judicare

judicare [CL], ~iare 1 to judge, try: a (w. acc. of person); b (w. dat. of person); c (pass.); d (w. acc. of case judged or pass.). a episcopos Galliarum ~are non poteris (Libellus Resp.) Bede HE I 27 p. 53; ~a, Domine, nocentes me V. Kentig. 6; reos ‥ ~antes Bracton proem. 1b (v. dominabilis 1); 1330 attribuens potestatem ~are furem (v. 2 dominium 5a); Ockham Pol. III 317 (v. degradare 1b); in die judicii cum Dominus apparuerit ~are vivos et mortuos G. Roman. 380. b [Deus] ~abit nobis, sicut ante ~avimus eis, quibus in terris judicium superhabebimus (Quad.) GAS 479. c qui nuper Romam accusatus a suis atque ab apostolica sede ~andus advenerit Bede HE V 19 p. 328; 903 spiritus redeat ad dominum ‥ ut ~etur secundum opera sua CS 894; hanc terram calumpniatur esse liberam Ulchetel, homo Hermeri, quocumque modo ~etur, vel bello vel juditio DB II 213; nec ‥ ~etur [episcopus] GAS 551 (v. damnare 1a); 1284 latro debet judiciari in hundredo (v. 2 hundredum 2e); s1292 interrogati ‥ per quas leges ‥ debent ~ari (v. diversificare 1b); 1331 habere imperpetuam ‥ forisfacturas ‥ de omnibus placitis ubicumque fuerint ~iati sive in curia domini regis sive in alia PQW 32b; visionem vidit, quasi astaret coram Summo Judice, propter demerita ~aturus Eul. Hist. I 354. d praetor, in cujus domo judicium ~atur GlC P 620; si illi judices profiterentur propterea se talia ita ~asse eo quod nihil rectius de his rebus scire poterant ‥ Asser Alf. 106; 1176 super re jam ~ata (v. frustratorius 2); 1182 contentio ‥ ~abitur (v. duellum 3a); 1331 purgatio ‥ favorabiliter ~atur (v. erga 3c); si sententia lata fuerit contra res prius †inductas [l. judicatas = Gratian PL 187. 636B] Ockham Dial. 529; ~a causam nostram Fortescue NLN II 1 (v. 2 heia a). 2 to judge: a (w. pred. nom. or acc.); b (w. acc. & inf.); c (w. indir. statement). a negligentie reatus ~atur Pull. Sent. 847A (v. desidia b); convictus ‥ vita ~atur indignus Dial. Scac. II 10B–F (v. escaeta 1); qui scripturam suspectam profert, nisi veram probaverit, falsarius ~abitur Ric. Angl. Summa 31 p. 53; non minor auctoritas requiritur in ~ante papam hereticum quam in ~ante alium episcopum hereticum Ockham Dial. 584. b 1282 Willelmum ‥ ~avit esse in possessionem ‥ inducendum (v. defectus 4b); necesse est appellare, ne non appellans favere heresi ~etur Ockham Dial. 532. c qui sepe cum masculo aut cum pecude fornicat, x annos ut peniteret ~avit Theod. Pen. I 2. 2. 3 (absol. or intr.) to make a judgement (esp. leg. & rhet.). b (impers. pass.). c (pr. ppl.) judge (in quot., of God). quomodo tibi nunc videtur ille clericus de quo hesterno die ~are promisisti? Felix Guthl. 47 p. 144; judices ‥ interrogabat quare tam nequiter ~assent Asser Alf. 106; unde judicium non dixerunt, sed ante regem ut ~et dimiserunt DB I 58va; quia durum erat eis suscipere leges et ~are de eis, quas nesciebant (Leg. Ed.) GAS 661; GAS 532 (v. declamatio 1a); qui injuste ~abit GAS 558 (v. dignitas 4b); c1211 ~et ille [sc. Christus] cui datum est a Patre judicium omne Gir. Ep. 6 p. 238; probationum usus ita causis est necessarius quod in solis notoriis sine illis ~amus Ric. Angl. Summa 29 p. 39; incivile enim est de lege ~are nisi tota lege inspecta Ib. 41 p. 113; oportet in syllogismo ‥ ~are ‥ de modo ‥ Kilwardby OS 505 (v. dispositio 1b). b per ejus verumdictum scietur utrum illi liberi homines sint an non, et secundum hoc dictum ~abitur Glanv. V 4. c cum ‥ terrorem ‥ ~antis, qui aequa ‥ bilance singulorum facta trutinabit ‥ exponeret Aldh. VirgP 49. 4 a to condemn (a person) judicially. b (w. acc. of person & dat. of penalty); c (w. prep. & acc. or abl. of penalty). d (transf.) to condemn, disapprove of. a Geta hostis publicus ~atus interiit Bede HE I 5 p. 17; 1253 (v. forinsecus 5b); juva, rex glorie, me pondus inclinat, / tu qui triumphas eciam judicatus J. Howd. Cant. 350; illa te tenerum fovebat dulciter; / si tali merito matrem atrociter / torquendam judicas, reclamo fortiter, / contra sentenciam appellans acriter Walt. Wimb. Carm. 276; s1382 (v. distractio 2). b milites ‥ capti fuerunt et morti ~ati Avesb. f. 77; s1382 ~atus est traditor distraccioni (v. distractio 2). c ad mortem ~abatur latro DB I 268rb (v. homicidium a); sicut vulgo in terra dicitur, de omni mobili suo in regis misericordia ~atus est H. Bos. Thom. III 33; 1219 si latro ~etur ad suspensionem (v. fossa 3a); 1229 ~atus fuerit ad pillorium (v. exsecutio 3a); si aliquis hominum ‥ homicidium perpetrasset ‥ debet ~ari sive ad ignem sive ad aquam Couch. Kirkstall 335; Johannes Holdcastel ‥ ut proditor et lollardus ad mortem fuit ~atus Strecche Hen. V 149. d quod ut hominum ‥ eum ~antium de hoc quod ipse asinavit Latin Stories 129; fili, ex isto vides quod quicquid feceris ~aberis Ib.. 5 to impose or award judicially. b (p. ppl. as sb. n.) debt imposed judicially. decennium ~atur Theod. Pen. I 14. 24 (v. decennium); hoc ‥ ~avit Ib. I 14. 29 (v. 1 deferre 7); overseunesse ~etur GAS 565 (v. denarius 2b); prout ~abitur mihi emendet Eadmer HN 92 (v. emendare 5b); 11‥ pro ‥ forisfacto inter illos ~ato (v. forisfactura 1); regnum illud fratri regis illius diffinitiva sententia ~atur Fortescue NLN pref.. b qui autem suo nomine convenitur, ‘~atum solvi’ non cavebit sed ‘judicio sisti’ Ric. Angl. Summa 17; hec autem satisdatio, sc. ~atum solvi, tres habet clausulas Ib. 20 p. 25; defendere potest quilibet, dummodo satisdederit ~atum solvi Ib. 38 p. 90; 1311 pro eisdem eciam ~atum solvi si necesse fuerit bona fide promittimus Reg. Aberbr. I 280. 6 to decree (law or regulation). a797 hoc ‥ firmo foedere ~avi CS 272; ? 1072 leges ‥ emendandas ~avi (v. emendare 2b); si lex inde jam ~ata sit, sit coram regis ministro causa finita (Leg. Hen. 26. 4) GAS 562; c1132 sacramentum quod ~atum fuerit (v. dirationare 2b); leges ‥ ~ant furtum ‥ per reddicionem ‥ expiari Fortescue LLA 46 (v. furtum 1a). 7 to be a judge over, to administer justice to. b (intr.) to be a judge (over), to administer justice (to). c (w. ref. to bibl. Judges). in proverbio antiquo dicitur, quando de judicibus vel regibus sermo fit: ‘~avit Britanniam cum tribus insulis’ Nen. HB 8; Brittones olim implentes eam a mari usque ad mare ~averant Ib. 9; provincie ‥ ~abantur Higd. I 49 (v. Danelaga); capitolium ‥ quasi speculum mundi in sublimi erectum fuit, ubi consules et senatores urbem et orbem ~abant Eul. Hist. I 411. b super c friborgas ~abant GAS 652 (v. centenarius 4b). c Othoniel ‥ ~avit R. Niger Chr. I 6 (v. judex 3a); Jepte ‥ ~avit Israel vij annis Eul. Hist. I 43. 8 to consider, deem, judge. b (w. inf.) to deem fit (to), to decide (to). c (p. ppl.) judged to be, deemed fit. 705 me ipsum a conloquio hujus concilii subtraham si ita justum ~averis Wealdhere Ep. 23; tantae ergo fidei fuit ut mortem ‥ velut requiem ‥ ~aret Felix Guthl. 50 p. 154; cum trepidi partes suas pene inpares ~arent ‥ Bede HE I 20; deceptorias illas lacrimas ~abimus? Ailr. Spec. Car. II 17. 565B; quelibet res ~ata solum ~atur esse illud quod est Kilvington Soph. 45j. b 601 te volumus episcopum mittere, quem ipse ~averis ordinare (Lit. Papae) Bede HE I 29; Christiani ‥ multo melius ~antes aut mortem aut victoriam mereri ‥ Asser Alf. 54; ~atum est duello rei certitudinem experiri Gir. IK I 7 (v. duellum 3f); te susceptum deponere ~amus officium Flor. Hist. II 434. c hic ab omnibus qui novere dignus episcopatu ~atus est Bede HE IV 1 p. 202; 963 presul ~atus (v. ergo 1a); 1407 (v. expedire 8a). 9 to recognize as, diagnose as: a (gram.); b (mus., also absol.). c (med.). a quod nonnumquam Romani superfluas litteras ~ent quae hoc motu carent ut H, K, Q Abbo QG 11 (25). b tunc ~a tamquam cum proprietate et perfectione Mens. & Disc. (Anon. IV) 47; due vero sequentes minores ~antur, si sola semibrevis divisa sequens inveniatur Haudlo 148. 8. c ~aretur moriturus W. Cant. Mir. Thom. VI 81 (v. eousque 1a); cum aeque ~etur filius Quaest. Salern. B 321 (v. filius 8a); ~atur pulsus Bart. Angl. III 23 (v. frigidus 2a); Gilb. VII 283v. 2 (v. grossitudo 1b); duodenum ‥ porta stomachi inferior ~atur Ric. Med. Anat. 224 (v. duodenus 6); ~a quod dislocata est Gad. 127v. 2 (v. dislocare 1a); sanguis ~ari [ME: juge] non potest dum est calidus antequam frigescat sic nec peccatum dum cor bullit per iram non recte judicatur [ME: nis nan richt dom] AncrR 36. 10 (intr.) to exercise intellectual judgement. †sentensiosus [l. sententiosus] integre †judicanis [l. judicans or judicians] GlC S 279; debeo apud lectores bonam, si recte ~abunt, pacisci gratiam W. Malm. HN III prol. p. 46; nec ignoro, / quo laboro, / set ut de me judico / vel egrotus / magis notus / michi sum quam medico P. Blois Carm. 12. 9. 78; simulque queritur quomodo ad illa tria sese habent ars inveniendi et ~andi Kilwardby OS 526; cognoscendo albedinem et nigredinem per unum actum possumus ‥ ~are inter albedinem et nigredinem Ockham Quodl. 5; ~are est suppremum quod operatur spiritus [humanus] Fortescue NLN II 8. 11 (astr.) to prognosticate, predict. b (intr.) to make a prognostication, to utter a prediction. Zodiacus ‥ non ‥ ~at flexus ‥ planetarum Fortescue NLN I 43 (v. 2 flexus 2). b certior est via ~andi de futuris quam per astronomiam, et hoc est per experientiam Bacon Tert. 44; in hoc modo ~andi magnum secretum est, quod latet astronomos Id. Tert. sup. 14; vulgus mathematicorum ~antium et operantium per stellas magnas non multum proficiunt Id. NM 527. 12 (third person sing. perf. ~avit as name of a writ). 1304 pretextu cujusdam brevis nostri de prohibicione quod dicitur ~avit vobis directi Cl 121 m. 6.

Menu

Word wheel

judicare

Saved

Recent