dirationare

dirationare, ~ari [cf. rationare] 1 to deraign, establish a title to (land, payment or sim.). b to establish or maintain (claim, right, covenant or sim.); c (absol. or(?) impers. pass.); d (w. ace. & inf., indir. qu. or quod). V. et. dereinare 1, diratiocinare. a1083 alias terras quas ipse abbas ~avit coram multis baronibus meis Regesta p. 125; Frakenaham tenuit O. teinus Heroldi ‥ et postea derotionatus [sic] est Lanfrancus jussu regis in episcopatum Rovensem DB II 381; c1100 Stockes quod Goduuinus ‥ tenuit ‥ et Lanfrancus ‥ disrationavit eum [sic] contra episcopum Baiocensem Text. Roff. p. 211; 1130 pro terra quam dirrationavit contra Willelmum Lond’ Pipe 3; idem R. ~avit terram illam in curia mea per recognitionem Glanv. II 20; in Danelahe ponatur res in manu equali donec ~etur [de ici qu’il seit derehdned] (Leis. Will.) GAS 509; c1200 octo acras terre ‥ quas derationavit a domino abbate FormA 12; c1200 illam sc. partem quam disrationavi de eisdem monachis ad assisas Couch. Kirkstall 129; c1200 alios homines, qui naturales sunt ad terras predictas, quos episcopus non ~avit, adquiret ‥ comes ‥ ad prefatas terras inhabitandas Reg. Moray 12; a1218 ~avit terram contra R. fratrem suum Cart. Glam. 220; 1223 licet ‥ debita sua per sectam legalium virorum ~are et probare (Carlow) BBC 187; 1285 si advocacio disracionetur infra tempus semestre (2 Westm. 5) StRealm I 77; 1292 Rogerus nichil aliud dicit per quod [Margeria] ipsas cc m. disracionare non debet RParl I 108a (= Doc. Scot. I 381); pro ‥ manerio de K. cum distracionatum fuisset Tri. W. Langton 306; s1333 si contigerit aliquam piscariarum predictarum extra manus nostras ‥ poni et disracionari RScot I 257a.  b id ‥ Baldwinus ‥ discussit, discutiendo necnon derationando firmiter conquisivit, conquisitum ‥ confirmavit Herm. Arch. 45; si ‥ fecerit aliquis clamorem ‥ quod ‥ injuste jacet inter latrones et si dixerit quod velit illud ~ari, det vadimonium et plegios (Leg. Ed.) GAS 666; si voluerit quis conventionem terre tenende adversus dominum suum disracionare [OF: derehdner cuvenant de terre vers sun seinur] (Leis Will.) Ib. 511; 1130 A. presbyter ‥ r. c. de x m. argenti pro dicto suo, quod non potuit dirrationare Pipe 85; per hoc jus suum ~abit heres propinquior Glanv. II 6 (cf. ib. IV 6: ‘habeo probos homines qui hoc viderunt et audierunt et qui parati sunt hoc ~are secundum considerationem curie’); 1196 hoc offert disracionare ‥ per corpus suum prout curia considerav[er]it CurR I 20; s1196 ut electis hinc inde v militibus, disracionaretur jus utriusque regis per eos Trevet Ann. 156; 1221 contra possessionem juris nostri, quam per judicium curie nostre contra ipsos disrationavimus Pat 311; s1242 infitiabatur sibi scelus impositum, offerens corpus suum ad disrationandum judicialiter coram rege et curia sua innocentiam ejus contra quemcunque armis et viribus prepotentem M. Par. Maj. IV 201; s1249 paramur judicialiter duello super eos veritatem, Deo judice, discutere et disrationare Ib. V 56; 1292 petit quod dicant quid attendant disracionare per breve istud (AssizeR Northumb) Doc. Scot. I 366.  c c1080 volo ‥ quod ‥ Wido abbas de S. Augustino et fratres ejusdem ‥ terram illam ‥ habeant ‥ quam [sic] ita ~atum est inter homines ‥ et ‥ coram justicia mea MonA I 143b; A‥. calumniatur unam virgam terre ‥; et ipse ~avit coram regina DB I 48v; per plegium dimittatur ad diem ~andi [v. l. disratiocinandi] vel emendandi (Leg. Hen. 29. 2a) GAS 563; si isti decem et octo velint derationari cum illo qui prius fecerat clamorem (Leg. Ed.) Ib. 666; c1150 sicut ‥ ~averunt apud B. et juraverunt apud A. E. Ch. Scot. 223; 1211 dies data erat eidem Aliz ad disracionandum cum xij et alio [sic] cum xxxvj ad defendendum CurR VI 118; quia appellans non disrationavit secundum quod se ad hoc appellavit Bracton 142.  d antequam G. de rationaret ea [maneria] pertinere suo feudo DB II 61; †1109 quamquam ipse T. Ebor’ archiepiscopus et Eboracensis ecclesia ‥ parati essent ~are quod facere non deberet (Ch. Hen. I) H. Cantor 7v (= Regesta 916); a1135 sciatis me reddidisse ‥ xij bovatas terre quas R. B. disrationavit esse in dominio meo MonA VI 1274; T. Ebor’ archiepiscopus [ob. 1140] ‥ ~avit quod a medio impetu ipsius fluminis incipit pax ‥ ecclesie Ric. Hex. Hist. Hex. II 14; cum ~averis versus eos hoc esse jus tuum Brakelond 136v; 1218 quod terra illa ei debet descendere offert ~are prout curia consideraverit BNB II 7; 1281 quousque coram vobis disrationetur ad quern eadem ecclesia de jure debeat pertinere Peckham Ep. I app. p. 392 k.. 2 to uphold, justify: a (a writ); b (oneself). a appellator semper debet probare et disracionare [v. l. defendere] dictum suum Hengham Judic. Esson. 124; 1315 Th‥. et Ph. deracionaverunt hoc breve tanquam participes Year Bk. XVII (Selden Soc. XLI) 120.  b disrationet se [AS: berecce hine] (Quad.) GAS 169 (cf. (v. diffacere a)); quia vadimonium dedit ad se disrationandum et non potuit (Leg. Ed.) Ib. 668; c1132 si quis civium de placitis corone implacitatus fuerit, per sacramentum quod judicatum fuerit in civitate se disrationet homo London’ (Ch. Hen. I) Ib. 525; 1156 de quocunque in placito ponentur se disrationabunt secundum leges ‥ civium London’ (Oxford) BBC 13; 1204 W. de Burgo obtulit se coram nobis ad standum recto in curia nostra Hibernie ‥ de appellis unde appellatus est ‥; et per hoc ei reddidimus ‥ terram suam ‥, ita quod obsides sui remaneant ‥ quousque se de predictis ‥ disrationaverit Pat 46a; 1313 qualiter ‥ burgenses de Lenne se disracionare debeant MunCOx 23. 3 to exclude, deprive (person) judicially. s1306 Robertus [Bruys] jus regie corone ad se ipsum pertinere jure hereditarie successionis exponebat, quamvis rex Anglie ipsum a suo regno ~aret Meaux III 276.