exigere

exigere [CL] 1 to drive out. ~it, i‥. eicit GlH E 504; ~itur, wæs ut ascofen GlP 184; exegit, anydde Ib. 820. 2 to remove, take off. ~ebant, araefndun GlC E 503; ~it, i‥. aræfnaþ GlH E 504; aliquando manus chirothecis velantur, aliquando exactis chirothecis denudantur Hon. GA 609B. 3 to thrust out, stretch forward (fig.), or ? f. l. cum ‥ reliquie Dacorum nephandum caput exigunt [? l. erigunt] ‥ contriti sunt sub pedibus ejus [Athelstani] Plusc. VI 16. 4 to acquire, achieve. b to perform, complete. c to perpetrate. d (w. mentionem) to make mention. ~e mihi victoriam et perduc me ad coronam Anselm (Or. 15) III 64.  b Aldh. VirgV 1580 (v. concentus a); nec poterant ‥ mori, nisi exacta illa consecratione Alb. Lond. DG 9. 12.  c post tempus modicum exacto scelere / ‥ / tirannus moritur Walt. Wimb. Carm. 255.  d Willelmo ‥, cujus mentionem paulo ante exegimus ‥ discesso G. Steph. II 93. 5 to spend (time). b (pass., of period of time) to end, be completed. c (absol.) to spend time, live. cum annos xxx in regno ‥ exegisset Bede HE IV 11 p. 225; in pelliciis vestibus omnes dies solitariae conversationis suae ~ebat Felix Guthl. 28.  b annis ‥ sedecim exactis Hist. Abb. Jarrow 17; non multo ‥ exacto tempore Bede HE III 9; 1071 exactis ‥ compluribus annis Lanfr. Ep. 2; W. Malm. GP I 17 (v. efflator); s1201 Grifinus ‥ terram ‥ cepit, sed ante mensem exactum Grifinus ‥ ibidem obiit Ann. Cambr. 62.  c heremita qui ‥ in practicae conversationis studio desudans quam Martha ‥ praefigurat, miro devotionis fervore exegit ac demum ‥ theoricam ‥ transegit vitam Aldh. VirgP 29. 6 (w. pers. obj. expressed or implied): a to ask, demand, exact, compel; b (w. double obj.); c (w. inf.); d (w. acc. & inf.); e (w. ut); f to ask (w. indir. qu.). a 1179 si quis ‥ exactus a [Gerv. Cant. Chr. 284: pro] sua receptione aliquid dederit, ad sanos ordines non accedat; is autem qui eum receperit officii sui privatione mulctetur (Decr. Papae) R. Howd. II 181; demonder, poscere, precari, ‥ ~ere, orare Gl. AN Ox. f. 154v.  b c1075 ut tempus quod aliis ‥ scripturis sponte vos non piget insumere, vel hoc ad opus quod ~imini non gravemini addicere Anselm (Ep. 29) III 137; decimas solvere religionis pars est, et eas [decimas] a Deo populus ‥ ~itur, at qui eas exigunt irreligiosi sunt J. Sal. Pol. 694A; noli diffidere, curam ~eris non curacionem Gir. Invect. V 2; Gascoigne Loci 59 (v. erogare 5b).  c cum Filius tuus ‥ lavari a Johanne undis Jordanicis exigisset Egb. Pont. 121; incurvatus pondere criminum alios ~or erigere Anselm (Or. 17) III 70.  d 1187 clavem [ecclesie de H.] vobis tradi exegistis (Lit. Archiep.) Diceto YH 48; c1200 omnibus ‥ de quibus ‥ ecclesia decimas dari ~it (Ch. Regis Scotiae) Dryburgh 37.  e ab homine Deus ~ebat ut diabolum vinceret Anselm (CurD II 19) II 131; 1168 Pictavenses ‥ exegerunt ut eis resarcirentur dampna que rex Anglie ‥ illis intulerant J. Sal. Ep. 246 (279 p. 602) ; egit, immo exegit ab episcopo Rotomagensi ut confiscata ‥ predia episcopo redderentur Devizes 38v.  f quid respondebis in illa die cum ~etur a te ‥ omne tempus vivendi tibi impensum, qualiter fuerit a te expensum? Anselm (Medit. 1) III 77; ? 1189 debet unus de viris predictis ~ere ab eo versus quem assisa petitur, si sciat aliquid dicere per quod assisa debeat remanere MGL I 330; 1354 Philippus ad ‥ morewenspeche venit ‥ et exactus quare dispexit majorem suum, verbis suis ipsum parvipendendo Rec. Leic. II 93. 7 a to require, demand, exact, compel (payment, service, or sim.); b (w. abstr. or inanim. subj.; also absol.); c (gram. & math.) to require. a †693 (14c) siquis ‥ potius praeditus haec exacta decernit, possideat bona sempiterna CS 121; 749 (12c) ut munuscula ab aeclesiis ‥ minime ~antur CS 178; 858 ut ‥ vi exactorum operum ‥ secura ‥ permaneat CS 496; numquid Deus injustus est, ut iterum ~at quod solutum est? Anselm (CurD I 19) II 86; totum ‥ quod erit mei juris usque ad ultimum quadrantem ~am Simil. Anselmi 82; scedulam quam vobis perscribendam ~itis [non] ‥ pape litteris hoc nobis designatum constat Chr. Battle f. 67v; parvula mihi credita est pecunia quam ‥ dominus ‥ ~et cum usura P. Cornw. Panth. prol. 39; 1251 forestarii ‥ ~ebant ab eo vadium et plegium SelPlForest 94; 1281 que [ovis] si infra unum annum et unum diem ~atur, obligat se ad restitucionem dicte ovis vel precii SelPlMan 31; 1294 (v. de 1c); 1314 (v. erga 6c); 1559 sub poena tantundem pecuniae quantum dotis nomine promissum ‥ fuerit, solvendi et in alium usum ~endi, inque pios usus disponendi Conc. Scot. II 156.  b ratio ~it ut in pleno versu xxiiij tempora sint Aldh. Met. 10 p. 82; rex ipse, cum oportunitas exegisset, ‥ veniebat Bede HE III 26; 793 peccata habitantium hoc exigerunt [sic] Alcuin Ep. 20; vestram imprecor benivolam pietatem, nullis licet meis ~entibus meritis, ‥ quatenus ‥ B. Ep. 387; ne exientibus [sic] vestris peccatis mortem repentinam vitae praesentis incidatis GAS 207; a1089 vita ejus hoc ~ente Anselm (Ep. 11) III 115; 1215 (v. ericius 4); sicut ad regimen nature ~untur sensus et virtutes, ita ad perfectionem ejusdem ~untur ‥ spiritus quidam Bart. Angl. III 22; cum tempus exigerit [sic] lignorum strepitus sit pro cimbalo Cust. Westm. 316; 1315 si necessitas exiguat [sic] et eis videatur expediens esse RGasc IV 1626 p. 475; 1448 prout casus exigerit [sic] (Ch. Regis) Reg. Whet. I 39.  c natura ‥ numeri hoc ~it ut ‥ Rob. Angl. (I) Alg. 98; ex intellectione, cum et id quod designatur et ad id ex eo aliud intelligi usus [sermonis] ~it Balsh. AD 98; tunc est questio communis de omni supposito a parte ante cum verbo cujuscumque sit persone, an construatur ita quod ~atur; quare si ~itur, aut ~itur racione significati aut consignificati Bacon XV 8; Ib. 70 (v. exigentia 1b). 8 (leg.): a (trans.) to claim, demand (right or sim.). b (pr. ppl. as sb.) plaintiff. c to summon (to appear in court). d (w. pers. obj.) to put in exigent (as preliminary to outlawry); v. et. exigare. e (gdv. f. or n.) proceedings preliminary to outlawry. f (breve exigendi or sim.) ‘exigent’, writ of summons. a sepe ‥ ex inscitia placitantium cause transeunt in jus aliorum ‥ tarditate, ut qui in prefectura vel qualibet potestate constitutus, sepe differt ~ere, dum licet, quod sepe cum labore frustraque prosequitur destitutus (Leg. Hen. 22. 1) GAS 561; 1217 atornavit ‥ Robertum ‥ ad lucrandum vel perdendum de jure quod ipsa ~it versus Willelmum Pat 113; 1228 postquam aliquis fuerit appellatus ‥ pro morte hominis, non potest ~ere recognitionem antequam acquietaverit se de appello versus eum facto MGL I 92; 1230 si quis autem de terra vel de feudo prioris attachiatus fuerit per ballivos episcopi pro aliqua re pertinente ad curiam prioris, prior vel ballivus suus curiam suam ~et et habebit sine contradictione, si eam ~at ad horam et terminum Feod. Durh. 215; si ‥ contigerit aliquem hominem de tenemento prioris de Broke pro aliquo ‥ crimine attachiari, ‥ veniet ballivus prioris de Broke et ~et curiam prioris et ‥ reus judicetur Cust. Battle 136; 1262 (v. curia 8a).  b 1269 primo de placito terre sic.: ‥ A. tenens vel ~ens (seu petens) versus B. de placito terre CBaron 81 (cf. ib.: si plures sunt ~entes ‥).  c 1269 primo ~antur essoniatores. deinde primo intrantur essonia de sectatoribus curie CBaron 80; 1306 commissio facta fuit ‥ ad calumniandum et ~endum omnes cives Londoniarum ex quacunque causa attachiati fuerint MGL II 180; 1364 dictus Johannes solempniter exactus non venit Law Merch. I 112; 1405 predicti J. et A. solempniter exacti sunt et comparuerunt CourtR Banstead; 1452 xxiiij juratores impanellati exacti veniunt Cart. Boarstall 604; 1468 W‥., licet solempniter exactus, non revenit, set in contemptu curie defaltum fecit (CourtR Banstead) Collect. Surrey XXXII 53.  d 1203 quod vicecomes faciat eum ~i per comitatum quousque utlagetur CurR II 212; 1220 si quos invenerit resistentes illos capiat et habeat coram justiciariis ‥ et si se subtraxerint et nolint stare recto, faciat illos ~i et in comitatu utlagari Ib. VIII 198; 1221 Willemus et Adam malecreduntur et ideo ~antur et utlagentur SelPlCrown 105; 1226 dicunt quod debet ~i ad tres hustengos et ‥ utlagari ad folkesmotum ‥ et quid ‥ tempus ~endi et utlagendi brevissimum est ‥ MGL I 86; 1258 preceptum fuit quod predictus Galfridus ~eretur de comitatu in comitatum ad utlagandum JustIt 1187 r. 15; cum principalis se acquietaverit ‥ non est necesse quod illi de forcia respondeant, set tunc primo ~antur cum principales ‥ fuerint ‥ utlagati Fleta 42; 1364 Johannes et Ricardus exacti fuerunt primo et non comparuerunt. postea secundo, tercio, quarto, et ad istum comitatum exacti fuerunt quinto et non comparuerunt. ideo in judicio utlagantur SelCCoron 118.  e 1275 in itinere justiciariorum predictus Galfridus Payn pro contumatia positus fuit in ~endis, et per auxilium predicti Rogeri de Colvile de ~endis amotus fuit propter quod nulla justicia de predicta felonia facta fuit Hund. I 448b; principales judicium utlagarie ‥ prius debent sustinere et ‥ suspendende sunt ~ende erga hujusmodi secundarios, eo quod replegiabiles sunt Fleta 42; 1313 cum quis ponitur in ~endo causa felonie, catalla confiscantur, contra est de causa transgressionis Eyre Kent 95; c1320 si quis appellatus defaltam fecerit, ob quam poni debet in ~endam Lond. Ed. I & II II 188 (cf. ib.: ‥ positus fuit in ~enda et exactus); 1321 pro eo quod non venit ‥ postmodum in ~enda poni, et ea occasione ibidem utlagari Reg. Exon. 440; 1439 de ‥ hominibus fugam facientibus pro ~enda Pat 443 m. 18d.; cum ‥ in ~endis positi existant in comitatu tuo asserentes ~endas predictas in ipsos, ipsis ‥ ignorantibus, processisse nobis supplicaverint ‥ Reg. Brev. Orig. 273; 1585 cum ‥ in exigend’ possitus fuisset in hustengo nostro London’ ad utlagandum Pat 1303 m. 9.  f 13‥ de brevibus ~endi et milites faciendi MGL I 172; de brevibus de ~endo Ib. 173 (cf. ib. 190: brief dexigent); W. clericus Croxton dixit quod fecit novum ~as in principio termini Michaelis eo quod ‥ vicecomes non misit breve de exigent W. Worc. Itin. 248. 9 (pr. ppl. as adj.) necessary. b (as sb. n. pl.) exigencies, necessities; v. et. exigentia 1a. a1184 si contingeret quod siquis eorum depauperetur ‥ peteret ‥ necessaria sua in victu et vestitu pro statu suo ~entia (Tewkesbury) BBC 70.  b domus nostra, secundum custuum meorum ~encia domi, ut in esculentis et poculentis et aliis minutis sumptibus, michi deberet scolatizanti Oxonie allocari FormOx 326; 1487 fervidus vestre devotionis affectus ‥ exigentia digna requirit ut ‥ vestris beneficiis gratitudinis debito compensemus Scot. Grey Friars II 263.