 11, 30.—
- B To call upon for help, to invoke; of invoking superior beings: nocturnos manes, Verg. A. 4, 490: luctificam Alecto dirarum ab sede sororum, id. ib. 7, 325: vipereasque ciet Stygiā de valle sorores (i. e. Furias), Ov. M. 6, 662: numina nota ciens, Val. Fl. 4, 549: foedera et deos, Liv. 22, 14, 7.—
- C In gen., to call upon any one by name, to mention by name: erum, Plaut. Bacch. 3, 3, 11 (415): comites magnā voce, Lucr. 4, 578: animamque sepulcro Condimus et magnā supremum voce ciemus, Verg. A. 3, 68: lamentatione flebili majores suos ciens ipsumque Pompeium, Tac. A. 3, 23: singulos nomine, id. ib. 2, 81; so Suet. Ner. 46: triumphum nomine ciere, i. e. to call Io triumphe! Liv. 45, 38, 12.—Hence,
- 2 In a civil sense: patrem, to name one’s father, i. e. show one’s free birth, Liv. 10, 8, 10.—
- III To put any course of action in progress or any passion in motion, i. e. to excite, stimulate, rouse, to produce, effect, cause, occasion, begin (very freq., esp. in poetry): solis uti varios cursus lunaeque meatus Noscere possemus quae vis et causa cierent, Lucr. 5, 773: motus, id. 3, 379; Cic. Tusc. 1, 10, 20: varias voces, Lucr. 5, 1059: lamenta virum commoliri atque ciere, id. 6, 242 Lachm. N. cr.: tinnitus aere, Cat. 64, 262; Verg. G. 4, 64 (cie tinnitus): singultus ore, Cat. 64, 131: gemitus, Verg. G. 3, 517: fletus, id. A. 3, 344: lacrimas, id. ib. 6, 468: mugitus, id. ib. 12, 103: murmur, id. G. 1, 110; Liv. 9, 7, 3: bellum, id. 5, 37, 2; Vell. 2, 54; Tac. H. 3, 41 fin.; Verg. A. 1, 541: belli simulacra, id. ib. 5, 674: seditiones, Liv. 4, 52, 2: tumultum, id. 28, 17, 16; 41, 24, 18: vires intimas molemque belli, Tac. A. 15, 2 fin.; cf. id. H. 3, 1: pugnam, Liv. 1, 12, 2; 2, 47, 1; 9, 22, 7; Tac. A. 3, 41: proelium, Liv. 2, 19, 10; 4, 33, 3; 7, 33, 12; 10, 28, 8: Martem, Verg. A. 9, 766: acies, stragem, id. ib. 6, 829; cf. Liv. 22, 39, 7: rixam, Vell. 1, 2 al.—
- B In medic.: alvum, to cause evacuation, Plin. 20, 9, 38, § 96: urinam, id. 27, 7, 28, § 48: menses, to cause menstruation, id. 26, 15, 90, § 151 sq. al.
- —Hence, cĭtus, a, um, P. a., lit. put in motion; hence, quick, swift, rapid (opp. tardus, Cic. de Or. 3, 57, 216; Sall. C. 15, 5; class.; esp. freq. in poetry; rare in Cic.): ad scribendum citus, Plaut. Bacch. 4, 4, 86 (725): quod jubeat citis quadrigis citius properet persequi, id. Aul. 4, 1, 14 (600); Verg. A. 8, 642: bigae, Cat. 55, 26: puppis, id. 64, 6; Tib. 4, 1, 69: classis, Hor. C. 1, 37, 24: navis, Ov. M. 15, 732; Tac. A. 2, 6: axis, Ov. M. 2, 75: fugae, id. ib. 1, 543: plantae, id. ib. 10, 591: incessus, Sall. C. 15, 5: via, Liv. 33, 48, 1: venator, Hor. C. 1, 37, 18: cum militibus, Tac. A. 11, 1: legionibus, id. ib. 14, 26: agmine, id. ib. 1, 63; 4, 25: cohortes, id. ib. 12, 31: mors, Hor. C. 2, 16, 29; id. S. 1, 1, 8: pes, i. e. iambus, id. A. P. 252.—Comp.: nullam ego rem citiorem apud homines esse quam famam reor, Plaut. Fragm. ap. Fest. p. 61 Müll.; Val. Max. 3, 8, ext. 1.—Sup., Quint. 6, 4, 14 dub.; v. Spald. and Zumpt in h. l.—
- B In the poets very freq. (also a few times in Tac.) instead of the adv. cito: citi ad aedis venimus Circae, Liv. And. ap. Fest. s. v. topper, p. 352, 6 Müll.: equites parent citi, Plaut. Am. 1, 1, 88 (240); id. Stich. 2, 2, 70 (394); Lucr. 1, 386: somnus fugiens citus abiit, Cat. 63, 42: solvite vela citi, Verg. A. 4, 574; cf. id. ib. 9, 37; 12, 425; Hor. S. 1, 10, 92; cf. id. C. 3, 7, 27: ite citi, Ov. M. 3, 562; Tac. H. 2, 40: si citi advenissent, id. A. 12, 12.—Hence,
- 1 cĭto, adv.
- a Quickly, speedily, soon (freq. in prose and poetry of all periods): quam tarda es! non vis citius progredi? Phaedr. 3, 6, 2; Plaut. Mil. 2, 6, 44 (524): eloquere, id. Cist. 4, 2, 83 (753): abi cito et suspende te, Ter. And. 255; 474: labascit victus uno verbo: quam cito! id. Eun. 178: quod eum negasti, qui non cito quid didicisset, umquam omnino posse perdiscere, Cic. de Or. 3, 36, 146; cf. Hor. A. P. 335; Quint. 12, 8, 3; 11, 2, 2; 10, 6, 2: non multum praestant sed cito, id. 1, 3, 4 et saep.: sat cito si sat bene, a moral saying of Cato in Hier. Ep. 66, n. 9: cito rumpes arcum, semper si tensum habueris, Phaedr. 3, 14, 10: ad paenitendum properat cito qui judicat, Publ. Syr. Sent. 6 [letter A 32 Meyer]: scribere, Quint. 10, 3, 10: nimis cito diligere, Cic. Lael. 21, 78: cito absolvere, tarde condemnare, id. Verr. 2, 1, 9, § 26.—Comp.: citius, Plaut. Aul. 4, 1, 14 (600); id. Pers. 3, 3, 31 (435); Ter. Eun. 571; Lucr. 1, 557; 2, 34; Cic. Sen. 2, 4: Noto citius, Verg. A. 5, 242 et saep.: dicto, Hor. S. 2, 2, 80; Verg. A. 1, 142: supremā die, i. e. ante supremam diem, Hor. C. 1, 13, 20: serius aut citius sedem properamus ad unam (for which serius ocius, id. ib. 2, 3, 26), sooner or later, Ov. M. 10, 33.— Sup.: citissime, Caes. B. G. 4, 33 fin. al.—
- b With the negative, sometimes equivalent to non facile, not easily (cf. the Gr. τάχα): haud cito, Ter. Ad. 443: neque verbis aptiorem cito alium dixerim, neque sententiis crebriorem, Cic. Brut. 76, 264: quem tu non tam cito rhetorem dixisses quam πολιτικόν, id. ib. § 265.—
- c Sometimes in comp. without the negative, = potius, sooner, rather: ut citius diceres, etc., Cic. Brut. 67, 238 fin.: citius dixerim, jactasse se aliquos, etc., id. Phil. 2, 11, 25; id. Fam. 5, 2, 10; id. Off. 1, 18, 59; Hor. S. 2, 5, 35.—*
- 2 cĭtē, quickly, Scrib. Comp. 198.
➳ la forme cio, cire, qui se trouve en compos. (accio, concio, etc.), est rare : Anth. 26, 4 ; Col. Rust. 6, 5, 1 ; Lucr. 1, 212 ; 5, 211.
- 1. in beweging zetten of houden, bewegen, aansporen; ➤ pugnam ~ de strijd telkens opnieuw aanwakkeren; erctum ~ de erfenis verdelen; natura omnia ciens et agitans motibus et mutationibus suis (Cic.);
- 2. (postklass.) erbij roepen;
- 3. (poët.) te hulp roepen (ihb. een godheid) [nocturnos manes carminibus];
- 4. (tot het gevecht) oproepen [exercitūs; alqm ad arma; agmen a patriis oris];
- 5. roepen, aan-, oproepen [alqm magna voce; singulos nomine];
- 6. (uit)roepen, noemen [nomina singulorum];
- 7. (poët.) laten klinken [gemitūs kreunen; mugitūs loeien; murmur];
- 8. verschijnselen en toestanden voortbrengen, veroorzaken, opwekken, doen ontstaan [fletus; lacrimas vergieten of opwekken];
- 9. oorlogs- en pol. toestanden veroorzaken, opwekken, teweegbrengen, beginnen [bellum; seditiones; vanos tumultus];
- 10. opwekken, in rep en roer brengen, doen schudden; opwoelen; ➤ mare venti et aurae cient; ~ imo aequora fundo (v.e. zeegod); caelum tonitru ~;
- 11. (jur. t.t.) patrem ~ zijn vader bij name noemen, de naam opgeven v. zijn vader (om zijn vrije afkomst te bewijzen).
招惹。謆惑唆聳。召。呌。— lacrymas 動人淚。— dolorem 起疼 — alvum 鬆肚。 — patrem 有名家人。— potest patrem 可徴其家貴。— nomina singulorum 呼各人之名字 Aere — viros 吹號筒招兵。Magna supremum voce cieo 大聲辭别。
Suggest a Translation
See an image
- 1 CI-, to cause to go, move, stir, drive: natura omnia ciens et agitans: animal motu cietur suo: imo aequora fundo, stirs up, V : alquos e municipiis, Ta.: puppes sinistrorsum citae, H.—In law: ciere erctum, to divide the inheritance.—Fig., to put in motion, rouse, disturb: aurae cient (mare), L.: tonitru caelum omne ciebo, V.— To call by name, name, call, invoke. magnā supremum voce ciemus, i. e. utter the last invocation to the Manes, V.: numina, O.: triumphum nomine, i. e. to callIo triumphe! L.: patrem, i. e. show one's free birth, L.— To summon, rouse, stir, call. ad arma, L.: aere viros, V.: ad sese alqm, Ct.: ille cieri Narcissum postulat, Ta.—To call upon for help, invoke, appeal to: nocturnos manes, V.: vipereas sorores, the Furies, O.: foedera et deos, L.— To excite, stimulate, rouse, enliven, produce, cause, occasion, begin: motūs: tinnitūs aere, Ct.: fletūs, V.: murmur, V.: pugnam, L.: pugnam impigre, Ta.: bellum, L.: belli simulacra, V.: tumultum, L.: Martem, V.
-
…manibus melioris reddere fetus, esse videlicet in terris primordia rerum quae nos fecundas vertentes vomere glebas terraique solum subigentes cimus ad ortus ; quod si nulla forent, nostro sine quaeque labore sponte sua multo fieri meliora videres. Huc…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…in litore sicco, ut venere, vident indigna morte peremptum, Misenum Aeoliden, quo non praestantior alter aere ciere viros, Martemque accendere cantu. Hectoris hic magni fuerat comes, Hectora circum et lituo pugnas insignis obibat et…
Vergil, Aeneid
-
…neque vigiliis neque quietibus sedari poterat ita conscientia mentem excitam vastabat. Igitur color ei exsanguis, foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus prorsus in facie vultuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam, ut supra diximus…
Sallust, Catilina
-
…adfixus ad Caucasum dicit haec Tita num suboles, so cia nostri sa nguinis, Genera ta Caelo, aspi cite religatum a speris Vinctu mque saxis, na vem ut horrisono freto Nocte m paventes ti midi adnectunt na vitae…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…nam cum publicanis qui Africam, qui Aquileiense por ; torium ;. .. .. . cite. .. nemo, nemo, inquam, iudices, reperietur qui unum se in quaestura M. Fonteio…
Cicero, pro Fonteio
-
…nullam mihi poenam videtur habere id quod accidere innocenti, quod forti, quod sapienti, quod bono viro et civi potest. damnatio ista quae in te flagitatur obtigit P. Rutilio, quod specimen habuit haec civitas innocentiae .…
Cicero, in Pisonem
-
…habes aliquam spem de re publica sive desperas, ea para, meditare, cogita, quae esse in eo civi ac viro debent, qui sit rem publicam adflictam et oppressam miseris temporibus ac perditis moribus in veterem dignitatem et…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…, optimá tu multo múlier melior múlierum, míssa sum supérstitiosis háriolatiónibus ; nam mé Apollo fátis fandis démentem invitám ciet. vírgines vero aéqualis, pátris mei meum factúm pudet, óptumi vir. mea mater, túi me miseret…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…esse bellorum. Sed ea bella, quibus imperii proposita gloria est, minus acerbe gerenda sunt Ut enim cum civi aliter contendimus, si est inimicus, aliter, si competitor cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…, férte opem et restínguite. deus inclusus corpore humano iam, non Cassandra, loquitur iámque mari magnó classis cita téxitur ; exitium éxamen rapit ; adveniet, fera vélivolantibus návibus complebít manus litora. Tragoedias loqui videor et fabulas…
M. Tullius Cicero, De Divinatione