Logeion | dux

duce amisso exercitus dilapsus est
with the leader lost, the army dispersed

dux , ducis, c.: a leader, guide, head, 1.364; chief, captain, commander, 2.261; groom (others, a pilot), 3.470. (dūcō)

dux, dŭcis, com. [duco], a leader, conductor, guide (for syn. cf.: imperator, ductor, tyrannus, rex, princeps, praetor, auctor).

I In gen.: illis non ducem locorum, non exploratorem fuisse, Liv. 9, 5, 7; cf. itineris, Curt. 5, 4: itinerum, Caes. B. G. 6, 17, 1: regendae civitatis (with auctor publici consilii), Cic. de Or. 3, 17, 63: dux isti quondam et magister ad despoliandum Dianae templum fuit, id. Verr. 2, 3, 21: nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro, Hor. C. 1, 7, 27: tu dux et comes es, Ov. Tr. 4, 10, 119; id. P. 4, 12, 23 et saep. —In the fem., Cic. Fin. 1, 21, 71; id. Lael. 5, 19; id. Div. 2, 40; id. Tusc. 1, 12, 27; Verg. A. 1, 364; Ov. M. 3, 12; 14, 121 et saep.—
II In partic., in milit. lang., a leader, commander, general-in-chief.
- A Prop., Caes. B. G. 1, 13, 2; 2, 23, 4 (with qui summam imperii tenebat); 3, 18, 7; 3, 23, 3 et saep.—Prov.: ducis in consilio posita est virtus militum, Pub. Syr. 136 (Rib.). Also a lieutenant-general, general of division (cf. duco, I. B. 5. b., and imperator), as opp. to the imperator, Caes. B. G. 3, 21, 1; Cic. Off. 3, 26, 99; id. Fl. 12, 27; Tac. H. 3, 37 al.—
- B Transf. beyond the milit. sphere, a leader, chief, head: dux regit examen, Hor. Ep. 1, 9, 23; cf. gregis, i. e. aries, Ov. M. 5, 327; 7, 311; so, pecoris, Tib. 2, 1, 58; but dux gregis = pastor, id. 1, 10, 10: armenti, i. e. taurus, Ov. M. 8, 884; of the head of a sect of philosophers, Lucr. 1, 638; cf. Quint. 5, 13, 59; Hor. Ep. 1, 1, 13.

dux, ducis, c., (duco) der Führer, Leiter, die Führerin, Leiterin, I) als Wegweiser: locorum, Liv.: itineris, viae, Curt.: gregis, v. Stier, Widder, Ov.: armenti, v. Stier, Ov.: lanigeri pecoris, v. Widder, Ov.: u. so aries dux, Prop.: sues duces, Leitschweine, Plin.: v. Lebl., lino duce, Prop. – dah. der Leiter, Anleiter bei oder zu einer Unternehmung oder Handlung, im üblen Sinn = der Rädelsführer, impietatis, Cic.: facti, Verg.: dis ducibus, unter Leitung der Götter, Cic.: magistrā ac duce naturā, Cic.: quasi dux consequentis molestiae, die Vorläuferin (ital. foriera), Cic.-II) als Vorgesetzter, A) im allg.: superûm, von Jupiter, Verg.: ex iis alvis (Bienenstöcken), quae plures habent principes, dux (Weisel, König, sonst rex) unus eligitur, Col. – B) insbes.: 1) der Vorgesetzte einer größern od. kleinern Heeresabteilung, der Flotte usw., Anführer, Feldherr, Führer, Offizier, Cic. u.a.: dux praefectusque classis, Cic.: praedonum dux, Cic.: maximus latronum dux, Val. Max.: dux alaribus cohortibus, Liv.: quod victoris populi adversus victos dux esset, Liv. – Femin., dux Amazonum, Mela: Cloelia virgo, dux agminis virginum, Liv. – 2) der Fürst, Kaiser, Ov. u.a. – ➳ Nbf. ducis, Ven. Fort. carm. 10, 19, 15.

dux [CL] 1 guide; b (appl. to thing or abstr.). ut ‥ episcopum ducem sibi itineris fieri ‥ rogaret Bede HE IV 5; 8‥ ducem, lateau WW; Serlo Wilt. 2. 28 (v. ducere 1a); duce carens Dial. Scac. II 28B (v. dolabra c); statim ad hostes se transferendo exploratores in nos et vice versa vie duces sunt effecti Gir. EH II 36 p. 390; Itin. Ric. VI 31 (v. 1 ducatus 1a); 1290 cuidam puero duci hominis ceci Ac. Swinfield 155; 1438 (v. 1 ducatus 2a). b morituros vivere vidi / spe duce Walt. Angl. Fab. 28. 14; oleo vel aqua duce M. Scot Lumen 266 (v. 1 cerare b). 2 leader, commander; b (fig.). miserrimi cives ‥, duce Ambrosio Aureliano ‥, vires capessunt Gildas EB 25; salvatrix superni ducis nativitas Aldh. VirgP 21; Laurentius cum ipso duce Augustino primus venit Gosc. Transl. Aug. 20B; ad pecorum transvolat illa ducem Walt. Angl. Fab. 43. 12; tantis belli ducibus que regna resisterent? Gir. TH III 53; dux superatur Averni Garl. Tri. Eccl. 1; querenti populo [cf. Jud. i 1] quis dux [ME: hare duc] fieret AncrR 114; s1312 [magnates] ‥ Thomam Lancastrie comitem ‥ in ducem sibi et capitaneum ‥ statuerunt Trokelowe 70; 1381 ne duce Stramineo pereat plebs crismate diva (Mors Simonis) Pol. Poems I 228; s1381 (c1400) vulgaris populus in regem sub duce Jak Straw / consurgitque necat (Mem. Vers.) Ib. 455. b principalium bis quaternos vitiorum duces ‥ vincere laboremus Aldh. VirgP 12 (cf. id. VirgV 2471: contra bellantes studeat certare catervas / octenosque duces). 3 duke: a (unspec.); b (Continental). a dux, heretoga, heorl Ælf. Gl.; hec [cf. Matth. xvi 18] ‥ dicta accipimus ‥ vicario B. Petri et per ipsum ceteris episcopis ‥, non alicui regi, non duci, non comiti Eadmer HN 65; dux dicitur a ducendo, quoniam alios ducere debet Gir. PI I 19 p. 105; cum unus homo dux sit et episcopus, dux est episcopus, nec unum dicitur ad alterum Hales Sent. I 245; dux, duke WW; dux et comes, olim officii tantum, at summe nunc dignitatis vocabula P. Verg. Camd. 336; dux primus est post principem dignitatis titulus. hoc primum nomen erat officii et non honoris Camd. Br. 143. b 722 etc. (v. 1 comes 2); 742 Carlomannus dux Francorum Bonif. Ep. 50; s927 Rollo dux Normanniae ‥ de ducatus sui dispositione ‥ deliberabat W. Jum. II 22; dux Normannorum cum Gallis atque Britannis / invasit terram G. Amiens Hast. 159; 1122 H. rex Anglorum duxque Normannorum Regesta p. 345; Ad. Eyns. Hug. V 11 (v. ducatus 4a); minor Britannia, que Armorica dicitur ‥, nunc duces habuit, nunc reges, secundum vicarias temporum Gerv. Tilb. II 10 p. 916; s1213 illustris dux Burgundie et reliqui magnates Wend. II 90; 1225 rex ‥ amico carissimo duci Austrie Pat 558; s1266 dux de Brundewico (v. divaricare 2); 1395 in oblationibus domini ‥ cum duce [doge] Venis Ac. H. Derby 276; 1443 domino Philippo Marie, duci Mediolani Bekynton I 164. 4 a (pre-Conquest Eng.) ealdorman, eorl, or sim.; cf. 1 comes 3. b (post-Conquest Eng.) earl. a 705 ad conventum Coenredi regis episcoporumque ejus et ducum reliquorum ‥ non veni Wealdhere Ep. 23; s698 Berctred dux regius Nordanhymbrorum a Pictis interfectus Bede HE V 24; 736 agrum ‥ quem ego Edilbalt rex Suutanglorum fidele duce [sic] atque comite meo Cyniberhttae ‥ donavi CS 154; CS 177 (v. actionarius a); 749 (12c) hii testes adfuerunt, et nostri magistratus, optimates et duces fidelissimique amici consenserunt et scripserunt CS 178; 770 fideli meo ministro Æ., viz. filio Ingeldi qui fuit dux et praefectus Æðelbaldi regis Merciorum CS 203; 836 ego Sigred dux hanc donationem signo crucis Christi confirmavi CS 416 (cf. ib.: Sigrede aldormenn); 904 CS 607 (v. dominator a); c970 (11c) cum voluntate Ælfhere Merciorum finium ducis CS 1139; s887 dux Eðelhelm ‥ adiit Romam Æthelw. IV 3; utilis sum et regi et ducibus [AS: ealdormannum] ‥ et omni populo Ælf. Coll. 96; Alfwold frater Æthelwoldi principis Orientalium Anglorum tantae potestatis auctoritate erat sublimatus ut dux fieri dedignaretur Byrht. V. Osw. 429; 1012 (12c) quae habebat germanum ‥ vocabulo Leofsinum, quem de satrapis nomine tuli, ad celsioris apicem dignitatis dignum duxi promovere ducem constituendo CD 719; V. Ed. Conf. 38v (v. bajulus 6a). b opusculo meo, Roberte dux Claudiocestrie [Gloucester], faveas G. Mon. I 1. 5 duke (as title): a (Eng.); b (Sc.); c (Ir.). a 1337 [Edwardo] filio nostro nomen et honorem ducis Cornub’ ‥ in ‥ parliamento nostro ‥ dedimus ipsumque in ducem Cornub’ prefecimus et gladio cinximus sicut decet (ChartR 124 m. 28) Dign. Peer V 35; s1337 etc. (v. ducatus 5c); 1340 teste E. duce Cornubie et comite Cestrie (Lit. Regis E.) Avesb. 90; s1397 (v. dukettus); de ipsius ducis [Clarencie] gestis perpetue memorie commendandis Ps.-Elmh. Hen. V 55; solet unusquisque servientium hujusmodi tempore creacionis sue dare cuilibet principi, duci et archiepiscopo in solempnitate illa presenti ‥ anulum ad valorem octo scutorum Fortescue LLA 50. b 1398 factus fuit dux de Rothezay dominus David primogenitus regis comes de Carryc, et dominus Robertus germanus regis comes de Fyf et de Menteth factus fuit dux Albanie ExchScot 460; s1398 rex R‥. filium suum primogenitum D. Stewart de comite de Carrik in ducem Rothsaiensem et dominum R. fratrem suum ‥ de comite de Fife et Meneteth fecit ducem Albanie; ante quem nullus legitur dux fuisse post decessum Fulgencii, qui ‥ interfecit ‥ imperatorem Severum Fordun Cont. XV 4; s1398 volebat rex creasse dominum Archibaldum Nigrum comitem de Douglas in ducem, sed ipse noluit ‥; et, quando herraldi clamaverunt super eum “Schir Duk, Schir Duk”, ipse eis respondens [dicebat], “Schir Drak, Schir Drak” Plusc. X 11. c 1386 ipsum [Robertum] de nomine ducis Hibernie ‥ investimus et ducem Hibernie preficimus (ChartR 161 m. 1) Dign. Peer V 79; s1386 dominus rex ‥ dominum Robertum de Veer, quandoque comitem Oxonie sed nuper ‥ creatum marchionem Dublinie, ducem fecit Hibernie, facturus expost de duce regem, si fortuna faveret Wals. HA II 148. 6 (as playing-piece in board game) rook (in chess). si quis voluerit scire hanc aleam ‥ scire animo necesse est: duces sc. et comites, propugnatores et impugnatores Alea Evang. 173; in ludo †scatorum [l. scacorum] ‥ quidam dicuntur reges, quidam milites, quidam duces, quidam pedones O. Cheriton Fab. 36B.

dux, (6) dŭcis, m. et f. (duco), ¶ 1 conducteur, guide : Cæs. G. 1, 21, 2 ; 2, 7, 1 ; 6, 35, 10 ; naturam ducem sequi Cic. Off. 1, 22, suivre la nature comme guide, cf. Tusc. 3, 2 ; 5, 5 || qui conduit, qui inspire : auctor et dux mei reditus Cic. Mil. 39, [Pompée] à lʼinitiative et à la direction duquel est dû mon retour dʼexil, cf. de Or. 3, 63 ¶ 2 chef, général : Cæs. G. 1, 13, 2 ; 2, 23, 4, etc. ; Cic. Nat. 2, 9 ; Verr. 2, 5, 77 ; 89 ¶ 3 chef du troupeau, qui marche à la tête : Ov. M. 8, 884 ; 5, 327 || [qqf.] gardien du troupeau, berger : Tib. 1, 10, 10.

➳ nomin. ducis Fort. Carm. 10, 19, 15.

dux, ducis m en f (duco)

1. leider, leidster, aanvoerder, aanvoerster; ➤ magistrā ac duce naturā; dis ducibus onder leiding v.d. goden; ~ superum (v. Jupiter); ~ locorum; ~ gregis stier, ram; armenti ~ = stier;
2. aanvoerder, veldheer [agminis; classis; praedonum; alaribus cohortibus];
3. leider (bij, van: gen.) [facti; impietatis];
4. (poët.) vorst, keizer;
5. (Laatl.) hertog(in);
6. (Laatl.) plur. duces de vooraanstaanden, groten v.h. rijk.

dux , ucis. m. f.
引導。首領。將軍。

Suggest a Translation
See an image

*dux, ucis. m.
公爵位者。

Suggest a Translation
See an image

, Epistomium. Vide in Duciculus.

, sub Constantino M. qui στρατηγοῦ ἐν ἑκάστῳ τόπῳ τάξιν ἐπεῖχε, inquit Zozimus lib. 2. Vide Glossar. med. Græcit. col. 327. et Append. 61. . In Synaxariis. 4. Octob. Sanctus Andaoctus Ephesius dicitur fuisse δοῦξ δουκῶν καὶ ἔπαρχος Μαξιμίνου. In Passione SS. Seraphiæ et Sabinæ n. 10. fit mentio Vindiciani Ducis Ducum. Vide Gloss. med. Græcitat. in Ἄρχων Ἀρχόντων. , quibus gentes quæ maxime cavendæ sunt, adpropinquant, in Nov. Theod. de Ambitu, etc. in Notitia Imp. etc.

sub prima Regum nostrorum stirpe dicebatur qui multis civitatibus, quæ singulæ a Comitibus regebantur, præerat. Gregorius Turon. lib. 2. cap. 20 : Eoricus Gothorum Rex Victorium Ducem super septem civitates præposuit. Lib. 8. cap. 18 : Nicetius a Comitatu Arverno summotus Ducatum a Rege Childeberto expetiit ; et sic in urbe Arverna, Ruthena, atque Ucetica Dux ordinatus est. Ita apud eumdem non semel lib. 6. cap. 26. 31. 41. lib. 8. cap. 26. lib. 9. cap. 7. Aimoinum lib. 4. cap. 4. in Gestis Dagoberti cap. 36. apud Eginhard. in Annalib. ann. 748. Vita Aldrici Episcopi Cenomann. n. 1 : Rex autem hæc audiens, oppido tristatus est, promittensque ei duodecim et amplius Comitatus se daturum, si hoc dimitteret, et in sua militia perseveraret. Id est, Ducatum. Duces provinciæ, et in provinciis constituti, in Lege Bajwar. tit. 2. cap. 1. et apud Walafridum Strabon. lib. de Reb. Ecclesiast. cap. 31. etc. Gradus igitur a Comitatu ad Ducatum fuit. Fortunatus lib. 10. Poem. 22 : Qui modo dat Comitis, det tibi jura Ducis. Adde lib. 7. Poem. 31. lib. 10. Poem 25. et Cinnamum lib. 2. n. 13. Habetur formula Promotionis ad Ducatum apud Marculfum lib. 1. Form. 8. ut et apud Senatorem lib. 7. Ep. 4. ubi quale eorum fuerit munus indicatur. Vide præterea Petrum Pithœum lib. 1. Advers. cap. 8. Hotomanum de Verbis Feudalib. Marcam in Hist. Beneharn. lib. 1. cap. 18. num. 5. etc. dicti Majores-domus Regum Franciæ, in vita S. Baboleni tom. 2. Histor. Franc. pag. 659. de Erkenoaldo : Qui tunc Francorum Ducatui præerat, et omnia palatina officia suo moderamine procurabat. Eodem etiam titulo donati vulgo leguntur Parisienses Comites, aut qui regiones adjacentes vel Comitis vel Ducis titulo regebant, quod ii præcipuam in Regum aula auctoritatem possiderent, et Francorum in hisce tractibus duces essent : unde postea Parisiensi tractui data Franciæ peculiaris nomenclatura, quam hodie l'Isle de France appellamus, quod ejus fines Ligeri et Sequana fluviis majoribus concluderentur ; tametsi pro Regum nostrorum indultu interdum ii longe ultra producti legantur. Primus autem hac dignitate donatus cognomento Magnus ann. 861. ut est apud Reginonem lib. 2. cui successit cognomento Magnus, et Abbas, filius, ut est apud eumdem ann. 867. isti vero Roberti perinde filius quem Comitem Parisiensem vocat Abbo de Bello Parisiaco pag. 502. et vetus Charta apud Hemereum de Academ. Paris. pag. 10. postmodum Rex Franc. dictus ann. 888. , ejusdem Odonis frater, Dux et Marchio Franciæ, Rex pariter dictus ann. 922. Magnus, Comes Parisiensis, a Ludov. Rege Dux Franciæ dictus ann. 943. Hugo Flaviniac. hoc ann. Hist. Episcopor. Autisiod. cap. 45. Beslius pag. 239. 241. 247. , iisdem quibus pater donatus dignitatibus ann. 960. Flodoard. ann. 943. 960. Chronicon S. Albini ann. 987. Ademarus pag. 164. etc. Rex deinde dictus, tertiæ quæ hodie feliciter regnat Regum Franciæ stirpis auctor. , in Gestis Dagoberti I. cap. 31. et apud Fredegarium in Chron. cap. 74. ubi de Adalgiso Duce Palatii Sigeberti Regis. Vide Major domus. , semel et iterum in chart. antiq. in Chron. Vulturn. ap. Murat. Script. tom. 1. part. 2. pag. 350. sqq. Acerbus Morena Laudensis civis dicitur in ejus Historia Rerum Laudensium pag. 118. vocatur Wladislaus Casimiri III. ex fratre nepos in Epitaphio quod videtur ejus tumulo incisum in Ecclesia S. Remigii Divionensis. Obiit ann. 1398. 1. Kal. Martii. inscribitur Henricus in Charta ann. 1197. qua varia concedit privilegia abbatiæ Teplensi, inter Probat. tom. 2. Annal. Præmonstr. col. 572. , Orator, procurator. Vide Haltaus. Glossar. German. voce Worthalter, col. 2132.

dux ducis, m and f

DVC-, a leader, conductor, guide: itineris periculique, S.: locorum, L.: iis ducibus, qui, etc., guided by, Cs.: Teucro duce, H.: Hac (bove) duce carpe vias, O.—Of troops, a commander, general - in - chief: Helvetiorum, Cs.: hostium, S.—A lieutenant-general, general of division(opp. imperator), Cs.— In gen., a commander, ruler, leader, chief, head, author, ringleader, adviser, promoter: ad despoliandum Diane templum: me uno togato duce: optimae sententiae: femina facti, V.: dux regit examen, H.: armenti (i. e. taurus), O.: Te duce, while you are lord, H.—Fig., a guide, master, adviser, counsellor: natura bene vivendi: Sine duce ullo pervenire ad hanc improbitatem: quo me duce tuter (i. e. magister), H.

DUX

DUX[PROVINCIA]

Dux

See provincia.

dux

Saved

Recent