franchisia
Francorumet liberorum esset, cujusmodi est apud Anglos
liberum tenementum, tametsi postmodum censibus et præstationibus obnoxia. Tabularium Prioratus Paredi fol. 62 :
Et omnia, quæ ibi habebat, alodum sive Franchisiam, campos, prata, silvas, etc.Fol. 63 :
Franchisiam unam, omnemque terram, quæ ad ipsam Franchisiam pertinere videtur, etc.Fol. 42 :
In villa Mancellis Franchisiam, ubi stat Bernoenus, et omnem terram, quæ ad servitium ejusdem Franchisiæ pertinet, cum omni integritate.Fol. 12 :
Item in ipsa villa unam Franchisiam appellatam Mansum Ales Placis, et reddit 2. sextarios de avena, etc... In villa Moncellis unam Franchisiam, quæ vocatur Ad vinam, et reddit in censum 2. den. etc.In Consuetudine Herliacensi art. 2. 3.
Tenir Franquiesmes, id est, terras francas
Franchise, Gallis nostris dicitur jus, quod nobilibus viris potissimum competit : atque ita vox hæc intelligi debet in Stabilimentis S. Ludovici lib. 1. cap. 9. 22.
Loi de Franchise, id est, lex seu jus nobilium, Petro de Fontanis cap. 3. num. 5. 6. in Consuetud. Normanniæ art. 49. et Nivernensi cap. 9. art. 1 :
Homme de corps, qui jouit de Franchise par dix ans,in Consuetud. Catalaunensi art. 18. Vide Francitas.
Huc etiam spectant Literæ remiss. ann. 1390. in Reg. 139. Chartoph. reg. ch. 42 :Mais tant vous pri par vos Franquise En gueredon de mon service, etc.
Disant icellui chevalier que ligne noble, cry et armes procedent de par pere, et que le ventre ne peut, ne doit anoblir : mais peut bien acquerre Franchise en aucun cas.
Cum ipsos homines et ipsa villa totum ab integro, et ipsas meas Franchesas de Galiner,... ipso monasterio de sancta Deo Grata cum suis pertinentiis,... sic donamus nos et facimus cartam exvacuationis.
Franchisiaidem quod aliis Septena, Banleuca ; quod Andegavis,
Quinta; Tolosanis,
Dex; Cenomanis,
Viaria. Gall.
Si milites mei cornagium vel aliud donum mihi dederint in bestiis terræ meæ, bestias quæ sunt extra Franchisiam, ex quo mihi erunt, factum fuerit infra Franchisiam, non poterunt garentire, et de hoc potero eos compellere ad sacramentum.Libertates hominum S. Georgii de Esperanchia ann. 1291. tom. 1. Hist. Dalphin. pag. 27 :
Item, si qui non burgensis alicui burgensi injuriam extra Franchesiam dictæ villæ intulerit, sive in personam, sive in rebus, burgensis injuriam passus Castellano nostro super hoc deferat quæstionem.Nomasticon Cisterc. ann. 1335 :
Inhibetur ne alicui venienti ad Franchisiam in Collegio S. Bernardi provideatur de camera sive de confugio nisi per Provisorem dicti loci.Vide Hist. Paris. tom. 1. Instr. pag. 172. et 485.
Pour ce que le suppliant fu hastivement poursuivi de justice, se bouta en Franchise en l'église de la parroisse, où il fu bien un mois.
Prætextu et occasione certarum confiniarum sive Franquesiarum, quas ipsa universitas et homines prætendebant et dicebant habere et a longo tempore citra habuisse in certa parte, seu quantitate territorii.Infra :
Quod a cætero dicta quantitas, sive pars talium præassertarum confiniarum sive Franquesiarum uniri debent alteri terræ gastæ ipsius territorii.Vide Communia 2.
In recompensationem vestræ fidelitatis... licentiam, FranchesiamCharta ann. 1275. ex Chartul. S. Vandreg. tom. 1. pag. 165 :et libertatem in terris cultis et incultis quibuscumque et quorumcumque locorum distantium circa civitatem meam Aquensem spatio v. leucarum pascendi... donamus et promittimus dictam Franchesiam et libertatem supra factam per nos et successores nostros firmas tenere.
Tradidi feodaliter et concessi tempore viduitatis meæ... ad finem perpetuum Roberto dicto de Valle nepoti meo quandam masuram terræ... cum omni jure et Franchisiis dictæ masuræ terræ pertinentibus.Instr. ann. 1290. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 1240 :
Pronuntiatum fuit per curiæ nostræ judicium, villam de Colchis Ballivæ Matisconensis, et homines ipsius villæ in nostra speciali protectione, guarda, et salvamento remanere debere, eorumque Franchisias et libertates nos observare debere, et facere observari.Libertates hominum S. Georgii de Esperanchia ann. 1291. tom. 1. Hist. Dalphin. pag. 27 :
Quicumque recipietur in burgensem teneatur jurare Franchesiam, et jura nostra et dictæ villæ conservare ubicumque.Charta ann. 1292. in Schedis Præsidis
Et illis usibus, libertatibus et Franchesiis de cætero... gaudeant et gaudere possint,... quibus gaudent et potiuntur homines de Aquis.Arestum Parlamenti ann. 1394. apud Menester. Hist. Lugdun. pag. 75 :
Et conservarentur in suis prædictis libertatibus et Franchisiis, etc.Charta Henrici Regis Angliæ tom. 4. Hist. Harcur. pag. 1348 :
Et super certis libertatibus, Franchisiis, privilegiis, quietanciis, donis, et concessionibus... datis et concessis.Charta Caroli VII. Regis Franc. pro Academia Cadom. ann. 1452. tom. 6. Spicileg. Acher. pag. 499 :
Cum almæ recordationis prædecessoribus nostris Franc. Regibus nonnulla studia generalia magnis et speciosis privilegiis, Franchesiis et libertatibus communita... creata et erecta fuere.Adde Chartam ann. 1308. apud Baluzium tom. 2. Hist. Arvern. pag. 781. aliam ann. 1457. tom. 9. Spicileg. Acher. pag. 303. etc.
De Franqueria quam dedit Comes Provinciæ.Art. 150 :
De Franquesia quam dedit Comes.Charta Beatricis comit. ann. 1245. apud Pitton. Hist. Aquens. lib. 3. pag. 155 :
Damus, concedimus et approbamus... Franquesiam, immunitatem, libertatem ab omnibus quistis, toutis, etc. Ab hac Franquesia excipimus Judæos. Has autem Franquesias concedimus militibus et probis hominibus villæ inferioris Archiepiscopalis.Homagium Isnardi
de Pontevesfactum Carolo I. Comiti Provinciæ ann. 1250. ex Schedis Præsidis
Promisit... et eum tenere et custodire in libertatibus et Franquesiis seu honoribus quibus... consueverunt teneri et haberi temporibus retroactis.Charta ann. 1257. ex iisdem Schedis :
Et promiserunt quod Milites Arearum tenebunt in ea Franquesia in qua erunt alii Milites Provinciæ.Alia ann. 1387. apud eumdem Præsidem :
Quod dignetur... confirmare libertates, Franquesias, immunitates, et statuta, privilegia, et capitula in quibus... fuerunt.Transactio ann. 1438. ibid. :
Est certa pars Montis in qua... dominus.. non debet immittere avere extraneum ad pasquerium juxta libertatem et Franquesiam dicti castri.Homagium ann. 1480 :
Excellentissimus Rex et Comes... confirmavit... omnia privilegia, litteras, libertates, Franquesias, immunitates, statuta et alia jura.Charta ann.
Renuntiaverunt omnibus litteris, privilegiis, libertatibus et statutis et Franquesiis quibuscumque.Antiqua Statuta Avenion. Rubr. 9 :
Secundum antiquam Franquesiam civitatis.
Franchisiam et libertatem Elenæ sclavæ suæ, in Instrumento ann. 1324.
Libertas et Franquesia servitutis, in altero Instrum. ann. 1306.
franchisiaseu libertate dabatur. Charta Thomæ Abb. S. Germ. Prat. ann. 1255. ex Chartul. AD. ejusd. monast. fol. 86. r°. col. 1 :
Nos abbas et conventus... de receptis a nobis abbate de Franchisiis nostris omnibus, aliis de dictis Franchisiis receptis in emptiones nostri monasterii... jam conversis, etc.
Item statuerunt et ordinaverunt, quod nulla persona, quæ contrafecerit, directe vel indirecte, conventionibus, pactis, Franchisiis et capitulis præsentis civitatis, audeat vel præsumat procurare in curia præsentis civitatis.
Quod si dictus dominus rex... obsidem generalem mandaverit, aut servientes indicerent seu habere vellent pro guerris et Franchisiis prosequendis, etc.Ubi legendum videtur ut infra
Serviciis.