dirigere

dirigere [CL] 1 a to align, set straight. b (p. ppl. directus) direct, straight. c (astr.) ‘direct’. d direct, immediate (of feudal tenure). a sub potencia faciendi domum comprehenditur potencia ‥ parandi et ~endi parietes R. Orford Reprob. 76.  b quattuor infindens directo tramite sulcos Aldh. VirgV 645; ~i callis, rihtes siþ—“tes GlH D 556; quomodo melius probatur trinitas personarum per incessum lucis ~um Bacon Maj. I 217 (cf. (v. directe a)).  c Sacrob. Sph. 115 (v. directio 1b).  d 1301 vacante regno Scocie ‥, nobiles et communitates ‥ Scocie ad nos tanquam ad ‥ dominum capitalem ejusdem regni ‥ jus nostrum ‥ ac possessionem superioris et ~i dominii in regno eodem ‥ recognoverunt Anglo-Scot. Rel. 104 (cf. ib.: prestitis nobis ‥ tanquam superiori et ~o domino Scocie ‥ fidelitatum juramentis); s1286 rex cujusdam regni ‥, regnum ipsum a quodam alio rege ut superiori et ~o domino ejusdem regni pro homagio tenens in feodum Fordun Cont. XI 4. 2 (p. ppl. directus as sb. n.): a (w. ab) at right angles. b (w. ex or in & abl.) in direct alignment. c (w. ex or in & abl.) directly, immediately. d (w. in & acc., mus.) continuously, without pause (cf. directaneus, directe e). e (w. in & abl. or acc.) straight, in a direct line. f obverse (of quilt). a denticulus egredietur a medio meridiani lateris basilice a ~o linee meridiane Turquet 371.  b saphirus specialis est in antrace, si ducatur in circuitu et post ex ~o teneatur Gilb. III 173v. 1; in unoquoque circulo ponam testimonia planete in ~o signi in quo reperiuntur Gros. 49; si fuerit caput Arietis mobilis in equatore diei †indirecto [l. in ~o] Arietis fixi Bacon IV 456; vide si argumentum planete concordat aliquo numero in ~o ejus posito Wallingf. (EPT) I 212.  c regi pertinet temporalia, sede prelatorum vacante, sua ipsis ad suum libitum conferre prelatis; ergo et ab eisdem aufferre †in hoc in ~o seu legitima causa emergente Wycl. Compl. 91; s1453 abbas ‥ conclusit melius esse ad tempus silere quam e ~o in inquisicione procedere Reg. Whet. I 119.  d in ~um capitula canonici cursus dicantur RegulC 38; in quinta feria in alto cantantur ymni, intonantur psalmi, cantantur antiphonae; in his vero duobus diebus haec omnia in silentio et in ~um dicuntur Lanfr. Const. 114; c1190 (v. 8b infra).  e de Trechenholt in ~um per immensam paludem ad Derevorde H. Albus 11; aliud ‥ maris brachium Hiberniam in ~um versus boream preterlabitur Gir. TH I 2; s1305 constitutis a tergo tortoribus ‥ flagellantibus incurvantes [in chorea] et pungentibus ut incederent †indirectum [Rish. 226: in ~um] Flor. Hist. III 321; tractus descendens in ~o seu obliquo Hauboys 427a.  f 1285 (v. cubitare 2b); 1286 pro ~o bordure cujusdam culcitre facte de ij pannis de cangio radiato, ij sindones virides; pro indirecto ejusdem culcitre, xxxvj ulne card’ (KRAc 91/7) Arch. LXX 56. 3 to direct, aim: a (missile); b (steps or course); c (pen, in writing); d (eyes); e (prayer); f (light); g (p. ppl. directus) intent, directed to an end. a alius ‥ sagittarum spicula ‥ ad destinatum ‥ ~it locum Aldh. VirgP 2 (cf. id. VirgV 576: ferrea scripturae direxit spicula miles); “~e” inquit “sagittam in avem” V. Greg. p. 88; 1246 malefactores ‥ in forestarios sagittas suas direxerunt SelPlForest 80.  b cursus ad dulcia fluviorum freta ~unt Lib. Monstr. II pref.; a1078 praemoneo ut ‥ quocumque iter vestrum Deus direxerit regulariter sub abbatis oboedientia ‥ vivatis Anselm (Ep. 38) III 148; direxerunt inde gressus ad majorem montem G. Mon. X 3; s1336 rex Anglie ‥ versus Scociam iter suum †~iens Meaux II 379; 1440 ab hoc seculo ad Dominum direxit gressus suos Pri. Cold. 110.  c ad praefatae cursum locutionis ~ere stilum Æthelw. I 1 p. 3.  d ~ens ad caelum oculos (Passio Albani) Bede HE I 7 p. 20; ad divini luminis intuitum ‥ oculos ~ere interiores Gir. TH I 13.  e ut et nostra vobis supplicantibus ‥ oratio ~atur, sicut incensum [cf. Psalm. cxl 2] in conspectu divinae majestatis turificatur Aldh. VirgP 60; sicut patet de orante unam personam [Trinitatis] oracione que non ~itur actualiter alteri persone Duns Ord. II 45.  f perrupit densitatem carceris lucerna superne directa W. Malm. GP III 101.  g omnes dies vitae suae illic degere ~a [gl.: i. e. intenta] mente devoverat Felix Guthl. 25; marinae tempestatis procella nostris servit remigiis nec removet a proposito ~ae intentionis Abbo Edm. 7. 4 to direct, address, dispatch: a (letter or sim.); b (gift or sim.). a 680 ut ad vestrae pietatis praesentiam litterarum apices diregerem Aldh. Ep. 4; cum epistulis quas ‥ regi ‥ direxit Bede HE II 4; 784 has vobis litteras ~ere praesumpsi Alcuin Ep. 11; 1173 (v. directio 2); 1214 tulit breve domini regis eis directum CurR VII 169; c1228 occasione cujusdam mandati episcopi vicecomiti suo directi Feod. Durh. 263; 1377 quia breve domini regis venit directum majori et ballivis Mem. York I 30; 1410 per evidenciam ejusdem Johannis auditori super hunc compotum directam Crawley 299.  b litteras in quibus significat se ei pallium direxisse Bede HE I 29; pensantem plurime discum / pondera cum dapibus statim direxit egenis Alcuin SS Ebor 298; Id. Ep. 226 (v. 1 cancellus 1a); mater ejus largius solatia munerum eis direxit Wulf. Æthelwold 11; oblatis muneribus que sanctorum ecclesiis rex sanctus direxerat Ailr. Ed. Conf. 752A. 5 to send, appoint (person); b (w. inf.). ecclesia ‥ doctores ‥ celebrare non cessat, quos ‥ ad se directos ‥ congaudet V. Greg. p. 75; per praedicatores quos huc direxit Bede HE II 1 p. 78; 790 nec ego renuo si me, indignum digne pretium pacis, ~ere velint Alcuin Ep. 9; quod ‥ abbas A. Osgarum monachum trans mare direxerit Wulf. Æthelwold 14; ~itur [v. l. deligitur] ad patriarchatum Cantuariensis ecclesiae B. Dorsatensium episcopus Osb. V. Dunst. 32; nisi tales †~entur [v. l. ~erentur] obsides quibus securius applicare quivisset G. Mon. IV 9; W. Malm. GR I 58 (v. 2 diffidere 1d); de Cantuariensibus archiepiscopis ab ecclesia Romana directis vel a synodo propria consecratis Diceto (De Praelatis) II 181; s940 Edmundus exercitum colligens copiosum contra eos direxit Silgrave 53; 1319 apud Doveriam, ad portum maris ‥, qui portus vulgariter directorum a monasterio S. Albani pro itinere versus curiam Romanam ‥ reputatur G. S. Alb. II 139.  b legatos ultra mare ad Galliam magistros acquirere direxit Asser Alf. 78. 6 to direct, guide. b (p. ppl. as sb. n.) direction, instruction. farus, cenaculum altum juxta mare ‥ per quot ~untur errantes naves GlC F 114; a1103 ecclesia ‥ vestro consilio directa et auctoritate roborata Anselm (Ep. 272) IV 187; non potest animus noster ad invisibilium contemplationem ascendere nisi per visibilium considerationem ~atur Bart. Angl. proem.; Eccleston Adv. Min. 113 (v. dignificare 1a); ubicumque contingit in praxi errare et recte agere, ibi est noticia practica necessaria ad ~endum Duns Ord. I 186 (cf. ib. II 176: ipsum primum efficiens ~it effectum suum ad finem); illius [sacre scripture] sciencie proprium officium est fundare omnem gubernacionem et actum ~entes homines in obsequium Dei J. Bury Glad. Sal. 577.  b 1236 ad plenius respondendum secundum tenorem mandati nostri tibi de predictis prius directis KR Mem 14 r. 13d.. 7 to set right, correct, mend. alienigene, si concubitus suos ~ere [AS: heora hæmed rihten] nolint, extra patria recedant (Quad.) GAS 349 (cf. (Cons. Cnuti) ib.: suam Venerem corrigere); c1185 si ‥ mercator aliquod inconveniens in villa fecerit ‥, coram justitia supradicta illud ~at (Coventry) BBC 198; caseus malus est in cibo tam dulcis quam salitus; tamen utilis est dulcis post reliquos cibos, quia tune assumptus facit ~ere [? l. digerere] M. Scot Phys. 39; 1294 ita quod ea que de bonis predictis per putrefaccionem vel viam aliam sint in periculo, ‥ displicentur, ~antur, et exsiccentur RGasc III 249; 1295 (v. domus 15b). 8 a (inf.) opening of collect. b (imp. sg. as sb.), antiphon at matins in office for the dead, dirge (cf.Psalm. v 9). a ~ere et sanctificare [et regere dignare, Domine Deus] RegulC 21 (cf. Brev. Sal. II 55).  b c1190 anima defuncti absolvetur et ~e in directum juxta morem decantabitur Cart. Rams. II 252 (cf. (v. 2d supra)); contigit diem anniversarium R. abbatis recitari in capitulo et decretum fuit ut placebo et ~e cantarentur sollempnius solito Brakelond 147; 1219 capellanus ‥ commendationem dicet pro anima ipsius defuncti et post vesperas placebo et ~e Conc. Syn. 53 (cf. ib. 54: episcopus ‥ animam absolvet et cum commendatione et placebo et ~e missam pro defunctis personaliter pro anima ipsius cantabit); 1343 item j missale cum placebo et ~e et aliis Ac. Durh. 205; 1415 ad tenendum v torteras circa corpus meum ad exequias et ad ~e Reg. Cant. II 31; 1471 unum derige cum nota Reg. Glasg. 419.