collateralis

collateralis 1 collateral, contiguous, adjoining, situated side by side: a (of objects or spaces); b (of territories); c (of canine teeth); d (of winds, also fig.); e (of colours). a pectus, imago nivis, quasi quasdam collaterales / gemmas virgineas producat utrimque papillas Vinsauf PN 591; s1098 non solum turrim illam sed et de ~ibus nonnullas occuparunt M. Par. Maj. II 78; s1236 sol nothus ~is Ib. III 340; 1245 calix ‥ in cujus patena sculpitur manus benedicentis cum stella et lunula ~ibus Invent. S. Paul. 465; duo spacia ~ia medie margini assignentur Wallingf. Rect. 341; s1339 episcopus dedicavit summum altare ‥ cum duobus altaribus ~ibus Ann. Paul. 368; 1396 imago B. Marie de ebore, cum duobus angelis ~ibus argenteis Meaux III lxxix.  b tanta divitiarum copia insula affluebat quantam nulle ~es provincie habebant G. Mon. III 16; [Hibernia] Hispaniam ab austro ‥ ~em habet Gir. TH I 1; insula modica ~is Monie et fere continua Id. IK II 7; singulis partibus ~ibus sua nomina retinentibus, Loegria ‥ nomen suum Anglis cessit Gerv. Tilb. II 6 p. 916; s1315 terra de Breynock ‥ terram de Glamorgan ~em habet V. Ed. II 217; Meaux I 78 (v. cohabitator); ascitis sibi ‥ caracis de Janua et aliis ~ium provinciarum ‥ navibus G. Hen. V 19.  c sunt ‥ duo [dentes] qui canini sunt dicti ~es quadruples [sic] et in summitate acuti Bart. Angl. V 20.  d venti ‥ / ‥ tam precipui quam collaterales H. Avr. Hugh 620; venti ‥ sunt duodecim quorum quatuor dicuntur esse cardinales et octo ~es [Trevisa: sydewyndes]. primus cardinalium dicitur subsolanus, qui ‥ habet duos ~es, sc. vulturnum versus septentrionem et eurum versus austrum ‥ secundus ventus cardinalis ‥ favonius ‥ habet duos ~es, sc. circium versus septentrionem et zephirum versus austrum [etc.] Bart. Angl. XI 4; causa quare duo venti vel sibi contrarii vel ~es rarissime simul flant Ps.-Gros. 613; 14‥ ventus ~is est intermedius inter †bariam [l. boream] et subsolanum WW; c1430 quamvis ‥ ~es venti, quibus sepius silencium impono, flaverint a latere et exprobraverint nomen vestrum tanquam malum Reg. Whet. II 435.  e Upton 101 (v. color 1c). 2 (of persons) sitting, lying or standing beside. b (fig.) supporting, attendant. c (as sb. m. or f.) supporter, attendant, colleague. d (as sb. f.) consort, wife. que [moniales], cum sederint in claustro, in quocumque latere sederint ~es, sedeant non fronte opposita set tergo unius alterius vultui verso, nisi forte in eodem libro lecture sunt vel inspecture Inst. Sempr. xlix* (cf. ib. xxxi*); [virgo] solita erat ‥ juxta ipsum in eodem se cubiculo componere et quasi ~is amica cum illo pariter condormire R. Cold. Godr. 24; cantori et ejus duobus ~ibus rectoribus principalibus Offic. Sal. 96; s1066 quidam de militibus ~ibus [M. Par. Maj. I 539: miles qui prope stabat] Flor. Hist. I 591; s1332 Scoti‥, dispositis turmis et sagittariis suis ut ~es cuneos hostium invaderent, ipsi armati magnum exercitum expugnabant G. Ed. III Bridl. 106.  b habet papa ~es et cardinales episcopos vij Gir. Spec. IV 6; s1203 misimus ‥ quendam cursorem ~em abbatis, qui literarum nostrarum portitor fuit Chr. Evesham 123; s1213 legatus ‥ comedit in refectorio cum abbatibus ~ibus suis Ib. 248; 1341 quia aliqui vobis ~es et faventes [OF: ascuns qe sount pres de vous] prodicionem nobis ‥ imponere non formidant (Lit. Archiep. Cant.) W. Guisb. Cont. 365 (cf. Avesb. 94).  c †1082 (12c) [prior] primus post episcopum in omni loco sedeat, episcopi dexteram habeat et ejus ~is existat Feod. Durh. xl (cf. MonA I 237); his ~ibus rex [Alfredus] fretus W. Malm. GR II 123; Albania ‥ convocatis ~ibus sanguinem effundere vacabit (Proph. Merl.) G. Mon. VII 3; habebat rex secum ‥ filium Roberti de B. ejusque ~es G. Steph. I 25; s1153 regem regisque ~es ‥ muneribus sibi illexit Chr. Abingd. II 184; s1155 elaboratum est ab eodem primate ‥ ut archidiaconus suus regis ~is et cancellarius efficeretur W. Cant. V. Thom. I 3; oportet quod multi sint ~es et adjutores, et maxime juvenes, qui figurent et numerent Bacon Tert. 57; 1282 per magistrum R. ‥ clericum et ~em nostrum, cui hoc specialiter commisimus Reg. Heref. 266; tales in nostro tirocinio commilitones elegimus, tales in thalamo ~es habuimus, tales in itinere comites R. Bury Phil. 8. 131; s1453 pater [abbas], ‥ putatur a variis ‥ quod in pecuniis habundatis ‥ amplius quam hucusque alicui de vestris ~ibus revelasti Reg. Whet. I 116.  d 1069 ego [Willelmus rex] et ~is mea Matildis MonA IV 665 (= Regesta 26); quod [rex] prestaret, si ~em suam salvam vellet W. Malm. GP III 101. 3 a (of abstractions) supporting, associated, concomitant. b (of business) subsidiary. c (of assurance) collateral. a 1190 licet undique subsidium ~e festinet Gir. PI III 22; assit ‥ / cultus mentalis, pudor et timor initialis, / curia moralis, prudentia collateralis Garl. Mor. Scol. 12; quod he [Dei] voluntates non sint essencialiter ordinate ‥ secundum posterius et prius, sub et supra, sed sunt ~es invicem et coeve Bradw. CD 668B.  b s1392 consilium regis circa ardua et urgencia regni negocia ‥ in tantum fuerat occupatum quod ad minora et ~ia negocia minus poterat attendere Croyl. Cont. B 488.  c 1571 in ‥ parliamento ‥ inactitatum fuit quod omnes obligaciones, contractus et assurancie ~es seu alie fiende pro solucione alicujus principalis pro ‥ usura ‥ ultra ratam x li. pro c li. pro uno anno ‥ vacue forent Entries 689. 4 collateral, sharing a common ancestry: a (of persons); b (w. linea). a Elle regnavit in Deira dum octo reges ~es in Bernicia regnabant M. Par. Maj. I 424; 1339 alioquin sequeretur ‥ quod excluderetur ~is convicinior ut remocior vocaretur, cum tamen ipso jure gencium naturali fratres et sorores eorumque filii in successione mutua ~ibus aliis alterius linee preferantur (Lit. Regis) Ad. Mur. 93; 14‥ de seisina remociorum personarum ~ium in parentela Reg. Brev. 226.  b s1339 dato quod excludi deberet Philippus qui nunc regnat, rex Anglie, qui est de linea ~i, nihil juris in ‥ regno Francie vendicare posset Ad. Mur. 101; ex quo oriundus †excuteras [? l. exiveras] de tam digna stirpe regali et ita proximus reperimini ei in linea ~i Favent 15. 5 (as sb.) ‘costrel’ (small portable keg). 1301 habuit ‥ j †collaterile precii j d; ‥ j barellum precii ij d. CourtR Hales 438; †coliteralis, a costrel, ‥ hic colateralis, a costrille, ‥ hic collator, A. costylle, ‥ hoc †calatrale, A. a sydedocer WW.