militare

militare [CL] 1 to serve as a soldier, perform military duties, fight; b (w. dat.); c (w. pro); d (w. ref. to I Cor. ix 7); e (fig.); f (of dog). et tamen sub uno imperatore ~are noscunt Aldh. VirgP 19; sub signis eorum ~abant Gothi et Wascones W. Malm. GR IV 349; precipui pugiles in utraque parte ~abant Ord. Vit. V 10 p. 387; Radagasius rex Gotthorum ‥ monachos ~are coegit R. Niger Chr. I 47; orta est tanta dissensio inter regulos quod ille qui fortis fuit opprimebat debilem; tandem Offa super omnes ~abat Eul. Hist. III 2.  b notatum id a quodam qui olim illi ~asset, et confestim Ethelstano dictum W. Malm. GR II 131; qui nunc Henrico regi Anglorum ~at Ord. Vit. III 2 p. 28; egregii quique viri, qui magno ~averant Alexandro, diversas occupavere provincias M. Par. Maj. I 63.  c ea condicione ut hi pro patriae pace ‥ contra adversarios ~arent, illi militantibus debita stipendia conferrent Bede HE I 15 p. 31; s1139 [rex] pro omnium pace debet ~are W. Malm. HN 475 p. 33.  d 1167 filiorum expertus devotionem, stipendiis suis ecclesie ~at Anglicane J. Sal. Ep. 212 (197); cum soldano moratus fui et suis stipendiis ~avi in guerris ipsius [ME: at hes wagis and in his werris travayled] Itin. Mand. 26.  e ~are putares procellas in excidium miserorum nautarum W. Malm. Wulfst. II 19; militat ad pacem labor officiosus, et ambit J. Sal. Enth. Phil. 537; vestris ‥ profectibus ~at sive sobrietas sive etiam ebrietas mea J. Ford Serm. 39. 6.  f delectantur ludentes in ‥ canibus ~antibus in silvis W. Fitzst. Thom. prol. 18. 2 to serve, be on duty: a (royal); b (eccl. & mon.). c (trans.) to cause to serve. a in curia Henrici regis inter coevos ~avit Ord. Vit. VI 8 p. 47; s1306 ad augmentandum igitur profeccionem suam in Scociam, fecit rex per Angliam publice proclamari, ut quotquot tenerentur fieri milites successione paterna, et qui haberent unde ~arent, adessent apud Westmonasterium in festo Pentecostes, admissuri singuli omnem ornatum militarem, preter equitaturam, de regia garderoba Flor. Hist. III 131.  b [canonici] cum rochetis ~abunt et desubtus cincti erunt Obs. Barnwell 46.  c s1356 voluit ‥ castigare, disciplinare, ~ari omnes habitatores ‥ Aquitannie ‥ patri suo rebelles et ad pristinam ipsius ligeanciam ‥ revocare Avesb. f. 134. 3 (eccl. & mon., ~are Deo or sim., or ellipt.) to serve (as soldier of) God: a (unspec., also fig.); b to serve God as monk or nun. a ast ita de die in diem meliorando, Deo ~ando, alios monendo proficiebat Hugeb. Wynn. 2 p. 108; a797 si ‥ ab hac convalescas infirmitate, ~are disponis ‥ in majorem sanctae Dei ecclesiae profectum Alcuin Ep. 55; mox ut plena informationis perfectio in eum conflueret, Cantiam misit; sub disciplina Lanfranci aliquamdiu ~aturum W. Malm. Wulfst. III 17; c1155 rogo itaque ‥ ut qui hactenus varietatibus hujus seculi militastis, Deo ~etis saltem ad modicum tempus P. Blois Ep. 6. 19A; pro Deo ~at et cum Deo, certe et secundum Deum, quia non ad gloriam certat ‥ sed ad salutem J. Ford Serm. 57. 6; en sine milite vadit ad prelia / nec una militat Christo cinomia Walt. Wimb. Carm. 527.  b ut ‥ accepta tonsura pro aeterno magis regno ~are curaret Bede HE III 18 p. 162; 796 ut in cenobio ~et Christo Alcuin Ep. 102; †866 (11c) fratribus Deo ~antibus in Wigornensi monasterio CS 514; 1176 ut qui a primitivis adolescentie motibus, in castris monastice religionis Deo ~averat, jam non monachum, sed angelum in homine fateretur P. Blois Ep. 38. 117C; cum tempore Brigide viginti moniales hic Domino ~assent Gir. TH II 35; monasterium ‥ ubi ‥ Hereswitha ‥ Deo feliciter ~abat M. Par. Maj. I 302. 4 (ecclesia ~ans) Church militant, the Church on earth considered as warring against the powers of evil (usu. dist. from triumphans). ecclesia ~ans ‥ triumphans Gir. TH III 31 (v. ecclesia 2d); hic ‥ vir Domini, etsi martyris nomen ‥ in ecclesia ~ante non meruerit ‥ a numero sanctorum in ecclesia triumphante non creditur exclusus Canon. G. Sempr. f. 34v; 1284 ad utilitatem tocius ecclesie ~antis et stabilimentum universitatis Oxonie Deeds Balliol 281; sicut ‥ per regnum celorum nonnunquam ecclesia ~ans debet intelligi, sic eciam per celeste imperium spiritualiter boni in ecclesia ~ante possunt intelligi Ockham Pol. I 81; 1325 Petrum, pastorem ecclesie ~antis, in fluctibus ambulantem, ne mergeretur, Christus erexit Lit. Cant. I 145; non tenentur fideles credere quod Romanus pontifex nunc militans est caput universalis ecclesie ~antis [ME: heed of al holi chirche on erþe] Concl. Loll. XXXVII 20. 5 to mount or ride a horse (as a knight). chivaucher ~are Gl. AN Ox. f. 154r.. 6 to brawl, scuffle; b (w. ref. to mental illness). 1221 ceperunt de quadam femina peregrina que ~avit in quadam caretta duos solidos SelPlCrown 91.  b ille [lapis] habet potestatem curandi demoniacos, lunaticos, maniacos, et in nocte ~antes, atque freneticos Sculp. Lap. 451. 7 to engage in argument or disputation. nec apud Montem Pessulanum in scholis ~averit Neckam NR II 123 p. 201. 8 (fig.) to contradict, be inconsistent with, militate: a (w. dat.); b (w. contra). a eidem sentencie ~ant nedum tota illa distinccio, sed et tota subsequens distinccio, viz. distinccio nona Fortescue NLN I 5.  b verba Innocencii III que contra predicta videntur expressissime ~are Ockham Pol. I 39; c1363 ista racio ‥ ~at contra magistrum meum (Kyn.) Ziz. 89. 9 (pr. ppl. as sb.) soldier, warrior; b (eccl. & mon.) soldier (of or for Christ). c (~ans in saeculo) tenant, geneat. ~antibus debita stipendia conferrent Bede HE I 15 p. 31 (v. 1c supra); comes audivit gentiles cum magnis ~antium cuneis adventare Ord. Vit. IX 14 p. 589; nullus capitaneorum, nullus ~ans regi, nullus minister regis Diceto Chr. I 312; graves labores operancium ‥ terrores et pericula navigancium ac ~ancium Spec. Incl. 3. 1 p. 112; debita stipendia suis obsequiis ~antibus erogare Avesb. f. 91v..  b animos ~antium Christo instigantes Aldh. VirgP 8; 744 (14c) [ego Hilla] ~ancium Christo humilis ancilla CS 168.  c si quis in seculo ~ans [AS: geneatmanna hwylc] debitum domini sui pensum census neglexerit (Leg. IV Eadg.) GAS 207.