coeo
coeo, to go together, come together, meet, assemble, collect
- I To go or come together, to meet, assemble, collect together (so mostly poet. or in post-Aug. prose); constr. absol., with ad aliquem, ad or in locum, more rar. in loco: matronae ad Veturiam Volumniamque frequentes coëunt, Liv. 2, 40, 1: in porticum, Plin. Ep. 1, 5, 9: ad solitum locum, Ov. M. 4, 83: ad aliquem, Curt. 7, 2, 21: Pharsaliam, * Cat. 64, 37: quo (sc. in sedilia theatri) populus coibat, Hor. A. P. 207: in regiam, Curt. 6, 8, 17: in quem (locum) coibatur, Tac. A. 4, 69: apud aram ejus dei in cujus templo coiretur, Suet. Aug. 35: cum rege in insulā, Vell. 2, 101, 1: in foro, Just. 5, 7, 6: milia crabronum coeunt, Ov. F. 3, 753; id. H. 7, 123 Loers.: coivere amicis animis, Curt. 8, 12, 9; 10, 3, 6: agmina coibant, id. 10, 9, 15; Tac. A. 16, 5; id. H. 1, 27; 2, 52.—
- b Poet.: vix memini nobis verba coisse decem, i. e. have passed between us, Prop. 3 (4), 15, 8.—
- B Specif., to go or come together in a hostile manner, to encounter: inter se coiisse viros et cernere ferro, Verg. A. 12, 709; cf. id. G. 4, 73; Ov. M. 3, 236; Luc. 2, 225; Manil. 4, 83; Val. Fl. 5, 635; Stat. Th. 16, 408.—
- II Pregn., to form a whole by coming together, to be united into a whole, to unite, combine (the usu. class. signif.); constr. absol., with cum, or dat.
- A Lit.
- 1 Of living beings: neque se conglobandi coëundique in unum datur spatium, Liv. 6, 3, 6; so Verg. A. 9, 801; 10, 410: ut vaga illa multitudo coiret in populos, Quint. 2, 16, 9: qui una coierunt, Caes. B. G. 6, 22: reliqui (milites) coëunt inter se, assemble, id. B. C. 1, 75; so Liv. 7, 37, 15: in formam justi exercitūs, Vell. 2, 61, 2: ut coëat par Jungaturque pari, Hor. Ep. 1, 5, 25.—
- b Of the coition of the sexes (both of men and animals), to copulate, Lucr. 4, 1055; cf. Ov. M. 11, 744: cum alienā uxore, Quint. 7, 3, 10: coisse eam cum viro, id. 5, 9, 5: dominum cum ancillā, id. 5, 11, 35: cum hospitibus stupro, Curt. 5, 1, 37 al.: privigno, Ov. H. 4, 129: simul binis, Sen. Cons. ad Marc. 17, 5: sic et aves coëunt, Ov. M. 9, 733; 10, 324; id. A. A. 2, 615; Col. 6, 27, 3 sq.; Ov. F. 3, 193 al.; cf., of marriage, B.b infra.—
- 2 Transf., of things: membra. Ov. M. 4, 377; cf. Quint. 11, 3, 96: ignes coire globum quasi in unum, roll together, as into a ball, etc., Lucr. 5, 665; cf. id. 2, 563: sanguenque creari Sanguinis inter se multis coëuntibu' guttis, out of many little drops running together, id. 1, 838; cf.: ut coëat lac, to curdle, Varr. R. R. 2, 11, 4; Col. 12, 20, 4: bitumen spissatur et in densitatem coit, thickens, Plin. 35, 15, 51, § 178; cf.: gelidus coit formidine sanguis, Verg. A. 3, 30: semina, Lucr. 3, 395; cf. id. 1, 770; 5, 190; 5, 425: tum digiti coëunt, Ov. M. 2, 670; Quint. 11, 3, 21: ut cornua tota coirent Efficerentque orbem, Ov. M. 7, 179; cf. Verg. A. 11, 860: palpebrae dormientis non coëunt, do not close, Cels. 2, 8: labris coëuntibus, Quint. 8, 3, 45 et saep.: perfectum quiddam fieri, cum omnia coierunt, necesse est, id. 11, 3, 9; 9, 1, 9; 2, 19, 2; cf. id. 1, 5, 67: quae littera cum quāque optime coëat, id. 9, 4, 91: ut placidis coëant immitia, Hor. A. P. 12.—Of wounds, to close: arteria incisa neque coit neque sanescit, Cels. 2, 10; cf.: potest os coire et vulnus sanescere, id. 8, 10; so Plin. 11, 39, 93, § 227; Prop. 3 (4), 24, 18; Ov. Tr. 4, 4, 41; 5, 2, 9; and poet.: an male sarta Gratia nequicquam coit et rescinditur? Hor. Ep. 1, 3, 32; Petr. 113, 8.—
- B Trop., to unite for some object, in feeling, will, conclusions, etc., to join together, assimilate, combine, agree, ally one’s self: Caesar cum eo coire per Arrium cogitat, Cic. Att. 1, 17, 11: cum hoc tu coire ausus es, ut ... addiceres, etc., id. Red. in Sen. 7, 16; id. Dom. 18, 47: principes, quitum unā coierunt, quantum visum est agri adtribuunt, Caes. B. G. 6, 22: heri aliquot adulescentuli coimus in Piraeo (Piraeum ap. Cic. Att. 7, 3, 10), Ter. Eun. 539 (consensimus ac pepigimus, Don.): duodecim adulescentuli coierunt ex his, qui exsilio erant multati, etc., conspired together, Nep. Pelop. 2, 3; cf.: sed neque cum quoquam de eā re collocuturum neque coiturum: sic, ille consensionis globus hujus unius dissensione disjectus est, id. Att. 8, 4: patricii coiere et interregem creavere, Liv. 4, 7, 7: mos est regibus, quotiens in societatem coëant, implicare dextras, etc., Tac. A. 12, 47; hence poet.: coëant in foedera dextrae, Verg. A. 11, 292; Tac. H. 3, 12: ad nullius non facinoris societatem coibant, Suet. Aug. 32; and, like this, with changed construction.—
- b Esp. of the marriage contract (poet. and in post-Aug. prose); cf.: taedae quoque jure coissent, Ov. M. 4, 60: conubio, Curt. 8, 1, 9: nuptiis, id. 9, 1, 26; Quint. 5, 11, 32: matrimonio, Dig. 24, 1, 27: in matrimonium, ib. 45, 1, 134; cf.: hac gener atque socer coëant mercede suorum, i. e. in the marriage of Aeneas with Lavinia, Verg. A. 7, 317.—
- 2 Act.: coire societatem (cum aliquo or absol.), to enter into an alliance, to make a compact, form a league (with some one; several times in Cic.): utinam, Pompei, cum Caesare societatem aut numquam coisses aut numquam diremisses! Cic. Phil. 2, 10, 24; Nep. Con. 2, 2: societatem sceleris, Cic. Rosc. Am. 34, 96: de municipis fortunis, id. ib. 31, 87; Dig. 17, 2, 65, § 10: qui societatem in tempus coiit, ib. 17, 2, 65, § 6.—
- 3 Pass.: ad eam rem societas coitur, Cic. Rosc. Am. 7, 20: ad coëundam societatem, id. Fam. 5, 19, 2; so Gell. 1, 9 fin.: si unius rei societas coita sit, Dig. 17, 2, 65 init.; cf. ib. 17, 2, 65, §§ 2, 9, 10, 15.
II) prägn., zusammengehen, zusammentreten = sich vereinigen, sich verbinden, 1) v. leb. Wesen: a) übh.: c. unā, Caes.: coëat par iungaturque pari, Hor.: Tatium fortemque Quirinum binaque cum populis regna coisse suis, Ov. – m. Ang. wozu? (zu welchem Vereine?) ut vaga illa multitudo coiret in populos, Quint. – m. Ang. zu welchem Zwecke? ad iusta praestanda, Curt. – bes. als milit. t. t., sich sammeln, sich konzentrieren, c. inter se, Caes.: c. ad sonitum vocis, ut ad signum, Curt. – m. Ang. wohin? c. in unum, Liv.: in formam iusti exercitus, Vell.: c. in orbem, u. im Zshg. bl. coire, einen Kreis bilden, Liv. – b) durch Beischlaf sich paaren, sich gatten, sich begatten, absol., od. m. cum u. Abl., poet. m. bl. Dat., c. stupro cum alqo, Curt.: c. cum viro, cum aliena uxore, Quint.: coire privigno, Ov.: alieno servo, Gaius inst. – v. Tieren, pecus coit, Ov.: cum pare quaeque suo coëunt volucresque feraeque, Ov. – c) in eine Verbindung zusammentreten, sich vereinigen, sich verbinden, α) zu gemeinsamem, bes. politischem Handeln gegen einen Dritten (bei Cic. bes. von der Verbindung zweier Amtsbewerber zur Verdrängung der übrigen Bewerber; vgl. coitio), duodecim adulescentuli coierunt, Nep. – m. Ang. wo? in Piraeo, Ter. – m. Ang. mit wem? cum eo per Arrium, Cic.: cum hoc tu coire ausus es, ut etc., Cic. – se neque cum quoquam de ea re collocuturum neque coiturum, Nep.: c. cum Graecis, sich verbünden, Iustin. – m. Ang. gegen wen? adversus rem publicam, Liv. – m. Ang. wozu? in societatem, Tac.: in lites (v. schlechten Anwälten), Plin. ep.: u. ad nullius non foederis societatem, Suet.: in amicitiam coëant et foedera iungant, Verg.: coëant in foedera dextrae, fügt die Hände zum B., Verg. – dah. tr., eine Verbindung eingehen, societatem vel periculi vel laboris, Cic.: societatem caritatis, Cic.: societatem cum Caesare (Ggstz. societatem dirimere), Cic.: societatem neque sceleris neque praemii cum ullo homine, Cic.: societatem de municipis cognatique fortunis cum alienissimo, Cic. – im Pass., societas coitur, Cic. – β) ehelich, sanctissimum coëuntium pignus, Curt.: nihil obstat, quominus iustum matrimonium sit mente coëuntium, etiam si tabulae signatae non fuerint, Quint.: hāc gener atque socer coëant mercede suorum, Verg. – m. Ang. wodurch? c. nuptiis, Curt. – m. Ang. mit wem? cum captiva, Curt.: conubio cum primoribus suae gentis, Curt.
2) v. Lebl., zusammengehen, -laufen, -schlagen, sich vereinigen, sich verbinden, sich schließen, a) übh., sowohl v. Flüssigem, tenues aquae, quarum fluxus etiamsi ultra paulum coit, aliquid tamen cavi relinquit, Quint.: ubi (Nilus) rursus coit, Mela: coëuntibus aquis, Lact.: flammae coire properantes, Sen.: non coibunt in corpus unum latex vineus et latex aquae, Sen.: amnes in artius coëunt, Curt. – als v. Festem (Ggstz. distare), si palpebrae dormientis non coëunt, Cels.: labris coëuntibus, Quint.: his, quae distabant, suā sponte coëuntibus, Sen.: in eo loco dehisse terram...; eo facto locum coisse (habe sich geschlossen), Varr. LL.: coëunt cornua, Ov.: litora ex diverso prope coëuntia, Mela: coit structura in modum carinae, Curt.: coëunt ripae in artum, Curt.: c. in unum globum, sich zusammenballen, Lucr. – v. Buchstaben usw., asperrime inter se coëuntibus litteris, Quint.: vocalibus in se ipsas coëundi natura, Quint.: quae (littera) cum quaque optime coëat, Quint. – v. Abstr., perfectum quiddam fieri, cum omnia coierint, necesse est, Quint.: non possunt ullis ista coire modis, Ov.: quaedam ne coire quidem in idem natura patitur, Sen.: alioqui duo contraria in uno coëunt, ut sit idem dare et accipere, Sen.: poet. m. Dat., ut placidis coëant immitia, Hor. de art. poët. 12. – b) v. getrennten, gebrochenen Körperteilen, v. Wunden usw., zusammengehen, sich schließen, arteria incisa neque coit neque sanescit, Cels.: potest os coire et vulnus sanescere, Cels.: cutis vulnerata non coit, Plin.: coxam fregit, quae parum apte collocata reluctante aetate male coiit, Plin. ep.: u. im Bilde, vulnera ad sanum nunc coiēre mea, Prop.: neve retractando nondum coëuntia rumpam vulnera, Ov.: male sarta gratia nequiquam coit et rescinditur, Hor.; vgl. coëuntis gratiae recentem cicatricem rescindere, Petr. – c) v. gemischten Gegenständen, (zu einer Masse) sich verdicken, simul coquuntur mel, galbanum; ubi autem coierunt etc., Cels.: ut defrutum et medicamenta coëant, Col. – d) v. Ggstdn., die in sich zusammenlaufen, gerinnen, si lac intus coiit, Cels.: ut (lac) coëat, Varr.: coit formidine sanguis, Verg.: bitumen spissatur et in densitatem coit, Plin. – u. durch Kälte, gefrieren, frigore cum premitur porro omnis terra coitque et quasi concrescit, Lucr.: mentiar, an coëat duratus frigore pontus, Ov. – ➳ Zsgz. Pers. coit, Stat. Ach. 1, 458; Theb. 8, 332. Lampr. Heliog. 10, 5: coimus, Ter. eun. 539 Fl. Ulp. dig. 17, 2, 58 pr.: coierint, Cato r. r. 160. Liv. 39, 14, 8: coisses, Cic. Phil. 2, 24: coisset, Vet. lex b. Cic. Clu. 144: coissent, Flor. 3, 20, 3. Ov. met. 4, 60: Infin. coisse, Varr. LL. 5, 148. Liv. 39, 14, 8. Prop. 3, 15, 8. Ov. fast. 6, 94.
I intr., ¶ 1 aller ensemble, se réunir, se joindre : heri coimus in Piræo Ter. Eun. 539 (cf. Cic. Att. 7, 3, 10 in Piræum), hier nous nous réunissons au Pirée [ils y résident de par leurs fonctions de custodes publici ] ; apud aram ejus dei, in cujus templo coiretur Suet. Aug. 35, à lʼautel du dieu, dans le temple duquel il y aurait réunion ; coimus in porticum Liviæ Plin. Min. Ep. 1, 5, 9, nous nous rencontrons dans le portique de Livie ; locus in quem coibatur Tac. Ann. 4, 69, le lieu où lʼon se réunissait ¶ 2 se réunir, se rapprocher, former un tout [un groupe, un corps] : homines qui tum una coierunt Cæs. G. 6, 22, 2, les hommes qui alors se sont réunis en commun ; reliqui coeunt inter se Cæs. C. 1, 75, 3, le reste se groupe (se reforme); neque se conglobandi coeundique in unum datur spatium Liv. 6, 3, 6, on ne leur donne pas le temps de se rassembler et de se former en corps ; coire in populos Quint. 2, 16, 9, se réunir en corps de nation || dispersos ignes coire globum quasi in unum Lucr. 5, 665, [on dit] que des feux épars se réunissent comme en un globe unique || sʼépaissir, se condenser : ut coeat lac Varro R. 2, 11, 4, pour que le lait se caille ; (mihi) gelidus coit formidine sanguis Virg. En. 3, 30, mon sang glacé se fige dʼeffroi dans mes veines || arteria incisa non coit Cels. Med. 2, 10, lʼartère coupée ne se ferme pas ; [fig.] male sarta gratia nequiquam coit Hor. Ep. 1, 3, 32, la bonne intelligence mal recousue cherche vainement à se ressouder || sʼaccoupler, cum aliquo ou alicui avec qqn : Lucr. 4, 1055 ; Quint. 7, 3, 10, etc. ; Ov. H. 4, 129 ; Sen. Marc. 17, 5 ; Ov. M. 9, 733, etc.; [poét.] non ut placidis coeant immitia Hor. P. 12, non pas au point quʼà la douceur sʼallie la cruauté ¶ 3 [poét.] en venir aux mains, combattre : Virg. En. 12, 709 ( G. 4, 73) ; Ov. M. 3, 236 ; Luc. 2, 225 ¶ 4 sʼunir, sʼassocier, faire alliance : Cæsar cum eo coire per Arrium cogitat Cic. Att. 1, 17, 11, César songe à sʼentendre avec lui par lʼentremise dʼArrius ; cum hoc tu coire ausus es ut... Cic. Sen. 16, tu as osé te liguer avec cet homme pour... ; in societatem coire Tac. Ann. 12, 47, contracter une alliance ; [poét.] coeant in fœdera dextræ Virg. En. 11, 292, que vos mains sʼunissent pour un traité [faites alliance] || se marier : nuptiis, conubio Curt. 9, 1, 26 ; 8, 1, 9, sʼunir par le mariage.
II tr., coire societatem (cum aliquo) contracter (former, conclure) une alliance, une association (avec qqn) ; societatem sceleris cum aliquo Cic. Amer. 96, former avec qqn une association pour le crime ; de cognati fortunis Cic. Amer. 87, former avec qqn une association pour sʼemparer des biens dʼun parent ; quasi societatem coire comparandi cibi Cic. Nat. 2, 123, contracter pour ainsi dire alliance en vue de sʼalimenter ; societas coitur Cic. Amer. 20, lʼassociation se forme ; part. coitus Dig. 17, 2, 65.
➳ formes sync. au pf. : coit Stat. Ach. 1, 458 ; Th. 8, 332 ; coisses Cic. Phil. 2, 24 ; coisset citation Cic. Clu. 144 ; coissent Ov. M. 4, 60 ; coisse Varro L. 5, 148 ; Liv. 39, 14, 8 ; Ov. F. 6, 94.
- 1. samenkomen, elkaar ontmoeten, treffen, zich verzamelen;
- 2. zich verenigen, zich verbinden;
- 3. (poët.; postklass.) (vijandel.) op elkaar stoten; ➤ agmina coibant;
- 4. (milit. t.t.) zich in carré opstellen [inter se];
- 5. (poët.; postklass.) seksuele omgang hebben; (v. dieren) paren;
- 6. (levenl.) samenvloeien, samenkomen; ➤ coëuntibus aquis; litora ex diverso prope coëuntia; coëunt cornua;
- 7. (poët.; postklass.) (v. verwondingen e.d.) zich sluiten;
- 8. verstijven, stollen, bevriezen; ➤ coit pontus; II. tr. societatem ~ een verbintenis aangaan.
結合。結黨。打夥針。媾精。交精。— cum foemina 行女色。— in foedera 結約。結盟。— societatem cum eo 爲其 侶。與合夥。— in accusationem ejus 串通吿彼。Coitur societas 打夥計。聚夥。
Suggest a Translation
See an image
- com- + eo, to go together, come together, meet, assemble, collect: in Piraeo, T.: matronae ad Venturiam frequentes coëunt, L.: quo populus coibat, H.: certis diebus (ad concilium), Ta.: milia crabronum, O.: populi legationibus coëunt, by their representatives, Ta.— To come together in battle, meet, encounter: inter se, V.: agmina, Cu.: cetera turba coit, joins in the attack, O.—To come together, be united, gather, unite, combine: coëundi in unum spatium, L.: manus coit omnis in unum, V.: qui unā coierunt, Cs.: ut coëat par Iungaturque pari, H.: amnes in artius coëunt, Cu.: membra, O.: coit formidine sanguis, congeals, V.: digiti coëunt, grow together, O.: volnera coiere mea, have closed, Pr.: Inter se capita (arcūs), V.: ut placidis coëant immitia, H.: memini nobis verba coisse, to have been exchanged, Pr.—Fig., to unite, join together, assimilate, combine, agree, ally oneself, conspire: cum hoc: principes tum unā coierunt, Cs.: in foedera dextrae, V.—Of a marriage contract: taedae quoque iure coissent, O.: conubio, nuptiis, Cu.: cum captivā, Cu.: Hac gener atque socer coëant mercede suorum, i. e. in the marriage, V.—With societatem, to enter into partnership, make a compact, become an ally, associate, form a league: societatem laboris: cum Caesare societatem: cum Lacedaemoniis, N.: societatem sceleris: ad eam rem societas coitur.
-
…vivendum aut pro his esse moriendum. nullus est portis custos, nullus insidiator viae si qui exire volunt, conivere possum ; qui vero se in urbe commoverit cuius ego non modo factum sed vel inceptum ullum conatumve contra patriam…
Cicero, in Catilinam
-
…forent primordia, quae genitali concilio possent arceri tempore iniquo. Nec porro augendis rebus spatio foret usus seminis ad coitum, si e nilo crescere possent ; nam fierent iuvenes subito ex infantibus parvis e terraque exorta repente arbusta salirent…
Lucretius, De Rerum Natura