crista
crista, a tuft, comb, crest
- Prop., a tuft on the head of animals; most freq. of the comb of a cock, Varr. R. R. 3, 9, 4 and 5; Plin. 10, 56, 77, § 156; Juv. 13, 233 al.; of a lapwing, Ov. M. 6, 672; Plin. 10, 29, 44, § 86; of a serpent, Ov. M. 7, 150; 15, 669; Plin. 11, 37, 44, § 122.—Prov.: illi surgunt cristae, his crest rises, he carries his head high, i. e. he is conceited, Juv. 4, 70.—
- II Transf.
- A A tuft of leaves on plants: foliorum, Plin. 22, 22, 43, § 86: crista galli or absol. crista, the name of a plant, = alectoros lophos, the cock's comb, id. 27, 5, 23, § 40.—
- B The crest of a helmet, plume, Lucr. 2, 633; Liv. 10, 39, 12; Plin. 7, 56, 57, § 200; Verg. A. 3, 468; 6, 779 et saep.—*
- C The clitoris, Juv. 6, 422.
serratas capitis gestans in vertice cristas
~as, i. comas velcombas on fugele velloccas
[galli ] ornatus capitis, crista decora rubet
mulierem ‥ que et ~am habuit a collo superius per spinam deorsum in modum pulli annui crine vestitam
hec ~a,a mane
pisces serratam ~am habentes
ne ambulantibus per ~as arborum ullius calumpnie occasionem vel materiam †relinquimus[l. relinquamus ]
gigantem ~a cassidis ‥ indutum
~a,helmes camb
~a,cambihte, camb on hætte oð’e on helme
una cresta cum clavis argenti pro eodem capello [ferreo ]
T. comes Marescallus ‥ habeat justum titulum hereditarium ad portandum pro cresta sua unum leopardum de auro cum uno labello albo(
non est ~a super novum opus [(cancelli ]
omnes crestas omnium camerarum et fenestrarum plumbari [faciat ]
in j quarterio de tegulis cav[is ] emptis ad crestas domorum
in iiijxx liberis petris ad crastas [castelli ] emptis
quandam cameram vocatam Rosamound exaltari et ~am platam ejusdem camere de maeremio et plumbo cooperiri(
[J. abbas, ob 1401 ] dormitorium ‥ novis arcubus et ~a de dura petra Kancie fortificavit
in dcc tegulis et l tegulis concavis et xx crestis emptis ad aulam et cameram(
in ‥ viij crestris [sic ] emptis ad aulam
in j tegulatore ‥ ad tegulandum ‥ granarium ‥; in cc tegulis, vj crestis ad idem emptis
in lij crestis luteis emptis pro stauro [(castri ]
de iij s. viij d. pro crastis ad capellam
pro sex tegulis vocatis crestis ad cooperiendum tectum
hec cresta, A.a angyl
pro crestis deauratis ad papilionem regis
morsus A. decani de auro puro habet amatistam in medio ~e
~a ad caputium argentea ‥ trifuriata cum perlis et aliis lapidibus, habens pomellum trifuriatum, cum broca et cathena argentea
pro duobus latis aurifragiis vij m; pro duobus strictis xx s; pro duabus crestis xvj d; pro vj fresellis ij s.
in x crestis de panno lineo emptis
quod quilibet integer pannus laneus nuncupatusbrodeclothe ‥ contineat in longitudine xxiiij virgas et quamlibet virgam j pollicem continen[tem ] latitudinem j pollicis virilis per crestam ejusdem panni mensurand’ in latitudine ij virgas, vel vij quarteria ad minus, infra listas
licebit ‥ facere crestam medietatis ‥ fossati super terram eorum [monachorum ] quantum ad partem suam pertinet
~a [fossati ] projecta est versus terram ipsius R.
fecit crestam [fossate ] versus se quam debuit fecisse versus alium
haya ‥ debet ‥ dividi per medium fossatum, ita quod cresta fossati est divisa inter eos, eo quod ea cresta erecta fuit super antiquam divisam
†prostavit [MS: prostravit ] crispam [sic ] fossati domini regis, faciendo quendam pontem ultra fossatum
fecerunt quoddam clausum ‥ includendo circiter c acras de comuna pasture sue ‥ †quoddam [l. quodam ] fossato cum quadam cresta super orulam ejusdem fossati ad modum cujusdam haie sive muri constructa
debent ‥ facere ‥ unam crestam ‥ incipientem apud le Fendyke et extend[(entem ] usque T. ‥ altitudine iiij pedum et latitudine viij pedum
ad ~am faciendam pretiosissimam super feretrum gloriosi martyris Ædmundi studium suum convertit
[G. abbas, ob. a1146 ] ~am ‥ minime perfecit, expectans ad hoc tempora commodiora. ‥ proposuerat tamen illam ~am adeo nobilem et sumptuosam ‥ facere ut ‥ pluris foret quam totius feretri [S. Albani ] coopertura residua
[T. abbas, ob. 1396 ] crestam interioris feretri S. Albani aquila argentea deaurata ‥ subtilissime fabricatam ‥ venustavit
cimentario pro quadam cresta super cor regine facienda apud Predicatores Londonie
in omni anniversario ‥ pro abbatibus infra monasterium tumulatis, ponet supra tumulum ejus crestam mortuorum et ornabit eam pallio de serico
- 1. kam (op de kop v. dieren); — sprw.: alci -ae surgunt iem. zwelt van trots;
- 2. helmbos.
Ecclesia S. Angeli sita in Crista montis ditionis suæ.Leo Ost. lib. 3. cap. 28 :
Statuit... ejusdem montis saxeam Cristam igni ferroque excindere.Will. Brito lib. 7. Philip. :
Charta ann. 1157. apud Guichenonum in Bibl. Sebus. cent. 1. cap. 81 :Nec rupis Cristam, qua turris pes erat imus.
Et inde per Cristam collis usque ad summitatem montis Orselli pervenit.Occurrit etiam in Chartis Ital. apud Ughell. tom. 7. pag. 196.
Et a dicto loco recte protendendo inferius semper per summitatem, seu Crestatam montis de Myeimont.
Fabricavit etiam Eligius mausoleum sancti Martyris Dionysii in Parisiensi civitate, et super illud tectumSugerius lib. de Administratione sua cap. 32 :(al. marmorem mirifico opere, auro et gemmis ornatum, Cristam quoque et species de fronte magnifice composuit.tugurium, f. tegurium,)
Dum illam ammirabilem S. Eligii cum minoribus crucem, dum incomparabile ornamentum, quod vulgo Crista vocatur, aureæ aræ superponi intueremur, etc.Rigordus, de Carolo Calvo :
Hic attulit ad Ecclesiam sancti Dionysii clavum et spineam coronam,... et Cristam auream cum gemmis pretiosissimis, et preciabilem, etc.Vitæ Abbatum sancti Albani, ubi de feretro S. Albani :
Cristam tunc temporis minime perfecit, expectans ad hoc tempora commodiora, quibus ad hoc auro et argento ac gemmis uberius abundaret.Et mox :
Proposuerant tamen illam Cristam adeo nobilem et sumptuosam procul dubio facere, ut ex ea totius operis series venustatem sortiretur, et pluris foret quam totius feretri coopertura residua.Vide Repa.
- 2 CEL-, a tuft, comb, crest, Iu.— Of a lapwing, O.: anguis cristis praesignis, a golden crest, O.: cristis aureus deus, O.: illi surgunt cristae, he carries his head high, Iu.—Of a helmet, a crest, plume, L.: equina, V.
-
…nunc iusta meis reverentia conpetit annis, nunc merito dicor venerabilis et caput orbis, cum galeam sub fronde oleae cristasque rubentes concutio viridi velans fera cingula serto atque armata Deum sine crimine caedis adoro. crimen enim, piget heu…
Prudentius, Contra Symmachum
-
…pascit ebur, uel qui miro candoris honore lucet in aure lapis rubris aduectus ab undis. quem postquam egregium cristis et casside nota fulgentem extremo Pedianus in agmine uidit, ceu subita ante oculos Pauli emersisset imago sedibus infernis amissaque…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…carmina sive minax ultorem stringit iambon hinc levis e scopulis meliora ad carmina Siren advolat, hinc motis audit Tritonia cristis. tune rapidi ponunt flatus, maria ipsa vetantur obstrepere, emergunt pelago doctamque trahuntur ad chelyn et blandi scopulis…
Statius, P. Papinius, Silvae
-
…, nec mos pennigeris pharetram impleuisse sagittis pila uolunt breuibusque habiles mucronibus enses ; aere caput tecti surgunt super agmina cristis. At, quos ipsius mensis seposta Lyaei Setia et incelebri miserunt ualle Velitrae, quos Cora, quos spumans…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…publicis operibus exstructas non impudenter aemularetur. primum tecti apice in conum cacuminato, cum ab angulis quadrifariam concurrentia dorsa cristarum tegnlis interiacentibus imbricarentur ipsa vero convenientibus mensuris exactissima spatiositate quadratur, ita ut ministeriorum sese non impediente famulatu tot possit…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
-
…ex muris ceu descensura profatur comprime tela manu paulumque hancrespice turrem, frater, et horrentes refer in mea lumina cristas i agnoscisne hostes sic annua pacta fidemque poscimus hi questus, haec est bona causa modesti exsulis Argolicos per te…
Statius, P. Papinius, Thebais
-
…constituit tumulo fulgentiaque induit arma, Mezenti ducis exuvias, tibi, magne, tropaeum, bellipotens aptat rorantis sanguine cristas telaque trunca viri et bis sex thoraca petitum perfossumque locis clipeumque ex aere sinistrae subligat atque ensem collo suspendit eburnum…
Vergil, Aeneid
-
…pretiosior ruinis, sint urbes aliae situ minaces, quas vires humiles per alta condunt, et per praecipites locata cristas numquam moenia caesa glorientur tu pulsate places fidemque fortem oppugnatio passa publicavit. Hinc te Martius ille rector atque magno…
Sidonius Apollinaris, Carmina
-
…. Ecce autem clipeum saeuo fulgore micantem Oceani gentes ductori dona ferebant, Callaicae telluris opus, galeamque coruscis subnixam cristis, uibrant quae uertice coni albentis niueae tremulo nutamine pennae, ensem, unam ac multis fatalem milibus hastam ;…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…avo comitem sese Mavortius addet Romulus, Assaraci quem sanguinis Ilia mater educet. Viden, ut geminae stant vertice cristae, et pater ipse suo superum iam signat honore En, huius, nate, auspiciis illa incluta Roma imperium…
Vergil, Aeneid
CRISTA[GALEA]
See galea.