copia

abundare debet orator exemplorum copia
an orator ought to have a plentiful supply of examples mihi copiam dederunt fandi
they gave me an opportunity to speak copias in aciem instruere
to marshal troops on the battle line

cōpia, ae, f.: complete supply; abundance, plenty, force, numbers, 2.564; host, 11.834; ability, power, means, 5.100; opportunity, 9.720; permission, liberty, 1.520. (com- and ops)

cōpĭa, ae, f. [co-ops], abundant power, wealth, riches, abundance (very freq. in all periods and species of composition).

• I Of material objects.
• • A Of possessions, resources, wealth, supplies, riches, prosperity (syn.: divitiae, opes; opp. inopia): pro re nitorem et gloriam pro copiā, Plaut. Aul. 3, 6, 5 (541): divitiarum fructus in copiā est; copiam autem declarat satietas rerum et abundantia, Cic. Par. 6, 2, 47; Plaut. Cist. 1, 1, 32 (32): copiis rei familiaris locupletes et pecuniosi, Cic. Rosc. Com. 15, 44: utrum copiane sit agri, vectigalium, pecuniae, an penuria, id. Inv. 2, 39, 115: frugum, id. Dom. 7, 17: publicani suas rationes et copias in illam provinciam contulerunt, id. Imp. Pomp. 7, 17: circumfluere omnibus copiis atque in omnium rerum abundantiā vivere, id. Lael. 15, 52 and 55; id. Deiot. 5, 14; Caes. B. G. 4, 4 fin.; Hor. C. 3, 29, 9: Plenior ut si quos delectet copia justo, id. S. 1, 1, 57: Si recte frueris non est ut copia major Ab Jove donari possit tibi, id. Ep. 1, 12, 2; Ov. M. 8, 838: exercitus omnium rerum abundabat copiā, Caes. B. C. 1, 49: abundans omni copiā rerum est regio, Liv. 29, 25, 12: bonam copiam ejurare, to abjure property, i. e. to declare one's self exempt through poverty, Cic. Fam. 9, 16, 7.—Poet.: omnis copia narium ( = luxus odorum, Schol.), Hor. C. 2, 15, 6.—
  • B In respect to other objects, fulness, copiousness, multitude, number, abundance: meretricum, Plaut. Bacch. 3, 6, 34 (563): tanta copia venustatum aderat, id. Poen. 5, 4, 5 (1178): quorum (librorum) habeo Antii festivam copiam, Cic. Att. 2, 6, 1: tanta copia virorum fortium atque innocentium, id. Imp. Pomp. 10, 27; cf.: tanta doctissimorum hominum, Sall. H. 1, 1 Dietsch: magna latronum in eā regione, id. C. 28, 4: tubicinum, id. J. 93, 8: procorum, Ov. M. 10, 356: nimborum, Lucr. 6, 511 et saep.—
  • • 2 In milit. lang. copia, and far more freq. in plur. copiae, ārum, men, troops, forces, army.
    • • • α Sing.: omnis armatorum copia, Cic. Att. 13, 52, 2: eā copiā, quam secum eduxit, se hanc civitatem oppressurum arbitratur, id. Mur. 37, 78: ex omni copiā eligere aliquos, Caes. B. G. 1, 48; id. B. C. 1, 45; Pompei. ap. Cic. Att. 8, 12, A, 3; Sall. C. 56, 2 Kritz; 61, 5.—
        • β More freq. plur., orig. of a body of troops as made up of smaller bodies; cf. Engi. troops; the forces, troops, etc.: armare quam maximas copias, Sall. J. 13, 1: copias secum adducere, Ter. Eun. 755; cf.: in angustum oppido nunc meae coguntur copiae, id. Heaut. 669: cogere copias Brundusium, Cn. Pomp. ap. Cic. Att. 8, 12, A, 3; id. Fam. 3, 3, 2; Caes. B. G. 1, 11; 1, 12; 1, 13; 1, 25; Nep. Them. 2, 4; id. Alcib. 8, 2; Liv. 40, 44, 3 et saep.—
• II Of immaterial objects, fulness, copiousness, multitude, abundance.
• • A In gen.: Quam tibi de quāvis unā re versibus omnis argumentorum sit copia missa per auris, Lucr. 1, 417: rerum copia verborum copiam gignit, Cic. de Or. 3, 31, 125; cf. rerum, Sall. C. 2, 10; Quint. 7, prooem. § 1: inventionis, id. 11, 3, 56: orationis, id. 4, 2, 117: sermonis, id. 8, 6, 5: abundare debet orator exemplorum copiā, id. 12, 4, 1: tanta facultas dicendi vel copia, Cic. Verr. 1, 4, 10: verborum, Quint. 1, 8, 8: in dicendo ubertas et copia, Cic. de Or. 1, 12, 50: dicendi, id. Red. Sen. 1, 1; id. Top. 18, 67; Quint. 10, 6, 6; and so of fulness in expression, absol., copia, Cic. Brut. 11, 44; id. Fam. 5, 12, 3; Quint. 1, 8, 17: copias eloquentiae ponere in medio, id. 7, 10, 15: Platonis, id. 10, 1, 108: Senecae, id. 12, 10, 11.—
  • B Esp., in reference to action, ability, power, might, opportunity, facilities, means of doing a thing.
  • • • • α With gen. gerund.: ut mi ejus facias conveniundi copiam, Plaut. Capt. 3, 5, 90 (748); so, facere, Ter. Heaut. 29; cf. dare, id. ib. 28; Verg. A. 1, 520 al.: edundi, Plaut. Capt. 4, 2, 72 (852): cunctandi, id. Ep. 1, 2, 58 (161): illius inspectandi, id. Bacch. 3, 3, 84 (488): societatis amicitiaeque conjungendae, Sall. J. 83, 1 al.—
        • β With inf.: quibus in otio vel magnifice vel molliter vivere copia erat, Sall. C. 17, 6; so Cat. 64, 366. —
        • γ With ut: cum copiam istam mihi et potestatem facis, ut ego, etc., Plaut. Capt. 2, 3, 14 (374); id. Mil. 3, 1, 174 (769); Ter. Heaut. 328 al.—
        • δ Absol.: neque edepol facio: neque, si cupiam, copia est, Plaut. Aul. 2, 2, 76 (253); id. Trin. 1, 2, 98 (136) al.: ne quam aliam quaerat copiam ac te deserat, Ter. Heaut. 927; cf. Plaut. Capt. 2, 1, 22 (216).—So pro copiā, according to one's ability, as one is able: volo habere hic aratiunculam pro copiā hic aput vos. Plaut. Truc. 1, 2, 46 (140): pro copiā supplicare Lari familiari, Cato R. R. 143, 2: dona pro copiā portantes, Liv. 26, 11, 9: in vehiculis pro copiā cujusque adornatīs, Curt. 9, 10, 26.—Esp. with the implication that one can do little: pro eā copiā quae Athenis erat, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 12, 3: pro rei copiā, Sall. J. 90, 1: ludi funebres additi pro copiā provinciali et castrensi apparatu, Liv. 28, 21, 10: iudos pro temporis hujus copiā magnifici apparatus fecerunt, id. 27, 6, 19. —
    • 2 Access to a person, with gen.: quando ejus copia est. Plaut. Trin. 3, 2, 45 (671); cf.: obsecrat, ut sibi ejus faciat copiam, Ter. Phorm. 113.

1. cōpia, ae, f. (aus *co-opia zu ops, vgl. in-opia), der hinlängliche, mehr od. minder reichliche Vorrat, die hinlänglichen, reichlichen Mittel, die Fülle, die Hülle und Fülle (Ggstz. inopia, zuw. auch penuria, egestas), I) eig.: 1) mater. Ggstde. u. leb. Wesen: a) mater. Ggstde.: α) im Sing., teils m. obj. Genet., agri, vectigalium, pecuniae, Cic.: ferramentorum, Caes.: frugum (Ggstz. inopia), Cic.: frumenti, Caes.: rei frumentariae, Caes.: lactis pressi, Verg.: festiva librorum, Cic.: rerum omnium, quas natura desiderat, abundantia et c., Cic.: aliarum rerum copiā abundare, Curt.: erat eius rei (verst. pabuli) minor c., Caes. – teils (selten) mit subj. Genet., omnis c. narium, für die N., Hor. carm. 2, 15, 6. – teils im Zshg. absol., locum domicilio ex magna copia (verst. locorum) deligere, Caes.: mala copia, die leidige Fülle (v. Überladung des Magens), Hor. – bes. prägn., die mehr od. minder ausreichenden Geld- und Subsistenzmittel, die Vorräte, Mittel, das Vermögen, der Wohlstand, die Wohlhabenheit (Ggstz. inopia, egestas), avaritia semper infinita, insatiabilis est, neque copiā neque inopiā minuitur, Sall.: postremo copia cum egestate confligit, Cic.: bonam copiam eiurare, schwören, daß man nicht zahlungsfähig sei, sich ins Armenrecht schwören (gerichtl. t. t.), Cic. ep. 9, 16, 7. – oft pro copia = nach Maßgabe der Mittel, des Vermögens, der Wohlhabenheit, zB. pro ea copia, quae Athenis erat, Sulpic. in Cic. ep.: pro temporis illius copia, Liv.: pro copia cuiusque, Curt. – β) im Plur., die Mittel, großen Vorräte, die Fülle, meist prägn. = die Geld- u. Subsistenzmittel, die Mittel, Hilfsquellen, das Vermögen, der Wohlstand, die Wohlhabenheit, copiae frumenti, Tac.: omnium rerum affluentes copiae, Cic.: copiis rei familiaris locupletes et pecuniosi, Cic.: moritur copiis familiaribus tam exiguis, ut funeri sumptus deesset, Liv. – rex genere, famā atque copiis potens (Ggstz. inops), Sall.: genere copiisque amplissimus, Caes.: pauci opibus (polit. Einfluß, Macht) et copiis affluentes, Cic.: cuius tenues opes, nullae facultates, exiguae amicorum copiae sunt, Cic.: copias Gallorum adamasse, Caes.: suas rationes et copias in illam provinciam conferre, Cic.: circumfluere omnibus copiis et in omnium rerum abundantia vivere, Cic.: florere omnibus copiis, Cic.: cotidianis sumptibus copiae suppetunt, Cic. – speziell = Vorräte an Lebensmitteln, Mundvorräte, Lebensmittel, Unterhalt (Ggstz. inopia u. nachaug. ciborum egestas), c. domesticae, Liv.: c. tam urbanae quam rusticae, Plin. ep.: copiae urbis, maris, Plin. ep.: Tusculanus ager opimus copiis, Liv.: alere se eorum copiis, Caes.: alcis exercitum suis tectis et copiis sustentare, beherbergen u. verpflegen, Cic. – u. als milit. t. t. = Kriegsvorräte, namentl.Mundvorräte, Proviant, Zufuhr, inops copiarum hostis, Vell.: copias Dyrrhachii comparare, Caes.: copias in castra convehere, Tac.: peditem copiis onerare, Tac.: cum frumentum copiaeque aliae ex ante convecto largius obsessis quam obsidentibus suppeterent, Liv.

b) leb. Wesen, gleichs. der Vorrat, die Auswahl, die Masse, die Anzahl, sociorum atque civium copia, Sall.: latronum c. magna, Sall.: copia honestorum, Suet.: virorum fortium atque innocentium tanta copia, Cic.: remigum gubernatorumque magna c., Caes.: minima c. poëtarum egregiorum, Cic. – im Zshg. absol., est tibi ex iis qui adsunt bella copia, eine hübsche Auswahl (verständiger Leute), Cic.

So insbes., als milit. t. t., die Truppenmasse, α) Sing., der Trupp, die Schar, die Mannschaft (s. Kraner Caes. b. G. 1, 48, 5. Neue-Wagener Formenl.³ Bd. 1. S. 679), sociûm, Acc. fr.: omnis armatorum c., Cic.: c. navalis, Seemacht, Cic., od. classiariorum c., Tac.: augebatur illis copia, sie erhielten Verstärkung, Caes.: cum ea copia, quam Capuae et circa Capuam comparastis, Cic.: ut ipse cum omni copia ad nos veniret, Cn. Pomp. in Cic. ep. – β) Plur., die Truppen, copiae armatorum, Hirt. b. G.: copiae militares, Suet.: omnes copiae equitum, Liv.: magnae copiae peditum, Caes.: copiae peditum equitumque od. equitum peditumque, Liv. u. Caes.: c. equitatus peditatusque, Caes.: c. equestres, Curt.: c. pedestres, Fußtruppen, Curt., Ggstz. equestres, dah. verb. c. equestres pedestresque, od. Landtruppen, Ggstz. c. navales, dah. verb. c. navales pedestresque, Liv.: c. terrestres, Ggstz. c. maritimae, Curt., Ggstz. c. navales, dah. verb. c. terrestres navalesque, Liv.: magnae c. hostium, Cic.: c. exiguae, Cic.: parvae, Hirt. b. G. – abundare omni genere copiarum, Nep.: magnas copias secum adducere, Ter.: copias armare, Sall.: copias magnas cogere, Caes.: copias cogere Brundisium, Cn. Pomp. in Cic. ep.: copias comparare Romae ex delectu Italiae, Cic., od. de perfugis nostris contra nos, Cic.: copias omnes contrahere Luceriam, Cic.: deducere suas copias in campum Marathona, Nep.: tam exiguis copiis adversus alqm dimicare, Nep.: dimittere omnes suas terrestres urbiumque copias (seine Landtruppen u. die Besatzungen der Städte), Caes.: copias educere castris, e castris, Caes., ex urbe, Nep.: habere copias exiguas, Cic.: parare copias, Sall.: copias hostium profligare, occīdere (zus.), Cic.: copias eā traducere, Nep.: copias secum transportare, Nep.: copiis pedestribus plus valere quam navalibus, Nep.: im Bilde, copias eloquentiae ponere in medio, Quint. 7, 10, 15.

2) abstr. Ggstde., die Menge, Anzahl, Fülle, der reiche Stoff, c. argumentorum, Lucr.: in magna copia rerum, Sall.: abundare exemplorum, legum, responsorum copiā (v. Redner), Quint. – bes. als Eigenschaft des Schriftstellers, Redners u. der Rede, die Fülle, der Reichtum, teils m. Genet., rerum copia verborum copiam gignit, Gedankenfülle erzeugt Wortfülle, Cic.: copia verborum sic paratur, Quint. – c. dicendi od. orationis, (innewohnende) Redefülle, Cic. u. Quint.: facultas dicendi et c., Geschicklichkeit des Vortrags (Rednertalent) u. Redefülle, Cic.: u. so summa copia facultasque dicendi, Cic.: alcis in dicendo ubertas et c. (Ggstz. exilitas), Cic.: c. sermonis optimi, Quint.: c. inveniendi od. inventionis, Quint.: c. litterarum, reiche wissenschaftl. Kenntnisse, Val. Max. – teils absol., bald = Fülle der Rede, Redefülle, c. Platonis, Quint.: Periclis ubertas et c., Cic.: materies digna facultate et copiā tuā, Cic. – bald = (reiche) Kenntnisse, Aristoteles, vir summo ingenio, scientiā (Einsicht), copiā, Cic.: nec ipse Aristoteles admirabili quādam scientiā et copiā ceterorum studia restinxit, Cic.

II) übtr., das Vermögen, d.i. die ausreichende Gelegenheit, Möglichkeit, Macht, etwas zu erlangen, zu tun usw., si eadem illi copia fieret, Sall.: at populo Romano numquam ea copia fuit, das r. V. hatte nie das Glück, dies zu erlangen, Sall.: aliam copiam quaerere, eine andere G. (zum Lieben) suchen, Ter.: si modo copia detur, wenn ich ihn nur in meine Gewalt bekäme, Ov. – mit Genet. (der bisweilen aus dem Zshg. zu ergänzen ist), u. zwar bald m. subj. Genet., pro rei copia od. ex copia rerum, nach Vermögen, d.i. nach Maßgabe der Umstände, Sall.: loca ex copia (verst. loci) idonea, nach Gelegenheit, die der Ort bot, d.i. nach Beschaffenheit des Ortes, Sall. – bald m. obj. Genet., dare senatus copiam, vor den Senat lassen, Tac.: dare copiam crescendi, Ter.: quoniam data copia pugnae, Verg. – est alci copia somni, es kann jmd. schlafen, Liv.: quia tui videndi copia est, Plaut.: copia placandi sit modo parva tui, Ov.: ab Hispanis materiam emundi aut mutandi copia non est, Sall.: est alci copia dimicandi cum hoste, Liv.: ab hoste copia pugnandi fit, Sall.: fit (verst. ab hoste) copia pugnae (Ggstz. detrectat pugnam hostis), Liv.: Adherbalis appellandi copia non fuit, Sall.: postero die Pharnabazi copiam fore, werde Ph. zu sprechen sein, Curt. – facere alci copiam frumenti, jmdm. G. zukommen lassen, Caes.: facere alci consilii sui copiam, für jmd., der meinen Rat sucht, zugänglich sein, Cic.: facere copiam pugnandi, Sall.: novarum (sc. fabularum) spectandi facere copiam, Ter. heaut. prol. 29 (dazu Wagner über die Konstr.): facere alci copiam alcis, jmdm. ein Mädchen zukommen lassen, Ter.: habere magnam copiam societatis amicitiaeque coniungendae, Sall.: habere copiam alcis, jmd. in seiner Gewalt (in Händen) haben, Sall. – endlich dare copiam m. folg. Infin., Catull. u. Verg.: est alci copia mit folg. Infin., Sall.: copia est m. folg. ut u. Konj., Ter. – ➳ Nbf. cōpiēs, Char. 118, 19 (ohne Beleg).

1 copia [CL] 1 abundance; b (pl); c (personified). d (of diction) copiousness. ut ‥ famis ~ia et cibi inopia angeretur Aldh. VirgP 52; nisi profusior sibi alimentorum ~ia daretur Bede HE I 15; 10‥ abundantia vel ~ia, genihtsumnys WW; Britannia tunc ‥ †coma [v. l. copia divitiarum], luxu ornamentorum, facetia incolarum cetera regna excellebat G. Mon. IX 13; ex ~ia exemplarium gloriari Balsh. AD rec. 2 124; hoc mundi generale malum nec copia rerum / major ‥ / ‥ nec fortior effugit etas H. Avr. Hugh 163; ibi [in Islandia] crystallum invenitur in magna ~ia Eul. Hist. II 113 (cf. Bart. Angl. XV 174).  b cupiae, divitiae GlC C 935; c1338 ut ‥ de vestra dextra ‥ ~ie benediccionum in subditos deriventur FormOx 89.  c V. Ed. Conf. 38 (v. cornu 3c).  d cupia fandi, facultas loquendi GlC C 950. 2 (pl): a supplies. b forces, multitudes. a s1201 castella ‥ tam armatorum exercitibus quam victualium ~iis ‥ munivit Plusc. VI 40.  b in Freis ‥, gentilium ~iis inventis, ‥ honorifice est susceptus Eddi 26; cum maxima parte ~iarum quas secum adduxerat extinctus Bede HE IV 24 p. 267; ut si, cum milites tuos hortari debeas, ~ias hostium et fortitudinem laudes Alcuin Rhet. 32; s1266 duo regis Anglie filii cum multis nobilium ~iis ‥ cruce signati sunt Plusc. VII 27. 3 a opportunity, liberty (of action). b enjoyment, possession, free use (of things). c access (to persons). a obsecrans ut ‥ mihi certandi cum illis ~ia daretur Bede HE V 6; 12‥ unus famulus ‥ qui januam claudat et ‥ juret quod ‥ introeuntibus et exeuntibus ~iam introeundi et exeundi non exhibebit Cart. Glouc. III 214; s1387 [ego] cui voluntas inest catholice moriendi, si mihi ~ia donaretur V. Ric. II 83.  b c1200 ipse R. nullam ~iam bladi habere potuit nisi juppam suam in vadimonium ‥ poneret DCCant. p. 238 (cf. ib.: de blado potestatem habere non potuit); 1219 promisi quod carta quam ‥ R. ‥ mihi ‥ exposuit, de qua tempore hujus scripti compositi ~iam habere non potui, ad eorum notitiam ‥ nunquam proponetur Reg. S. Thom. Dublin 171; 12‥ presentem cartam sigilli domini G. ‥ impressione, quoniam ~iam sigilli mei proprii pre festinatione transffretationis mee non habui, dignum duxi roborare Ib. 472; 1235 habere faciat comitisse ‥ ~iam domorum de Theokebir’ quamdiu ibidem perendinare voluerit Cl 96.  c vellem tui habere ~iam et de singulis sciscitari quid sentias Ailr. An. I 1 f. 1; s1215 (v. consiliosus Ib). 4 copy (some exx. possibly in sense 3b supra); b (w. ref. to copy of court roll as evidence of copyhold tenancy; cf.Banstead I 137—8). notandum quod omnium scripturarum privatarum, quibus quis uti voluerit in judicio pro se, ~iam faciat adversario contra se; sed petens petere non debet quod tenentis instrumenta exhibeantur ad suam intentionem fundandam Bracton 34; p1274 istam decimam solvit ‥ collectoribus magister R. ‥, qui ex registro dictorum collectorum ~iam predicte decime habuit Val. Norw. 483; 1280 ~iam ‥ mandati apostolici et citacionis presentis ‥ fieri faciatis partibus supradictis Reg. Heref. 237; s1281 procurator optinuit libellum convencionalem et ~iam litterarum provisoriarum ‥ ac aliorum intrumentorum judicialium Chr. Peterb. 48; s1292 hanc epistolam inseruimus huic operi, quia multi non habent libri superius annotati ~iam vel exemplar Flor. Hist. III 81; 1301 litteras domini pape nobis directas recepimus, quarum ~iam sigillis nostris signatam vobis inspiciendam transmittimus latori presencium ‥ illico retradendam ‥, originalibus litteris propter viarum pericula penes nos retentis Reg. Carl. I 149; 1336 in ‥ ~iis brevium transcribendis Ac. Durh. 529; 1377 de dictarum ‥ conclusionum assercione, quarum ~iam sub bulla nostra misimus interclusam (Lit. Papae) Wals. HA I 349; 1439 ut nullum predictorum voluminum seu librorum ‥ alicui pro ~ia quaternatim tradatur seu accomodetur (Stat. Bibliothecae) StatOx 259; a copy, ~ia CathA; s1278 rex, cum ‥ non ignoraret tabulas sive syngraphas, quas vulgo evidentias aut ~ias vocant, ‥ aut consumptas aut amissas esse P. Verg. XVII 322.  b 1409 ad istam curiam venit J. H. et monstrat ~iam in hec verba CourtR Banstead; 1413 W. K. ‥ ostendit quandam ~iam per quam A. H. clamabat certa terram et tenementa Ib.; 1432 J. C., que ‥ tenuit per ~iam curie secundum consuetudinem manerii duo tofta ‥, obiit Ib.; 1535 de firma molendini aquatici ‥ dimissi Johanni P. ad terminum vite ipsius J. per ~iam curie Rutland MSS (MinAc 24–7 Hen. VIII Norf. etc.) p. 21; 1585 tenurae per ~iam rotuli curiae, A. copihold Entries 359.

2 copia, ~ius [Eng. coppy < coppys (sg.)] , coppice; cf. copicia. 1529 prostarnere et vendere possint lxij acras subbosci in quodam ~io ‥, quiquidem ~ius abbuttat super ‥ Carnel Copie AncD A 6090; 1539 omnia illa boscos, subboscos et ~ias bosci vocat’ Upyn Copyes Pat 689 m. 51 (4).

1 cōpĭa, (6) æ, f. (cops, copis), ¶ 1 abondance : frugum Cic. Domo 17 ; pecuniæ Cic. Inv. 2, 115 ; librorum Cic. Att. 2, 6, 1 ; virorum fortium Cic. Pomp. 27, abondance de moissons, dʼargent, de livres, dʼhommes courageux ¶ 2 abondance de biens, richesse : copia cum egestate confligit Cic. Cat. 2, 25, la richesse lutte contre le dénuement ; in summa copia Cic. CM 8, au sein dʼune extrême opulence ; bonam copiam ejurare alicui Cic. Fam. 9, 16, 7, jurer à qqn quʼon nʼest pas solvable || [pl.] ressources de tout genre, richesse, fortune : exponit suas copias omnes Cic. Verr. 2, 4, 62, il étale toutes ses richesses ; facultates rerum et copiæ Cic. Off. 1, 9, les facultés (moyens dʼexistence) et les richesses ; publicani suas rationes et copias in illam provinciam contulerunt Cic. Pomp. 17, les publicains ont transporté dans cette province leurs comptes et leurs fonds ; copiæ rei frumentariæ Cæs. G. 2, 10, 4, ressources en blé ; consularibus copiis instructus Cic. Domo 119, soutenu de la puissance consulaire ; meis inimicis meis copiis resistere Cic. Pis. 18, résister à mes ennemis avec mes propres moyens ; se eorum copiis aluerunt Cæs. G. 4, 4, 7, ils vécurent sur les ressources de ce peuple, cf. 1, 31, 5 ; C. 3, 78, 3 ; Cic. Dej. 14 ; Att. 7, 9, 2, etc. || ressources intellectuelles et morales : Att. 7, 21, 1 ¶ 3 [milit.] troupe, forces militaires [surtout au pl.] : navalis copia Cic. Verr. 2, 4, 103, forces navales, cf. Sall. C. 56, 1 ; 56, 3 ; J. 44, 2 ; Liv. 3, 57, 9 ; 9, 17, 3, etc. ; copiæ magnæ, exiguæ Cic. , Cæs. , troupes nombreuses, restreintes ; pedestres Cic. , Cæs. , de fantassins ; equitatus peditatusque Cæs. G. 5, 47, 5, troupes de cavalerie et dʼinfanterie ¶ 4 [rhét.] abondance [des idées ou des mots], abondance oratoire, richesse du génie, richesse du style : Cic. de Or. 2, 98 ; 3, 31 ; etc.; Or. 37, etc.; Br. 216, etc. ¶ 5 faculté, pouvoir [de faire, dʼobtenir qqch.] : Capuæ potiendæ Liv. 22, 13, 4, possibilité de prendre Capoue ; civibus suis consilii sui copiam facere Cic. de Or. 3, 133, mettre ses avis à la disposition de ses concitoyens ; alicui alicujus copiam facere Ter. Phorm. 113, donner accès à qqn chez qqn ; copiam alicujus habere Sall. J. 111, 1, avoir la libre disposition de qqn ; dare senatus copiam Tac. Ann. 11, 2, accorder une audience du sénat ; habere magnam copiam societatis conjungendæ Sall. J. 83, 1, avoir une belle occasion de faire alliance || pro rei copia Sall. J. 90  : ex copia rerum Sall. J. 39 ; ex copia Sall. J. 76, dʼaprès la situation, étant donnée la situation || pro copia, suivant ses facultés, son pouvoir, ses ressources : Liv. 26, 11, 9 ; 27, 6, 19 ; 28, 21, 10 || copia est ut subj., il y a possibilité de : Pl. Bacch. 422 ; Merc. 990 ; Ter. Haut. 328 ; [avec inf.] Sall. C. 17, 6 ; Virg. En. 9, 482.

➳ forme copies dʼaprès Char. 118, 19 ; abl. pl. copis CIL 10, 6662, etc.

copia , ae. f.
豐盛。財帛。能。糧食。衆多。 Pro cujusque copia 照各人之力。 Coram data fandi copia 准當面言。 Non erat — navium 無舟用。

Suggest a Translation
See an image

cōpia ae, f

• com-+ops, an abundance, ample supply, plenty: frumenti, Cs.: navium magna, Cs.: bona librorum, H.: nullā ferramentorum copiā, in the scarcity of, Cs.—Resources, wealth, supplies, riches, prosperity: domesticis copiis ornare convivium: (civitas) copiis locupletior: circumfluere omnibus copiis: se eorum copiis alere, Cs.: Fastidiosam desere copiam, H.: inopem me copia fecit, O.: bonam copiam eiurare, i. e. to claim exemption as poor: (milites) mixti copiis et laetitiā, sharing supplies, Ta.: copia narium (i. e. luxus odorum), H.: copia ruris honorum opulenta, H.—Person., the goddess of plenty: beata pleno cornu, H.: dives meo bona Copia cornu est, O.—A multitude, number, plenty, abundance, throng: (principum) in castris, Cs.: virorum fortium: latronumin eā regione, S.: quae sit me circum copia, lustro, V.—A force, army, body of men: eā copiā civitatem oppressurus: ex omni copiā singulos deligere, Cs.— Usu. plur, forces, troops, an army, men: armare quam maximas copias, S.: cum omnibus copiis exire, in a body, Cs.: pedestres, N.: omnibus copiis contendere, with the whole army, Cs.—Fig., fulness, copiousness, multitude, abundance: rerum copia verborum copiam gignit: dicendi copiā valere: ubertas et copia, fulness in expression.—Ability, power, might, opportunity, facilities, means: facere civibus consili sui copiam: qui spectandi faciunt copiam, T.: fandi, V.: societatis coniungendae, S.: Ut sibi eius faciat copiam, give access to, T.: sit tibi copia nostri, power over, O.: facta est copia mundi, the world was open, O.: quibus in otio vivere copia erat, S.: nec te Adfari data copia matri, V.: tecum sine metu ut sit copiast, T.: si copia detur, veniam, O.: dona pro copiā portantes, as each is able, L.: pro rei copiā, S.: ludi additi pro copiā provinciali, L.