insensibilis
in-sensĭbĭlis, e, adj., that cannot be felt, insensible, imperceptible (post-class.).
- I Pass.: morbus, Ser. Samm. 3, 2. — As subst.: insensĭbĭlĭa, ium, n., things of no account, Lact. 2, 2, 17; 2, 5, 1.—
- β Things imperceptible, Apul. Asclep. 19, p. 87. —
- B Trop., incomprehensible: inenarrabile esse ait, et propemodum insensibile, Gell. 17, 10, 17.—
- II Act., that cannot feel, insensible, senseless: simulacra, Lact. 6, 13 fin.: deus, id. 7, 3, 7; 4, 1, 2 al.—Adv.: insensĭbĭlĭter, insensibly, Cassiod.
īn-sēnsibilis, e, I) passiv = unempfindbar, A) eig.: morbus, Ser. Samm. 34. – subst., īnsēnsibilia, ium, n. (Ggstz. sensibilia), Lact. 2, 2, 17; 2, 5, 1. Ps. Apul. Ascl. 19. – B) unbegreiflich, Gell. 17, 10, 17. – II) aktiv = empfindungslos, gefühllos, elementa, Lact. 1, 11, 54: digitorum suorum figmenta, Lact. 4, 1, 2. – simulacrum, Lact. 6, 13, 13 u. 7, 3, 7. – subst., īnsēnsibile, is, n., das Empfindungslose (Ggstz. sensu praeditum), Lact. 2, 8, 38.
ex eis, quae sensus extrinsecus notant, ~is et intellectualis anime operatio patefacta est
cum ‥ bonus homo beneficium prestet ‥ omnibus bonis hominibus sc. atque angelis omnique ~i creature, utrum ipsi Deo sit utilis queramus
ligamentum est membrum ‥ ~e per se, sensibile tamen per aliud accidens
spatium ‥ aliquo corpore ~i ‥ repletum
ab asperis corporibus que dissipant lucem et faciunt ~em
intellectus quem de Deo habemus et de spiritibus ~ibus
quantitas totius terre ~is est respectu firmamenti
si praefatus doctor ‥ carnem Christi ~em et doloris expertem intelligi voluisset ‥
anima vegetabilis ‥ dividitur in duas differentias, quarum altera est sensibilis, alters ~is
corpus in se simpliciter consideratum ~e est
corda gentilium ‥ ad intellectum Dei ~ia
[Judaei ] ~iores gentilibus Deum glorificare ‥ contempserunt
per homines feris omnibus immaniores in animas, et ~iores cunctis lapidibus ad spiritualia
cujus [sc. virtutis ] est hominem non ~em facere passionum sed subortas a fomite rationis enecare mucrone
primus gradus est ab inanimatis ad animata, sc. insencibilia, quemadmodum a lapidibus ad herbas et arbores
nullum enim inanimatum sentire possibile est, ~ia vero quam plurima vivere, nulli venit in dubium; animatum enim et vivens ad se invicem paria sunt
muta ~ium rerum natura, de qua aenigma clanculum ‥ componitur, quasi loqui et sermocinari fingitur
viri venerabilis sanctitatem mirabantur ‥ et suae mentis tarditatem debito cum pudore culpabant, quos etiam ~e elementum ‥ doceret
non solum ex ~i materia ibi edes Deo constituuntur
sic insensibiles lapides mysteria claudunt / vivorum lapidum, manualis spiritualem / fabrica designat fabricam
nec solum ex ~i materia locum illum illustravit, verum etiam ex vivis lapidibus
confractum est ‥ castellum in ipsa die ‥ et ita Romani de ~i materia ‥ cepere vindictam
membra eorum gelida contracta ‥ necnon ~ia redderentur
insanabilia [v. l. insensabilia ] et inhabilia
[musica ] ~ium officio, sensibili tamen effectu, sensus augmentat
īnsēnsĭbĭlis, (14) e, ¶ 1 incompréhensible : Gell. 17, 10, 17 ¶ 2 insensible, qui ne peut sentir : Lact. Inst. 6, 13, 13, etc.
- 1. onwaarneembaar, onbegrijpelijk;
- 2. niet voelend, niet begrijpend.
Insensibilia simulacra, Lactantio lib. 1. Instit. Divin. cap. 20. Hadrianus PP. in Epistol. ad Elipandum, inter Concil. Hisp. tom. 3. pag. 94 :
Numquidnam lapis et petra est Insensibilis creatura ? Insensibilis,Gellio, Qui sensibus nequit percipi.
Insensatus. Castigat. in utrumque Glossar. Qua ultima acceptione
Insensiblenostri dixerunt. Lit. remiss. ann. 1378. in Reg. 114. Chartoph. reg. ch. 212 :
Icelle Jehanne qui est de longtemps et souventesfoiz lunatique, frénaisieuse et Insensible... Ladite Jehanne estant toute enragiée et Insensible, etc.Aliæ ann. 1380. in Reg. 118. ch. 18 :
Jehan du Monstier homme fol, Insensible et furibonde, etc.Occurrit rursum in Instr. ann. 1406. ex Bibl. reg.
Insensif, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1391. ex Reg. 141. ch. 216 :
D'icelle maladie ledit Jehan est trop souvent comme Insensif et homme fol et sans avis.Vide supra Insanus.