nox
nox, night
the battle lasted until late at night
- I Lit.: hinc nox processit stellis ardentibus apta, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 343 Vahl.): ipsa umbra terrae soli officiens noctem efficit, Cic. N. D. 2, 19, 49: negat ullum esse cibum tam gravem, quin is die et nocte concoquatur, in a day and a night, in twenty-four hours, id. ib. 2, 9, 24 (v. dies, I. B. 2.): quod serenā nocte subito candens et plena luna defecisset, id. Rep. 1, 15, 23: dinumerationibus noctium ac dierum, id. ib. 3, 2, 3: Milo mediā nocte in campum venit, id. Att. 4, 3, 4: omni nocte dieque, Juv. 3, 105: de nocte, by night, Cic. Mur. 33, 69: multā de nocte profectus est, late at night, id. Att. 7, 4, 2; and: vigilare de nocte, id. Mur. 9, 22 (v. de, I. B. 2.): multā nocte veni ad Pompeium, id. Q. Fr. 2, 9, 2: qui ad multam noctem vigilāssem, id. Rep. 6, 10, 10: ad multam noctem pugnatum est, Caes. B. G. 1, 26: sub noctem naves solvit, id. B. C. 1, 28: noctes et dies urgeri, night and day, Cic. de Or. 1, 61, 260; cf.: qui (scrupulus) se dies noctesque stimulat, id. Rosc. Am. 2, 6 et saep. (v. dies, I. B. 2.): concubiā nocte visum esse in somnis ei, etc., id. Div. 1, 27, 57 (v. concubius).—
- β Abl. noctu: hac noctu filo pendebit Etruria tota, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 153 Vahl.); so, hac noctu, Plaut. Am. 1, 1, 116 (268): noctu hac, id. Mil. 2, 4, 28 (381): noctu concubiā, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.): senatus de noctu convenire, noctu multā domum dimitti, Quadrig. ib.: ergo noctu futura, cum media esse coeperit, auspicium Saturnaliorum erit, Macr. S. 1, 4 fin.—Once masc. (as in cum primo lucu; v. lux): in sereno noctu, Cato R. R. 156, 3.—
- 2 In partic., personified: Nox, the goddess of Night, the sister of Erebus, and by him the mother of Aether and Hemera, Cic. N. D. 2, 17, 44; Hyg. Fab. prooem.; Verg. A. 5, 721; Serv. Verg. A. 6, 250; Tib. 2, 1, 87; 3, 4 17; Ov. F. 1, 455; Val. Fl. 3, 211; Stat. Th. 2, 59 et saep.—
- B Transf.
- 1 That which takes place or is done at night, nightdoings, night-work (poet. and in post-class. prose): omnis et insanā semita nocte sonat, nocturnal noise, a revelling by night, Prop. 5, 8, 60; Val. Fl. 2, 219.—Hence, Noctes Atticae, the title of a work of Gellius, which he wrote at Athens by night, Gell. praef.—
- 2 Sleep, a dream (poet.): pectore noctem Accipit, Verg. A. 4, 530: talia vociferans noctem exturbabat, Stat. Th. 10, 219: abrupere oculi noctem, id. ib. 9, 599; Sil. 3, 216.—
- 3 In mal. part., Plaut. Trin. 2, 1, 21 (243); id. As. 1, 3, 42 (194); Cic. Att. 1, 16, 5; Hor. Epod. 15, 13; Stat. Th. 1, 69; Just. 12, 3 et saep.; cf.: nox vidua, Cat. 6, 7; Ov. H. 19, 69.—
- 4 Death (poet.): omnes una manet nox, Hor. C. 1, 28, 15: jam te premet nox fabulaeque Manes, id. ib. 1, 4, 16: in aeternam clauduntur lumina noctem, Verg. A. 10, 746.—
- 5 Darkness, obscurity, the gloom of tempest: quae lucem eriperet et quasi noctem quandam rebus offunderet, Cic. N. D. 1, 3, 6: carcer infernus et perpetuā nocte oppressa regio, Sen. Ep. 82, 16: taetrā nimborum nocte coörtā, Lucr. 4, 172: imber Noctem hiememque ferens, Verg. A. 3, 194: venturam melius praesagit navita noctem, Prop. 4, 10, 5 (mortem, Müll.).—Hence, poet., of clouds of missiles, Luc. 7, 520; Val. Fl. 7, 598: veteris sub nocte cupressi, the shadow, id. 1, 774.—
- 6 Blindness: perpetuāque trahens inopem sub nocte senectam Phineus, Ov. M. 7, 2: ego vero non video, nox oboritur, Sen. ap. Quint. 9, 2, 43: vultus perpetuā nocte coöpertus, Ps.-Quint. Decl. 1, 6. —
- 7 The shades below, the infernal regions: descendere nocti, Sil. 13, 708: noctis arbiter, i. e. Pluto, Claud. Rapt. Pros. 1, 55.—
- II Trop.
- A Darkness, confusion, gloomy condition: doleo me in hanc rei publicae noctem incidisse, Cic. Brut. 96, 330; cf.: rei publicae offusa sempiterna nox esset, id. Rosc. Am. 32, 91: nox ingens scelerum, Luc. 7, 571.—
- B Mental darkness, ignorance (poet.): quantum mortalia pectora caecae Noctis habent, Ov. M. 6, 472.—
- 2 Obscurity, unintelligibility: mei versus aliquantum noctis habebunt, Ov. Ib. 63.— Hence, adv.: nocte, noctū (cf. diu), and nox, in the night, at night, by night.
- α Form nocte (rare but class.): luce noctem, nocte lucem exspectatis, Auct. Her. 4, 36, 48: in campum nocte venire, Cic. Att. 4, 3, 4 (shortly after: in Comitium Milo de nocte venit): nec discernatur, interdiu nocte pugnent, Liv. 8, 34 fin.; so id. 21, 32, 10; cf.: nec nocte nec interdiu, id. 1, 47; Juv. 3, 127, 198: velut nocte in ignotis locis errans, Quint. 7 prol. 3.—
- β Form noctu (so most freq.): ob Romam noctu legiones ducere coepit, Enn. ap. Paul. ex Fest. p. 179 Müll. (Ann. v. 295 Vahl.): noctuque et diu, Plaut. Cas. 4, 4, 5 (818); so, noctu diuque, Titin. and Sall. Hist. Fragm. ap. Charis. p. 185 P.; cf.: nec noctu nec diu, Plaut. Fragm. ap. Non. 98, 27: continuum diu noctuque iter properabant, Tac. A. 15, 12 fin.: quā horā, noctu an interdiu, Auct. Her. 2, 4, 7; cf.: nonnumquam interdiu, saepius noctu, Caes. B. G. 1, 8 fin.: noctu ambulabat in publico Themistocles, Cic. Tusc. 4, 19, 44: noctu ad oppidum respicientes, id. Div. 1, 32, 69; id. Fam. 14, 7, 1: noctu Jugurthae milites introducit, Sall. J. 12, 4: noctu profugere, id. ib. 106, 2: dum noctu stertit, Hor. Ep. 2, 2, 27: noctu litigare, Juv. 6, 35; 605; 14, 306.—
- γ Form nox (cf. pernox, and the Gr. νυκτός, only ante-class.): SI NOX FVRTVM FACTVM SIT, Fragm. XII. Tab. ap. Macr. S. 1, 4 med.: hinc media remis Palinurum pervenio nox, Lucil. Sat. 3, 22: quin tu hic manes? Arg. Nox si voles manebo, Plaut. As. 3, 3, 7 (597) Ussing (al. mox); cf. id. Trin. 4, 2, 22 (864) Brix, Krit. Anh. and Ritschl, ed. 2: si luci, si nox, si mox, si jam data sit frux, Enn. ap. Prisc. p. 724 P. (Ann. v. 412 Vahl.); cf. Gell. 12, 1.
si potest fieri candela ardeat ibi per singulas noctes
quem subnixis precibus unius noctis intercapidinem importune poposcerat
eadem hora noctis qua ille viderat visionem
TRE reddebat firmam unius noctis(
quando jejunavit quadraginta diebus et quadraginta noctibus
in crepusculo noctis(v.
omni insulae ita incumbit nox, ut omnes paene a via recta avertat
defectio solis ‥ et fuit nox hora diei vj
nox ruit et tetro mundum velamine vallat
Eumenides, filiae noctis, idesthegitissae
nox prelium diremit, atiebus quasi ex coniventia discedentibus
quia ubicumque filii noctis sunt, etiamsi sint cum filiis lucis, in media nocte sunt
R. statim levavit clamorem, et sequebatur eos donec nox ab eo illos abstulit(
quia cenaculum sit altitudo spiritalium charismatum; nox, obscuritas scripturarum
nox dicta quod noceat aspectibus vel negotiis humanis sive quod in ea fures latronesque nocendi aliis occasionem nanciscantur. est autem nox solis absentia terrarum umbra conditi
hoc modo significat nox peccatum et dies virtutem
hec inter quid nox animi nisi continuatur?
quia ‥ noctem ignorantie nostre diripuisti et opera tenebrarum redarguisti
lucis transmitte spiculum / quod cordis noctem abicit
quam refert idem A. Gellius Noctium Atticarum, libro primo
unicuique anno de illa partum ac refectionem duorum noctium
si per diem aliquid pecora tollent, in nocte redintegrari
cepit nocte maritima loca circuire
chantari, vermes qui cantant nocte sicut locuste
in nocte ‥ possumus psallere et orare
de nocte permiserunt sex latrones intrare
nisi potuerint nocte redire ad propria, debent esse ad sumptus domini
ergo diem ac noctem ponti sub gurgite mersus
sunt aliique fame cruciati nocte dieque
charadrion ‥ dicitur ipsa volare per medias noctes in sublimitatem caeli
coepit ‥ circa mediam noctem clamare
post merediem noctis in principio ejusdem diei(v.
nocte soporata, solus dum tempore quodam / anxia corda gerens curis loca congrua adivit
intempestum vel intempesta nox,midniht
cum Bethlehemitis pastoribus custodiens vigilias noctis supra gregem suum
nicticorax ‥ [MS f. 103vb: i. noctis corvus ] dicimus etiam nicticorax, i. vigilans corvus
quod dierum, non noctuum inducie forent
tunc reddidit hoc manerium x noctes de firma et x libras; modo reddit c libras ad pondus et c solidos de gersuma(
reddiderunt ij noctes de firma
valet xx libras et j noctem mellis(
ad easdem ‥ piscarias pertinent tres quarte noctes super Lyveremere ‥ et sexta nox super Merchfen ‥ et tercius piscis de duodecima nocte(
pustule ‥ vocantur filie noctis(v.
sacra nocte Dominici diei post celebratum nocturnarum horarum divinum offitium
infirmarius benedicat ij candelas grossas ad celebrandum in sacra nocte
natus est ‥ Christus nocte Dominica
quod et factum est in nocte sancti Bricii
quadraginta jacens noctes depressa dolore
si regem vel archiepiscopum requirat [(fur ] vel sanctam Dei ecclesiam, habeat novem noctes de termino, et querat quicquid querat, non habeat vitam diucius, de quo vere palam erit, nisi capi non possit
si aliquis scienter eos [(perjuros ] detinuerit pro una nocte ‥ pro secunda ‥ pro tertia nocte
dictum R. postea inde ejecit de domo sua vi et armis per tres noctes continuas, et dicunt quod est communis noctivagus et male fame et quod est communis webber
in septimana ‥ Pascionis Domini proxima ante diem Dominice resurreccionis tribus noctibus que wlgari sermone appellantur noctes tenebrarum
➳ noctu abl. f. arch. : hac noctu Enn. Ann. 152 ; Pl. Amph. 272 ; noctu hac Pl. Mil. 381, cette nuit-ci, cf. Enn. Ann. 164 ; Macr. Sat. 1, 4 || [donné par erreur comme m. ou n. ; dans Cato Agr. 157, 3 in sereno noctu = de nuit en plein air par un ciel serein, cf. noctu sub tecto Cato Agr. 88, 2 ].
- 1. nacht; ➤ (de) nocte, noctu ’s nachts, bij nacht; diem noctemque en dies noctesque dag en nacht; sub noctem tegen de nacht, ’s avonds laat; primā nocte bij het aanbreken v.d. nacht; (de) multa nocte diep in de nacht; ad multam noctem tot diep in de nacht; (de) nocte mediā rond middernacht; ~ alqm opprimit verrast iem.; noctem pervigilare; noctem vario sermone trahere; — personif. Nox, Noctis f godin v.d. nacht;
- 2. (poët.) (meton.) (a) nachtrust, slaap; ➤ ~ Aenean somnusque reliquit (Verg.); (b) (Prop.) nachtelijk rondzwerven, nachtelijk rumoer;
- 3. liefdesnacht (doorgebracht met: gen.) [certarum mulierum];
- 4. (poët.; postklass.) (metaf.) duisternis, donker [fumifera]; ➤ imber noctem ferens;
- 5. (poët.) nacht v.d. dood, dood [aeterna]; ➤ nos omnes una manet nox (Hor.);
- 6. (Verg.) onderwereld; ➤ ire per umbram noctemque profundam;
- 7. (poët.; postklass.) blindheid;
- 8. (Ov.) duisternis, onbegrijpelijkheid; ➤ mei versūs aliquantum noctis habebunt;
- 9. (poët.) verblinding, gebrek aan inzicht, ondoordachtheid, dwaasheid [animi; caeca];
- 10. treurige omstandigheden, verwarring [rei publicae].
夜。睡。嫖。女神名。— animi 心迷。心蒙。— reipublicae 國亂之時。Aeterna nox 死。Ad multam noctem 至深夜。Offundere nottem rebus (dat.) 瞞昧。遮掩事情。Versus habent aliquantulum noctis 此首詩稍愰忽。Prima nocte 天暮之時。Obducta nocte 暗夜之時。Noctes atque dies 書夜。夙晩。Nocte vel de nocte vel nocti 夜時。
Suggest a Translation
See an image
Spatia omnis temporis non numero dierum, sed Noctium finiunt. Et ex Tacito de Morib. Germ. :
Nec dierum numerum, ut nos, sed Noctium computant, sic constituunt, sic condicunt, ut nox ducere diem videatur.Id a Francis nostris, et aliis populis Septentrionalibus perinde observatum testantur Lex Salica tit. 37. § 4. tit. 43. §. 9. 10. 11. 14. tit. 47. § 2. tit. 49. tit. 52. § 2. Lex Aleman. tit. 36. § 2. Lex Bajwar.
Si quis vero contra præcepta anteriorum Regum, vel nostra aliquid facere, vel contraire voluerit, tunc Missus noster, vel Comitis super Noctes viginti una ante nos per bannum nostrum venire faciat in rationes contra Missos sancti Dionysii et Foleradi Abbatis.Notitia vetus ex Tabulario Persiensi :
Proinde taliter Fredelono judicatum fuit, ut tale testimonia arremisset in proximo mallo post 40. Noctes, quem ipse Comes in Augustidunense tenet, ut secundum Legem suam Salicam adprobat, sic ut superius postulavit, aut faciat, quod lex est.Anonymus in Vita sancti Goaris cap. 11 :
Quot Noctes habet infans iste ?
Factumque est vespere et mane dies unus.
In hoc tamen non Noctes, secundum consuetudines Laicorum, sed secundum instituta Canonum inducias postulamus.
Et ibi finita et proscripta illa contentione coram Episcopo post 30. Noctes illum juramentum to Westmynstre deductum est.Sub Normannis vero, Leges Henrici I. cap. 66. 76. Sed et etiamnum
sennight, fortnight, i. septem noctes, quatuordecim noctes, magis usitate dicunt, quam septem dies, etc.
seisunvel
seishun, id est, septem somni, dicunt pro septimana, et
henosvel
henoaspro hodie, quod proprie hac nocte significat.
Cum die sacratæ Noctis precem Baptismatis cœperit Sacerdos effundere.Helgaudus in Roberto Rege Francorum :
Sanctas Noctes, hoc est, Nativitatis Domini, sancti Paschæ, et Pentecostes sic totas ducebat insomnes usque ad summum mane, ut nec sedens, vel stans somnumVide lib. Sacrament. Eccl. Rom. cap. 47. 78. Missale Gotthicum pag. 336. 337. Rhabanum lib. 11. de Institutione Clericorum cap. 38.caperet, etc.
Mole carnis est solutus, Perrexit ad Dominum, Nono sane Kalendarum Obiit Septembrium, Nocte sancta, quæ vocatur A Dominica...
Census de aliis mansis et de sedilibus, quæ sunt in Monte sancti Vitoni et Virduni, pullos et ova ad Pascha et Festivitatem sancti Vitoni, et ad Nativitatem Domini. De integro manso carrum dimidium, de carropera 20. den. Noctes 15. in Maio homo de capite suo tenens terram, etc.Infra :
Unusquisque mansus in Maio solvit 20. den. et 24. Noctes, etc.Rursum :
Unam carratam de virgis et 40. Noctes, et 12. crodas, unam herbæ, alteram feni, etc.Ubi
noxvidetur sumi pro opere unius diei. Vide Dies.
Nuytée, eadem significatione, in Recognit. feud. MS. pro castell.
Et aussi adveue à avoir.... ou molin de Cholet une Nuytée, quant il lui plaira une foiz touz lez anz.
Nuit, Pridie, dies antecedens festum, vulgo
Derechef lidis religieus ont accordé as dis habitans de grace especial, que il voisent ès marés dessusdis desclos soyhier de l'erbe à le fauchille, tant seulement les samedis et les Nuits des festes gardables.Charta ann. 1312. ex Cod. reg. 10196. 2. 2. fol. 11. v° :
Che fu fait bien et souffisamment en l'oratore de le capielle à le sale à Valenchiennes en l'an de graceAlia ann. 1447. ex Tabul. Audomar. :m. ccc. etxii. le Nuit saint Phelippe et saint Jaqueme, c'on dist le Nuit de May.
C'est assavoir que la veille ou Nuit des trois Rois ou de l'Epiphanie à l'heure de huit heures du matin, etc.
Ung champ contenant entour neuf demanchées de terre, joustes les terres du lieu de Vernet devers Nuit, les terres dudit Bonnel devers midi, etc.
- 1 NEC-, night: umbra terrae soli officiens noctem efficit: nocte et die concoqui, in twenty-four hours: dinumerationes noctium ac dierum: omni nocte dieque, Iu.: primā nocte, at nightfall, Cs.: de nocte, by night: multā de nocte, late at night: multā nocte: ad multam noctem, Cs.: intempestā nocte, S.: nox proelium diremit, S.: sub noctem naves solvit, Cs.: Conari noctīsque et dies, T.: noctes et dies urgeri, night and day: concubiā nocte: nec discernatur, interdiu nocte, pugnent, by night, L.: O noctes cenaeque deum!i. e. glorious late suppers, H.: omnis et insanā semita nocte sonat, a revelling by night, Pr. —A dream: pectore noctem Accipit, V.—Death: omnīs una manet nox, H.: aeterna, V.—Darkness, obscurity, gloom of tempest: quae quasi noctem quandam rebus offunderet: imber Noctem hiememque ferens, V.—Blindness: Perpetua, O.— Person., the goddess of Night, sister of Erebus, C., V., O.—Fig., darkness, confusion: in hanc rei p. noctem incidisse.—Mental darkness, ignorance: quantum mortalia pectora caecae Noctis habent, O.—Obscurity, unintelligibility: mei versūs aliquantum noctis habebunt, O.
-
…e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso ; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri…
Julius Caesar, Gallic War
-
…pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur…
Julius Caesar, Gallic War
-
…spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his…
Julius Caesar, Gallic War
-
…munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…morae, quod ego viverem. reperti sunt duo equites Romani qui te ista cura liberarent et se illa ipsa nocte paulo ante lucem me in meo lecto interfecturos esse pollicerentur. haec ego omnia vixdum etiam coetu vestro dimisso comperi…
Cicero, in Catilinam
-
…aperte, consules desumus. decrevit quondam senatus uti L. Opimius consul videret ne quid res publica detrimenti caperet nox nulla intercessit interfectus est propter quasdam seditionum suspiciones C. Gracchus, clarissimo patre, avo, maioribus, occisus…
Cicero, in Catilinam
-
…, quis agrum Picenum, quis Gallicum, quis sibi has urbanas insidias caedis atque incendiorum depoposcerit. omnia superioris noctis consilia ad me perlata esse sentiunt ; patefeci in senatu hesterno die ; Catilina ipse pertimuit, profugit hi quid…
Cicero, in Catilinam
-
…tua consilia non sentis, constrictam iam horum omnium scientia teneri coniurationem tuam non vides quid proxima, quid superiore nocte egeris, ubi fueris, quos convocaveris, quid consili ceperis quem nostrum ignorare arbitraris O tempora, o mores…
Cicero, in Catilinam
-
…perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor…
Julius Caesar, Gallic War