collatio
- I Prop., of the standards in war for battle, a hostile meeting: signorum, Cic. de Or. 1, 48, 210: centuriarum, for voting, id. ap. Ascon. in Toga Cand. p. 85, 18 Baiter: hyacinthorum et auri, Plin. 37, 9, 42, § 126.—Of money, a contribution, collection, a gratuity collected together for the emperor: stipis aut decimae, Liv. 5, 25, 5; 4, 60, 6; 6, 14, 12; Tac. G. 29; Suet. Calig. 42; id. Ner. 38; 44; id. Tit. 7; cf. Plin. Pan. 41, 1 Schwarz.—In jurid. Lat.: collatio bonorum, the putting together of the possessions of several, in order to divide them equally, Dig. 37, 6, 1, § 8; cf. Cod. 6, 20: de collationibus, et saep.—
- II Trop.
- A Malitiarum, a union, combination, Plaut. Mil. 3, 3, 67 (941): vocum, Dig. 47, 10, 15, § 4.—
- B A comparison, similitude, παραβολή: collatio est oratio rem cum re ex similitudine conferens, Cic. Inv. 1, 30, 49; id. Fin. 2, 27, 75; id. N. D. 3, 28, 70; id. Div. 2, 17, 38; id. Tusc. 4, 38, 84 (cf. Quint. 5, 11, 23; Hirt. B. G. 8, 8; Quint. 8, 3, 77; 7, 7, 2; Plin. 37, 9, 42, § 126).—
- C In philos.: collatio rationis, the analogy, Cic. Fin. 3, 10, 33 Madv.; id. Tusc. 4, 12, 27; cf.: rerum saepe factarum inter se collatio, Sen. Ep. 120, 3.—
- D In gram.: collatio secunda, the comparative: collatio tertia, the superlative, Fest. p. 181, 28, and 286, 26 Müll.—
- E The comparison, collation of texts, manuscripts, etc. (late Lat.): aliquem multorum codicum vetustiorum collatione confutare. Aug. c. Faust. 32, 16.
nulla major fit in hac elementari aula ~o quam glacierum fragrosa collisio
quia sigillum meum multis est incognitum, sigillum ‥ decani H. ‥ filo mediante per modum ~onis presentibus apponi procuravi
in Autenticis ‥ in principio ~onis ij
que capitula sunt Extravagancia, nec sunt in corpore decime ~onis
libri canonistarum non sunt nisi quedam ~ones ex auctoritatibus Biblie et originalibus theologorum
conlat[-i ]o,oembecht
~ones,ymbeahtas
nonne sub hujuscemodi contemplationis [sc. sodalitatis apum ] intuitu ‥ regularia coenubiorum instituta simillima ~one declarantur?
his altae cautaeque ratiocinationis ~onibus libenter cedo
electio boni, que est pars prudentie, et a ratione procedit et a ~one boni cum malo
per similitudinis ~onem
si non esset veritas nisi summa que in se est unica propter ~onem illius nominis ad multa
cum per mutuam ~onem multa sepe pateant que se divisim disquirentes omnino latent
ex ~one secunde [opinionis ] ad primam inveniendi ‥ veritatem ‥ detur occasio
littere ~onem in presencia magistri A. ‥ et R. ‥ clericorum ‥ una cum eis ‥ ascultavi
facta ~one de dicto regestro ad hanc copiam, ipsam concordare invenimus
quod ‥ faceret ‥ de eisdem sic transumptis una cum eorum originalibus hujusmodi ~onem et ascultacionem diligentem fieri et haberi
hos secreta conlatione, illos publica praedicatione confirmans
in illo loco ubi turbarum ~one jamdudum nomen illatum hoc adesse profertur
conlatio, ‥ consiliatio ‥,geþeahtung, gescead velracu
mutua se ~one reficiunt
licet nunc ad se nunc ad alterum contingat utiliter exerceri, ~o meditatione videtur utilior, ‥ maxime si cum sapiente ‥ sermo conseritur
magne super hoc habite sunt inter omnes ad invicem ~ones
quantum ibi hauserit quantumve sparserit ex vicaria ~one virorum sanctorum dulcedinis spiritualis
quando cum fratribus et sororibus fuit familiaris ~o, ‥ otiosus sermo de ore ejus rarius procedebat
hec ‥ cum ‥ ~one amicabili coram rege retexisset
habeatur a toto capitulo diligens ~o super numero et merito nominatorum et nominantium
~o habeatur singularis et inquisicio specialis de ejusdem sciencia literarum ‥
non voluit de eis ‥ satisfaccionem accipere quousque ~o habita fuerit et concordacio inter regem ‥ et ipsum ducem
post quorum cum rege et suis plurima super tractatu ~ones et colloquia
post ‥ †collocaciones mutuas et colloquia
dum intencioni tue ad ~onem hanc concitatus es, jam satisfactum esse non ambigo
~o,wordmittung velwordsomnung
in lectionibus, predicationibus et ~onibus publicis et privatis
nunc ‥ tractatuum recitationibus, nunc moralitatum excitativis ~onibus ‥ fovebamur
cancellarius ‥ quandam ~onem causas et materias parliamenti tangentem ‥ promulgavit
archiepiscopus sub isto themate ‥ ~onem fecit
facta ~one solempni per ‥ magistrum R. G. sacre pagine professorem, sumpto pro themate ‘sanctificate ecclesiam’
in singulis ~onibus et sermonibus ‥ in ecclesia B. Marie Virginis ‥ diebus Dominicis et aliis publice faciendis
x ~ones Patrum a Cassiano ‥ digestae
ab hoc loco ad finem usque istius ~onis
queritur an anima sit nobilior angelo. ~o nostra
~ones Oxonienses, ~ones Parisienses
facto signo ‥ initietur ~o, rursumque dato tintinnabuli signo refectorium introeant caritatis gratia. quotiescumque fratribus caritas interim dum ~o legitur praebetur, lectione finita ‥ dicat prior versum ‘sit nomen Domini benedictum’
pulsetur tabula et vadant omnes ad ~onem; a qua ‥ surgentes pergant in refectorium ad caritatem bibendam
accedat abbas ad diaconum qui ~onem legit
[Wlstanus ] ~oni frequenter intererat
quia nec scolam nec diem aliquem decet esse religionis expertem, ea proponebatur materia que fidem edificaret ‥ et unde qui convenerant, quasi ~one quadam, animarentur ad bonum
post prandium, pulsata ~one, dicuntur vigilie; deinde legitur in ~one; postea sequitur completorium
debent [(monachi ] habere de cellario singulis diebus Sabbati caritatem ad ~onem pro mandato et ad omnes ~ones festivitatum tam in capis quam in albis in vigilia et in die
[refectorarius ] inveniet potum ante ~onem quando non est potus post ~onem
fratres ‥ circa ignem in coquina ~onis hora biberunt
quaque nocte, ‥ finita lectione ~onis
ad quemlibet potum ~onis ‥ prior cymbam pulsabit
legat unus frater tam in prandio quam in cena et ~one
[monachi ] de secundo gradu. sint absoluti de ‥ lectura martyrologii et ~onis in capitulo
post terminatam campanam ~onis
nullus claustralis, preter eum qui ‥ ~oni et completorio †presideret [(? l. presidet ], in refectorio reficiens aliquo tempore anni a ~one vel completorio se absentetor presederit
liber ad ~onem in uno volumine
exceptis ~onibus fratrum de claustro et extra et expensis aule circa ciphos ‥ emendos
pro wastell’ in obitibus W. et J. abbatum, vj s.; item ‥ pro ~onibus in eisdem, iij s.
expense: ‥ thesaurariis conventus pro ‥ ~one die S. Edmundi, xviij d.
facta ‥ per nos de charitate et bono obediencie ~one modica verbi Dei
si quis hujus munificentia[e ] conlationem ‥ pervertere ‥ temptaverit
juvat nos annosa possessio, antiqua regum et procerum ~o(
ratum ‥ habebimus id quod feceritis de ~one terrarum inimicorum nostrorum ‥ hiis qui vobiscum velint moram facere
rex officium illud ‥, quod ad ~onem regis pertinet ratione archiepiscopatus Cant’ vacantis, ‥ dedit W. coco suo
licebit dicte L. recuperare totum debitum ‥ super heredes suos sine ~one alicujus termini
cum ‥ contulissemus ‥ Henrico custodiam terrarum ‥ et Matildis custodiam ‥ habere debet ratione ~onis predicte
de manerio ‥ quod ‥ tenuerunt ‥ ex ~one regis E. in pura elemosina
cum unius nobilis auri ~one me ‥ comfortarunt
ratam habemus ‥ concessionem quam ‥ J. rex ‥ fecit H. Dublinensi archiepiscopo super ~onem prebendarum ecclesie B. Marie de Salopia
cum fuerit ‥ de ~onibus ecclesiarum que nobis vacabant in Hybernia plurimum juri nostro ‥ derogatum
[magister Martinus ] suspendit prelatos Anglie ~one beneficiorum donec voluntati papali satisfactum fuisset
consulimus quatinus, reservantes ~oni domini pape aliquam ecclesiam de patronatu dicti prioris, permittatis eidem ad dictam vicariam idoneum presentare
clerici quibus de beneficiis ecclesiasticis ad presentacionem sive ~onem dictorum dominorum meorum spectantibus a sede apostolica providere mandabatur
de effrenata multitudine provisionum apostolicarum, per quas patronis seu advocatis beneficiorum ~o tollitur seu presentacio
monachi [Cantuarie ] ‥ Thomam de Cobbeham ‥ [in archiepiscopum ] elegerunt, non deferentes inhibicioni summi pontificis, qui ante mortem ‥ Roberti [de Winchelse ] ipsius honoris ~onem sibi reservavit
quod eadem persona agregata perpetuo successiva presentet se ipsam ad beneficium proprium videtur ‥ iracionabile, potissime quia tam diutina et constans colacio requirit ‥ prudentem noticiam de persona que sic debuit presentari
statuerunt quod ‥ dona concessa ‥ ab adjudicatis in hoc parliamento ‥ adnullentur; et similiter idem fiat de beneficiis per eos collatis; et quod presentaciones et ~ones sint in manu regis
capellania de V. ‥ vacans per mortem quondam domini T. B. ‥ ad presentacionem ‥ Willelmi V. ‥ nostramque ~onem pleno jure spectans
presentacio sive ~o predictorum ministrorum, viz. precentoris, cancellarii et sacriste ac eciam personarum dudum vocatarum ‘berefellarii’ ‥ ad prepositum Beverlaci ‥ pertineat
non solum in missarum celebratione verum etiam ~one sacramentorum quorumlibet ‥ venalitatem omnem ‥ prohibet sacra scriptura
in ~one hujus sacramenti [sc. confirmationis ]
in ~one baptismi et aliorum sacramentorum
in consecracione panis et ~one baptismi ‥ requiruntur verba de presenti(
‘deitas’ [nominat ] a parte essentie, ‘dator’ a parte ~onis bonorum; set ‘deus’ utroque modo
cum Dominus dixit, ‘dominamini piscibus maris ‥’ [], magis fuit preceptum exercendi dominium quam ~o dominii Gen. i 28
~ones sunt quedam extraordinarie prestationes que ‘reliqua’ dicuntur, non respectu ejus quod precessit sed quod esse solet
~o est jus quo res non hereditaria redigetur in hereditatem
- 1. het verzamelen, het verenigen [signorum botsing; centuriarum bij de stemming];
- 2. het bijdragen, bijdrage; (postklass.) geschenk in geld;
- 3. (jur.) inbreng [bonorum; dotis];
- 4. het naast elkaar plaatsen, het vergelijken, vergelijking; ➤ quae est in ista collatione similitudo? (Cic.); collatione alcis rei in vergelijking met iets;
- 5. (retor. t.t.) vergelijking;
- 6. (filos. t.t.) (rationis) analogie;
- 7. (Mel.) lichte maaltijd, hapje.
Quisquis Curialem, aut Collegiatum, aut servum, per 30. annos possederit, qui nullam patriæ suæ Collationem subiisse monstratur, eos prædiorum dominis jubemus adquiri.Id est, qui nullam pensitationem Reipublicæ aut tributum exsolverunt. Charta Gaufredi Comitis Mauritaniæ in Biblioth. Cluniac. :
Neque per teloneum, neque per Vicariam neque per Collationem nostrorum Militum, neque per aliam quamvis consuetudinem Monachos de servitio Dei disturbent.Vide Confertum.
Collocutio vel confabulatio, inquit Smaragdus in Regula cap. 42. quod
de Scripturis divinis aliis conferentibus interrogationes, conferunt alii congruas responsiones, et sic quæ diu latuerant occulta, conferentibus patefiunt perspicua.Honorius Augustod. lib. 2. cap. 63 :
Quod Religiosi ad Collationem conveniunt, hoc a sanctis Patribus acceperunt, qui in Vesperis solebant convenire, et de Scripturis insimul conferre, et quæ ipsi tuncRegula S. Benedicti cap. 42 :invicem contulerint, Collationes dicebantur, et hæc his similia ad Collationem leguntur.
Mox ut surrexerint a cœna, sedeant omnes in unum, et legat unus Collationes, vel Vitas Patrum, aut certe aliud quod ædificet audientes.Regula S. Isidori cap. 8 :
Ad audiendum in Collatione Patrum tribus in hebdomada vicibus fratres post celebratam Tertiam, dato signo, ad collectam conveniant : audiant seniorem docentem, instruentem cunctos salutaribus præceptis... Ipsa quoque Collatio erit vel pro corrigendis vitiis instruendisque moribus, vel pro reliquis causis ad utilitatem cœnobii pertinentibus,... cunctis pariter congregatis præcepta Patrum regularia recensenda sunt... Sedentes autem omnes in Collatione tacebunt, nisi forte quem auctoritas Patris præceperit ut loquatur.Liber Ordinis S. Victoris Parisiensis cap. 36 :
Collationi et Completorio omnes interesse debent... Eodem modo quo pulsatur Capitulum, pulsetur Collatio.De ejusmodi Collationibus Monachorum agunt passim Scriptores, Cæsarius Arelat. serm. 12. Capitula Ludov. Imp. Addit. 1. cap. 70. Regula Canonicor. in Concil. Aquisgran. cap. 123. Regula Canonicar. cap. 10. Concil. Cabilonense II. cap. 59. Vita S. Wulstani Episcopi Wigorn. n. 18. Chronicon Trudonense lib. 8. pag. 438. Durandus in Rationali lib. 5. cap. 9. § 11. et alii quos laudat Haeftenus lib. 9. Disquit. Monastic. tract. 5. Ejusmodi porro Collationes scripserunt Cassianus et Odo Cluniacensis.
Collationumappellationem sortitæ sunt. Nam vix est ut probem quod quidam volunt, vocabuli etymon hauriri debere a cœnarum antiqua collatione, quam Concilium Laodicenum
De Collatione surgunt ad charitatem, et de vino quod tunc propinatur, nullus omnino præsumit abstinere, ut non aliquantulum gustet.Idem cap. 18 :
Post vesperas cœna, post cœnam cœna servitorum, post cœnam servitorum, officium pro defunctis, post officium Collatio, et ita ad completorium.Vide cap. 41. Monasticum Anglicanum tom. 2. pag. 370 :
Et legat unus frater tam in prandio, quam in cœna et Collatione,Petrus Abaëlardus :etc.
Post vesperas autem vel statim cœnandum est, vel potandum. Et inde etiam secundum temporis consuetudinem ad Collationem eundum.Regula Templarior. cap. 16 :
Audito signo, ut est ejus regionis consuetudo, omnes ad completas oportet incedere vos, ac prius generalem Collationem sumere peroptamus. Hanc autem Collationem in dispositione et arbitrio Magistri ponimus, ut quando voluerit de aqua : et quando jubebit misericorditer, et vino temperato competenter recipiatur.Quomodo autem Collationes fierent, vide in libro Usuum Ordinis Cisterciensis cap. 81.
Après qu'ilz eurent tous soupé et joué et raudé, les ungs avecques les autres ;... ledit Beauchamp fist hucher pour faire Collation d'après soupper, les serviteurs estans audit chastel et les damoiselles avecquesNostris præterealeurs chamberieres.... Pierre Besson prestre lequel nommoit ledit Beauchamp de ce qu'il faisoit, etc.
Collation, pro
Harengue, Oratio. Christ. Pisan. in Hist. Caroli V. part. 3. fol. 310 :
Et la Colacion notablement fist maistre Jehan de la Chaleur, maistre en théologie et chancellier de Nostre-Dame, et en ycelle Colacion recommanda moult la personne de l'empereur, ses nobles fais, ses vertus et sa dignité.Narrat. gestor. in conventu Mant. ad Guill. Juvenal. tom. 9. Spicil. Acher. pag. 305 :
Faisoit chascun chief de maison une petite Collation, soy adreçant à mons. de Tours, comme principal.
Extrahi feci, nihil addito aut remoto de corpore dictorum originalium, sed verius debita et fideli cum ipsis originalibus Collatione facta.Legitur alibi non semel.
Visis, inspectis conscriptis et Collationatis, præsens et personaliter una cum Simone Perroti Clerico publico auctoritate Apostolica Notario subscripto interfui, eaque sic transcribi et propriis originalibus Collationari fieri vidi et audivi.Occurrit in actis Historiæ Comitatus Ebroicensis pag. 62. in Statutis reformationis Monasterii S. Claudii ann. 1448. Hist. Geneal. Arverniæ tom. 2. pag. 387. ex Registro Parlamenti ann. 1450. Actis SS. Martii tom. 1. pag. 338. A. 339. C. tom. 3. pag. 873. C. April. tom. 2. pag. 733. etc. Vide Colationare.
Collacionoccurrit, pro Instrumentorum litis communicatione, in Stat. ann. 1367. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 706. art. 6 :
Que advocas ne plaideront causes, se ilz n'en ont fait paravant Collacion ; et n'en feront Collacion en jugement ; mais se ilz la veuillent faire, ystront de l'auditoire.
Quoniam Collatio rei mobilis inita integra fide ac ratione cumulatur.
- conlatus, a bringing together, hostile meeting, collision: signorum.— A contribution, collection: decimae, L.: exempti conlationibus, Ta.—Fig., a comparison, similitude. —In philos.: rationis, the analogy.
-
…Cleanthes Stoicus. scripsit artem rhetoricam eiustabuia verbis depicta, Voluptas cum Virtutibus ancillis sqq. Codrus, Atheniensium rex collatio rationis έλος sqq. Coloneus locus prope Athenas commoda Stoice, ἀναλογία sqq. conciliatio s. commendatio prima εὐχρησήματα…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae…
Julius Caesar, Gallic War
-
…gravitatem dignitatemque virtutis exaggerent. quam cum ad caelum extulerunt, quod facere eloquentes homines copiose solent, reliqua ex conlatione facile est conterere atque contemnere. nec enim licet is, qui laudem cum dolore petendam esse dicant, negare…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…Cassandram esse diceret, multos inquit Antonius possum tuos Aiaces Oileos nominare. Est etiam ex similitudine, quae aut conlationem habet aut tamquam imaginem conlationem, ut ille Gallus olim testis in Pisonem, cum innumerabilem Magio praefecto pecuniam dixisset…
Cicero, de Oratore
-
…inquit Antonius possum tuos Aiaces Oileos nominare. Est etiam ex similitudine, quae aut conlationem habet aut tamquam imaginem conlationem, ut ille Gallus olim testis in Pisonem, cum innumerabilem Magio praefecto pecuniam dixisset datam idque Scaurus tenuitate Magi…
Cicero, de Oratore
-
…editione conficienda adiutus sum gratias agam, inprimis vero Conrado Ro β bach et Eduardo Stroebel, qui liberalissime ut collationibus suis uterer permiserunt, necnon Hermanno Stroux, qui multos codices in Italia Galliaque servatos mea causa evolvit. SIGLA…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…nota sint ; ubi autem eis utare, quae stiones ipsae te admonebunt. sunt enim similitudines quae ex pluribus conlationibus perveniunt quo volunt hoc modo Si tutor fidem praestare debet, si socius, si cui mandaris, si qui…
M. Tullius Cicero, Topica
-
…Stroebel feliciter in lucem protractus et in Philol. IL p. diligenter descriptus est. qui mihi etiam liberaliter collationem suam diligentissimam adhibendam misit. praeterea codicem in usum meum duo viri Itali, Magnanelli l. I. II…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…cui ducatur. Mox de sortibus ; quamquam tu quidem non hostiarum causam confirmas sortium similitudine, sed infirmas sortis collatione hostiarum. An, cum in Aequimaelium misimus, qui afferat agnum, quem immolemus, is mihi agnus affertur…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adiungeremus de exercitu, de castris, de agminibus, de signorum conlationibus, de oppidorum oppugnationibus, de commeatu, de insidiis faciendis atque vitandis, de reliquis rebus, quae essent…
Cicero, de Oratore