doleo
doleo, to feel pain, suffer, be in pain, ache
it is painful to watch
he lamented the death of his brother
- I Corporeally, to feel pain, suffer pain, be in pain, to ache: nequeo caput Tollere, ita dolui, itaque ego nunc doleo, etc., Plaut. Truc. 2, 6, 45 (526); id. Aul. 3, 1, 5 (410): doleo ab animo, doleo ab oculis, doleo ab aegritudine, id. Cist. 1, 1, 62 (62): si cor dolet, et si jecur, aut pulmones, aut praecordia, Cato R. R. 157, 7; cf.: pes, oculi, caput, latera, pulmones, Cic. Tusc. 2, 19, 44: caput, Plaut. Am. 5, 1, 7 (1059); cf.: caput a sole, Plin. 24, 5, 10, § 15: renes, Plaut. Curc. 2, 1, 21 (236): hirae omnes, id. ib. 23 (238): oculi, id. Most. 4, 2, 10 (894): pes aegri, Lucr. 3, 111: dens, Plin. 20, 21, 84, § 224: uterum, Plaut. Aul. 4, 7, 10 (691) et saep.: misero nunc malae dolent, id. Am. 1, 1, 252 (404); cf. Ter. Phorm. 1053: non metuo, ne quid mihi doleat, quod ferias, Plaut. Bacch. 5, 2, 54 (1173).—Esp., of the pangs of childbirth: Lucina dolentibus Juno dicta puerperis, Cat. 34, 13.—With acc. of part affected (late Lat.): graviter oculos dolui, Front. ad Amic. 16: doluisse te inguina cognosco, Marc. Aur. Ep. ad M. Caes. 5, 19, 34.—Impers.: mihi dolet, quom ego vapulo, Plaut. Ep. 1, 2, 44 (147); cf. id. Poen. 1, 1, 22 (150): si stimulos pugnis caedis, manibus plus dolet, id. Truc. 4, 2, 55 (765).
- II Mentally.
- A Of personal subjects, to grieve for, deplore, lament, be sorry for, be afflicted at or on account of any thing (so most freq. and class.).
- α With acc.: meum casum luctumque doluerunt, Cic. Sest. 69, 145; so, casum, id. Vatin. 13, 31; Sall. C. 40, 2: Dionis mortem, Cic. Cael. 10, 24: vicem alicujus, id. Verr. 2, 1, 44; id. Att. 6, 3, 4; 8, 2, 2; 8, 15 fin.; Tac. H. 1, 29 al.: injurias alicujus, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 12 fin.: aliquid, Cic. Tusc. 3, 32 fin.; id. Fl. 24; Verg. A. 1, 9; Hor. S. 1, 2, 112 et saep. —
- β With acc. and inf.: inferiores non dolere (debent), se a suis superari, Cic. Lael. 20; id. Att. 6, 3, 4; Caes. B. G. 3, 2, 5; id. B. C. 1, 64, 2; Suet. Aug. 16 al.; Lucr. 3, 900; Verg. A. 4, 434; Ov. M. 2, 352 et saep. —With simple inf.: vinci, Hor. C. 4, 4, 62. —
- γ With abl.: laetari bonis rebus et dolere contrariis, Cic. Lael. 13, 47: qua (epistola) lecta de Atticae febricula valde dolui, id. Att. 12, 1, 2: delicto (opp. gaudere correctione), id. Lael. 24 fin.: laude aliena, id. Fam. 5, 8, 2: clade accepta, Liv. 5, 11: injuriis civitatis suae, id. 29, 21: dolore alicujus, Verg. A. 1, 669: mea virtute, Hor. Epod. 15, 11: laeso Metello, id. S. 2, 1, 67: quibus negatis, id. ib. 1, 1, 75: successu, Ov. M. 6, 130: Hercule deo, id. ib. 9, 257: rapto Ganymede, id. F. 6, 43 et saep.—
- δ With de or ex: de Hortensio te certo scio dolere, Cic. Att. 6, 6, 2; Hor. Ep. 1, 14, 7; Ov. M. 7, 831; id. Tr. 4, 10, 84 al.: quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, Caes. B. G. 1, 14, 5; cf.: tum ex me doluisti, Cic. Fam. 16, 21, 3; and: EX QVO (sc. filio) NIHIL VNQVAM DOLVIT NISE CVM IS NON FVIT, Inscr. Orell. 4609.—
- ε With quod, quia, or si: doluisse se, quod populi Romani beneficium sibi extorqueretur, Caes. B. C. 1, 9, 2; Ov. M. 5, 24; cf. Cic. Brut. 1, 5: doleo, quia doles et angere, Luccei. ap. Cic. Fam. 5, 14, 2: doliturus, si placeant spe deterius nostra, Hor. S. 1, 10, 89; cf. Cic. Planc. 1.—
- ζ Absol.: ah! nescis quam doleam, Ter. Heaut. 934: et desperant et dolent et novissime oderunt, Quint. 2, 4, 10; 9, 1, 23; 9, 2, 26; Verg. A. 6, 733; Hor. Ep. 1, 6, 12 et saep.: pars dolere pro gloria imperi, Sall. J. 39, 1 Kritz.; cf. Sen. Cons. ad Helv. 17.—So, dolentes, the mourners, Ov. M. 10, 142.—
- B Of subjects not personal, to pain one (rare and mostly ante-class.).
- α With dat.: animus mihi dolet, Plaut. Merc. 2, 3, 54 (388); Phr. Caput mihi condoluit. Str. Quid mihi futurum'st, quoi duae ancillae dolent, i. e. are a painful subject, id. Truc. 2, 8, 3 (633): dolet illud huic quod, etc., id. Capt. 1, 2, 49 (158); id. Mil. 4, 8, 15 (1325); Ter. Eun. 93; id. Ad. 272; Cic. de Or. 1, 53 fin.; Sall. J. 84, 1.— Impers., it pains me, I am grieved, I grieve.
- α With dat.: CONDISCES (i. e. condiscens = condiscipulus) CVI DOLET PRO AFRICANO, Corp. Inscr. L. 1, 2258 a: mihi dolebit, non tibi, si quid ego stulte fecero, Plaut. Men. 2, 3, 84 (434); Ter. Phorm. 162; Caecil. ap. Cic. Cael. 16, 37; cf. prov.: cui dolet meminit, Anglice, the burnt child dreads the fire, Cic. Mur. 20, 42.—
- β With acc. personae: frigida Eoo me dolet aura gelu, Prop. 1, 16, 24.—
- γ Absol.: dolet (sc. mihi) dictum, Ter. Eun. 430: nec dolent prava, Sen. Tranq. An. 2.—☞ Pass. as deponent: DE QVA NIHIL ALIVD DOLITVS EST (vir) NISI MORTEM, Inscr. Grut. 793, 4, and 794, 2: DOLEATVR, ib. 676, 11.
- —Hence, dŏlens, entis, P. a., causing pain, painful: nil dolentius, Ov. M. 4, 246.—More freq., adv.: dŏlen-ter, painfully, with pain, with sorrow: dolenter hoc dicam potius quam contumeliose, Cic. Phil. 8, 7, 22; id. de Or. 2, 52, 211; id. Or. 38; id. Vatin. 4 fin.; Planc. ap. Cic. Fam. 8, 24, 6; Plin. Ep. 1, 5, 4 al.— Comp., Cic. Sest. 6, 14.—Sup. does not occur.
I intr., ¶ 1 éprouver de la douleur [physique], soufffrir : doleo ab oculis Pl. Cist. 60, jʼai mal aux yeux || [décad.] oculos dolere Fronto Ep. ad amic. 1, 13, p. 182 avoir mal aux yeux, cf. Sulp. Sev. Vita Mart. 19, 3 ; doluisse te inguina cognosco Fronto Ep. ad M. Cæs. 5, 19, 25 ; [fig.] animum dolere Ant. d. Fronto Nep. am. 1, avoir lʼesprit (le cœur) malade ¶ 2 [la partie douloureuse étant sujet] : pes dolet Cic. Tusc. 2, 44, le pied est douloureux, fait mal ; si cor dolet Cato Agr. 157, 7, si vous avez mal au cœur ; si caput a sole dolet Plin. 24, 15, si le soleil a fait mal à la tête || [impers.] mihi dolet Pl. Epid. 147, jʼai mal ; manibus plus dolet Pl. Truc. 768, on a plus mal aux mains ; mihi dolebit, si... Pl. Men. 439, il mʼen cuira, si... ¶ 3 être affligé : contrariis rebus Cic. Læl. 17, sʼaffliger de lʼadversité ; de aliquo Cic. Att. 6, 6, 2, sʼaffliger au sujet de qqn ; ex me doluisti Cic. Fam. 16, 21, 2, jʼai été pour toi un sujet de douleur (ex aliqua re Cæs. G. 1, 14, 5) ; [décad.] doleo vestri Commod. Instr. 2, 19, 2, je suis affligé à cause de vous || [acc. adverbial] id dolemus, quod Cic. Br. 5, la raison de notre affliction, cʼest que ; dolere quod Cæs. C. 1, 9, 2, sʼaffliger de ce que || [impers.]: tibi dolet Ter. Phorm. 162, tu souffres ; hoc tibi dolet Ter. Eun. 93, tu souffres en cela, de cela ; nihil cuiquam doluit Cic. de Or. 1, 230, pas un nʼeut une manifestation de douleur ; cui dolet, meminit Cic. Mur. 42, celui qui pâtit se souvient || dolet dictum (esse) adulescenti libero Ter. Eun. 430, cela me fait de la peine que le mot se soit adressé à un jeune homme de bonne famille.
II tr., ¶ 1 sʼaffliger de, déplorer : meum casum doluerunt Cic. Sest. 145, ils ont déploré mon malheur, cf. Vat. 31 ; Cæl. 34 ; inferiores non dolere debent se a suis superari Cic. Læl. 71, les inférieurs ne doivent pas se plaindre dʼêtre surpassés par les leurs, cf. Att. 6, 3, 4 ; Cæs. G. 3, 2, 5 || [poét, avec acc. de pers.] plaindre qqn : Prop. 1, 16, 24 ¶ 2 [décad., au sens causatif] : hoc me dolet, cela me fait souffrir.
➳ doleunt CIL 3, 3362 ; 5, 1706.
- 1. bedroefd zijn, treuren, lijden, verdriet hebben, betreuren (over, wegens: abl.; acc.; de; ex; aci.; quod) [dolore alcis; alcis mortem; de febricula; ex commutatione rerum; pro gloria imperii]; ➤ tuam vicem doleo (Cic.) ik ben bedroefd over jouw lot;
- 2. (v. ledematen) pijn doen of veroorzaken; ➤ caput mihi dolet;
- 3. (lich.) pijn hebben;
- 4. (Prop.) verdriet, pijn doen; ➤ dictum mihi dolet; — onpers.: dolet mihi quod het doet mij pijn dat.
疼。難受。傷心。傷閔。— dolorum 吾憐彼疼痛。— vicem ejus 憫彼艱難。— ejus injuria vel de injuria 惜其受辱。 Mihi oculi dolent 吾目痛。 Caput a sole dolet 吾頭晒疼。Doleo ab oculis 吾眼疼。Dolet dictum adolescenti 幼年人難受其言。Dolendum est 可惜。
Suggest a Translation
See an image
- DAL-, to feel pain, suffer, be in pain, ache: facere quod tuo viro oculi doleant, T.: pes oculi dolent: Auriculae sorde dolentes, H.—To grieve, deplore, lament, be sorry, be afflicted, be hurt, take offence: nescis quam doleam, T.: dolent gaudentque, V.: pro gloriā imperi, S.: O numquam dolituri, incapable of feeling, V.: causa dolendi, the smart, O.: id factum: trīs exercitūs interfectos: Dionis mortem: Quid dolens?V.: Quaerere quod doleam, a grievance, O.: se a suis superari: liberos abstractos, Cs.: me victam, V.: vinci, H.: rebus contrariis: clade acceptā, L.: nostro dolore, V.: in volnere: in amore, Pr.: pro gloriā imperi, S.: de Hortensio: rapto de fratre, H.: ex commutatione rerum, Cs.: ex me: quod beneficium sibi extorqueretur, Cs.: doliturus, si placeant spe deterius nostrā, H.—Of things, to qive pain, afflict: Ut hoc tibi doleret, ut mihi dolet, T.: nihil cuiquam doluit.—Impers, it pains, gives sorrow, one is grieved: tibi quia super est dolet, T.: si egebis, tibi dolebit, Caec. ap. C.: dolet dictum (esse) adulescenti, etc., T.—Prov.: cui dolet meminit, the burned child dreads the fire.
-
…se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, Albanique patres, atque altae moenia Romae. Musa, mihi causas memora, quo numine laeso, quidve dolens, regina deum tot volvere casus insignem pietate virum, tot adire labores impulerit. Tantaene animis caelestibus irae Urbs…
Vergil, Aeneid
-
…mente perfer, obdura. vale, puella iam Catullus obdurat, nec te requiret nec rogabit invitam at tu dolebis, cum rogaberis nulla. scelesta, vae te quae tibi manet vita quis nunc te adibit cui videberis bella…
Catullus, Carmina
-
…noverat. Itaque sine mora, ubi primum legatos in foro conspexit, percontatus pauca de statu civitatis et quasi dolens eius casum requirere coepit, quem exitum tantis malis sperarent. Postquam illos videt queri de avaritia magistratuum, accusare…
Sallust, Catilina
-
…obsecro te, hoc dictum erat vetus credidi. Audieras Saepe ; et fertur in primis. Meum est. Dolet dictum imprudenti adolescenti et libero. At te Di perdant. Quid ille, quaeso Perditus. Risu omnes qui…
Terence, Eunuchus
-
…Thais, Thais, utinam esset mihi Pars aequa amoris tecum, ac pariter fieret, Ut aut hoc tibi doleret itidem ut mihi dolet, Aut ego istuc abs te factum nihili penderem. Ne crucia te, obsecro ,…
Terence, Eunuchus
-
…genitoris imagine falsi. Erubuit Phaethon iramque pudore repressit et tulit ad Clymenen Epaphi convicia matrem ; quo que magis doleas genetrix, ait ille ego liber, ille ferox tacui. Pudet haec opprobria nobis et dici potuisse et non…
Ovid, Metamorphoses
-
…utinam esset mihi Pars aequa amoris tecum, ac pariter fieret, Ut aut hoc tibi doleret itidem ut mihi dolet, Aut ego istuc abs te factum nihili penderem. Ne crucia te, obsecro, anime mi, mi…
Terence, Eunuchus
-
…desine iam revocare tuis periuria verbis, Cynthia, et oblitos parce movere deos ; audax a nimium, nostro dolitura periclo, si quid forte tibi durius inciderit nulla prius vasto labentur flumina ponto, annus et inversas duxerit ante…
Propertius, Elegies
-
…, turpis et in tepido limine somnus erit me mediae noctes, me sidera plena iacentem, frigidaque Eoo me dolet aura gelu tu sola humanos numquam miserata dolores respondes tacitis mutua cardinibus. o utinam traiecta cava mea vocula rima…
Propertius, Elegies