liberi
liberi, free persons
he ordered that all the children be killed
lībĕri, ōrum,
- children; v. 2. liber.
līberī, erōrum, m. (1. liber), die Kinder, insofern sie den freien Teil der Hausgenossenschaft ausmachten (Ggstz. servi, die Sklaven, parentes, die Eltern), I) eig.: 1) im allg.: liberi certi, von gewisser Abkunft, Cic.: liberi parvi, Cic., parvuli, Quint.: liberi debiles monstrosique, Sen.: parentes liberi ac coniuges, Liv.: coniunx ac liberi, Liv.: uxor et liberi, Flor.: liberos procreare, Cic.: liberos suscipere, Cic.: liberis operam dare, Kinder zeugen, Cic.: liberis augeri, Plaut.: liberos ex alqa (uxore) habere, Caes.: liberos ex tribus uxoribus tulit, Suet. Claud. 27, 1: liberos parvos habere, Cic.: ardenter liberos cupere, Plin. ep.: sine liberis decedere, kinderlos sterben, Quint.: liberorum quaerundorum causā (um K. zu erzielen) alci uxorem dare, Plaut., uxorem ducere, Suet.: ius (iura) trium liberorum, das Recht dreier Kinder (als Inbegriff der Vorrechte [namentl. Gelangen zu Ehrenstellen vor dem 25. Jahre], die ein Vater dreier Kinder vor kinderlosen od. mit weniger als drei Kindern gesegneten Vätern hatte), Suet. u. ICt.; zuw. von den Kaisern auch andern erteilt, Plin. ep. u. Mart. – 2) insbes.: a) (wie παιδες) von einem einzigen Kinde, Ter. Andr. 891 u. heaut. 151. Cic. Phil. 1, 2 u.a. (s. Halm Cic. de imp. Pomp. 33. p. 160. ed. mai.). – b) = Söhne, ex ea procreavit liberos septem totidemque filias, Hyg. fab. 9. – c) = Töchter, imperatorum pauperum, Sen. nat. qu. 1, 17, 8. – d) = Enkel, Urenkel usw., ICt. – II) übtr., v. Tieren, liberis orbae oves, Plaut. capt. 818. – scherzh., von Lebl., quaerunt litterae hae sibi liberos (suchen K. zu erzielen); alia aliam scandit, Plaut. Pseud. 23 sq. – ➳ a) Genet. Plur. liberûm, Cic. u.a.; s. Georges Lexik. der lat. Wortf. S. 388. – b) Sing. līber, berī, m., der Sohn, erst nachaugust., Ps. Quint. decl. 2, 8. Aur. Vict. de Caes. 26, 4; epit. 12, 9. Cod. Iust. 3, 28, 33 u. ö.
ut ‥ terram, substantiolam, conjuges, ~os ‥ totis viribus vindicaret
alii ~i ejus de Aedilberga regina progeniti
perditis eorum patribus, conjugibus, ~is
ex Egelswitha ‥ tulit ~os, Ethelswidam et Edwardum qui post se regnavit
me ‥ concessisse ‥ Willelmum etiam molendinarium cum uxore sua et ~is suis in perpetuam elemosinam
~os suos venales exponere ‥ consueverant
cum ‥ Florencius de W. ‥ quendam ~um suum cum liberis ‥ domini Edwardi ‥ habeat ‥ commorantem ‥(
lībĕrī, (6) rōrum et rum, m. , ¶ 1 enfants [par rapport aux parents et non à lʼâge] : liberos procreare Cic. Tusc. 5, 109, avoir des enfants ; ex aliqua liberos habere Cic. Att. 16, 11, 1, avoir des enfants dʼune femme ; v. suscipio ; jus trium liberorum Suet. Galba 14, droits accordés aux pères de trois enfants [prérogatives, privilèges que lʼempereur accordait même en dehors de toute question de paternité], cf. Plin. Min. Ep. 2, 13, 8 ¶ 2 [en parl. dʼun seul enfant] : Ter. Andr. 891 ; Haut. 151 ; Cic. Phil. 1, 2 ; Pomp. 33 ¶ 3 enfants mâles : Hyg. Fab. 9.
➳ sing. liber Cod. Just. 3, 28, 33 ; 5, 9, 8 ; Ps. Quint. Decl. 2, 8.
Liberiet
Nobiles, et aliorum qui
Liberiquidem essent, sed
non nobiles. Lex Frision. tit. 11. § 2 :
Si nobilis Liberum occiderit, etc.§ 4.
Si Liber nobilem occiderit, etc. Adde § 13. 14. In Lege Angliorum tit. 1.
Adalingusdicitur, cujus interfecti compositio longe major esse dicitur quam liberi.
Liberosa
Nobilibusfuisse distinctos observat Adam Bremensis cap. 5.
Liberiautem proprie dicti videntur, qui ab antiquo ex servis manumissis originem traxerant. Theganus de Gestis Ludovici Pii cap. 44 :
Fecit te Liberum, non nobilem, quod impossibile est post libertatem.Ita
nobilessunt, qui nulla originis ac servitutis macula coinquinantur.
Liberiautem
hominessub patrocinio alicujus esse debebant, nec omnino sui juris erant. Charta divisionis Imperii Caroli M. cap. 3 :
Præcipimus ut quemlibet Liberum hominem, qui dominum suum contra voluntatem ejus dimiserit... neque Rex suscipiat,... hoc non solum de Liberis, sed etiam de servis fugitivis statuimus ordinandum.Et cap. 5 :
Et unusquisque Liber homo post mortem domini sui licentiam habeat se commendandi, etc.Similia habentur in Conventu apud Marsnam in Adnuntiatione Caroli cap. 2. ex quibus Concilium Tricassinum ann. 878. cap. 6 :
Nemo alterius Liberum hominem... recolligere præsumat, sine illis causis, quas leges mundanæ præcipiunt.
Et volo ut omnis liberti nostri, quos et quas parentes nostri fecerunt Liberos, et nos postea fecimus, ut ad ipsam heredem meam Ecclesiam S. Petro aspiciant, et obsequium et impensionem, sicut ad parentes nostros et nobis juxta legis ordine debetur impendere, ita et inantia ad ipsa herede meam S. Petro Novalicis monasterii constructa facere debeant. Quod si contumacis aut ingrati... steterint, liceat Agentes... eos cum pietatis ordine cohercere, etc.
Commendatis, de quibus supra, satis colligitur. Similia habentur in divisione Regni Ludovici Pii cap. 4. 6. et in Conventu I. apud Marsnam pag. 69. qua notione
Liberiintelliguntur in Charta ejusdem Ludovici pro Hispanis. Vetus Charta apud Guillimannum lib. 2. Rerum Helvetic. :
Ego Henricus dictus Schuden, vir Glaronensis, Liberæ conditionis, una cum filiis meis, etc.
Ingoberga Regina, Chariberti quondam relicta... migravit a sæculo, multos per chartulas Liberos derelinquens, septuagesimo, ut arbitror, vitæ anno, relinquens filiam unicam.Vide Manumissio.
Quicunque Liberum Ecclesiæ, quem Colonum vocant, occiderit, etc.Leo Ost. lib. 1. cap. 61 :
Eo etiam tempore octo familias Liberorum hominum in cella S. Benedicti de Caudis eodem Abbate rogante concessa.Fori Bigorrenses cap. 15.
Censuales rustici vel Liberi non in expeditione Comitem sequantur, etc. Cap. 37 :
Si quilibet Liber dominum suum morte interveniente prodiderit, etc.Mox :
Lege Liberi originalis possidere.Ubi
Liberi, iidem qui
Manentes, Hospites, Mansionarii, qui lege
originisdominis subduntur, a servis tamen et libertis, ac maxime ab
hominibus de corporesejuncti. Charta Communiæ S. Quintini ann. 1195 :
Illi homines nostri Liberi, qui non sunt homines nostri de corpore, siVide Colonus. Potioris tamen esse conditionisvenerint in Communiam, poterunt esse cum omnibus rebus suis illuc secum allatis.
Liberidicuntur in Capit. Caroli C. tit. 12. cap. 5 :
Si Liber homo fuerit, bannum dominicum componat ; et si colonus fuerit, 60. ictus accipiat.Adde tit. 31. cap. 15. 23. tit. 39. cap. 2. ubi coloni servorum loco habentur.
Dicunt quod abbas de Noa habet singulis diebus unam quadrigatam brancarum sine liberatione, et nemus fractum et irradiatum ; dum tamen famuli abbatis ibi veniant antequam alii Liberi forestæ.
Freyherren, quorum scilicet majores nullam, quod sciatur, servierunt servitutem, et hi, proprie
Nobiles. Nam qui ex servitute manusmissi libertatem consequebantur,
Ingenuidicti, et ab Alemannis
Semperfry, ex formula manumissionis,
Semper Ingenuus atque securus existat. Ita Goldastus ad Eckeardum Junior. cap. 9. Bruno de Bello Saxonico :
Fridericum de Monte qui inter Liberos homines vel nobiles eximius habebatur, famulum suum esse asseruit.Infra :
Et hominibus advenis vestra bona largiens vos ipsos Liberos et ingenuos ignotorum hominum præcipiet servos esse.Idem alibi :
Dicebant ex persona Ottonis et Herimanni Comitis, se solos ex Liberis hominibus... beneficio fugæ in Saxonia relictos.Christianus Archiepisc. Moguntinus in Chron. :
Principibus, Comitibus, Baronibus, et Liberis, et ab omni populo venerabilis habebatur.Conradus Usperg. ann. 1168 :
Milites quippe Teutonicos in dignitatibus Italiæ constituit : nam quemdam Liberum Bideluphum Ducem Spoleti effecit.Acta Murensis Monasterii pag. 3 :
Habuerunt vero hic quidam divites Liberique homines curtim, etc.Mox tamen id tituli tribuitur rusticis :
Cæteri rustici qui erant Liberi, et in ipso vico constituti, etc.Ita rursum pag. 45. Charta Andreæ Episcopi Traject. ann. 1134. apud Miræum in Diplomat. Belg. lib. 1. cap. 52 :
Folcodus de Berma vir Liber et dives.Hanc subscribunt
ex Liberis hominibus Arnoldus juvenis Comes de Cleve, Gerungus de Asper et Guilielmus filius Comitis Guilielmi. Adde cap. 53. Chronicon Trudonense lib. 7. pag. 428 :
Habebat Herimannus nepotem quendam Gualterum nomine de Harchs, Liberum quidem hominem, et plurima in prædiis et feudis possidentem.Specul. Saxon. lib. 1. art. 3. § 2. et lib. 3. art. 45. § 2 :
Spectabiles, nobiles, et Liberi domini.Vide Chartam ann. 1128. in Biblioth. Cluniac. pag. 1387.
līberī erōrum or erūm
- 1 liber, free persons; hence, the children of a family, children: cum coniugibus et liberis: ex quibus (uxoribus) liberos habere, Cs.: Per liberos te precor, H.: habitus in liberum loco: Ingenio esse in liberos leni (i. e. in filium), T.: a praedonibus sublati (of one child): pax per eum et per liberos eos confirmata.